Zawał serca jako wypadek przy pracy

Kiedy zawał serca może być wypadkiem przy pracy?

Zgodnie z ustawą o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą. Wszystkie te przesłanki muszą wystąpić łącznie.

W przypadku zawału serca najczęściej spór dotyczy przyczyny zewnętrznej. Sam fakt, że pracownik był w trasie, prowadził ciężarówkę albo wykonywał zwykłe obowiązki, zwykle nie wystarcza. Trzeba ustalić, czy poza stanem zdrowia pracownika zadziałał dodatkowy czynnik pochodzący z zewnątrz, który mógł wywołać lub istotnie przyspieszyć zawał.

Takim czynnikiem może być w szczególności nagłe, nietypowe przeciążenie organizmu, wyjątkowo silny stres, zdarzenie drogowe, zagrożenie życia, konieczność nagłego wysiłku fizycznego albo szczególnie niekorzystne warunki wykonywania pracy. Ocena zawsze zależy od konkretnego przebiegu zdarzeń i dokumentacji.

Jakie przesłanki trzeba udowodnić?

Aby zawał serca został uznany za wypadek przy pracy, należy wykazać cztery elementy:

• nagłość zdarzenia - zdarzenie powinno mieścić się w krĂłtkim przedziale czasu i mieć wyraĹşny początek;
• przyczynę zewnętrzną - czynnik spoza organizmu pracownika, ktĂłry wywołał lub współwywołał szkodliwy skutek;
• uraz albo śmierć - w przypadku zawału urazem moĹźe być uszkodzenie mięśnia sercowego;
• związek z pracą - zdarzenie powinno nastąpić podczas wykonywania zwykłych czynności, poleceń przełoĹźonych, czynności na rzecz pracodawcy albo w czasie pozostawania w dyspozycji pracodawcy.

U pracownika z wcześniejszą chorobą serca zawał również może zostać uznany za wypadek przy pracy, ale tylko wtedy, gdy czynnik związany z pracą pogorszył stan zdrowia w sposób istotny. Sama choroba samoistna nie wyklucza wypadku, ale nie zastępuje przyczyny zewnętrznej.

Przyczyna zewnętrzna przy zawale serca

W orzecznictwie przyjmuje się, że zewnętrzną przyczyną sprawczą wypadku przy pracy może być każdy czynnik pochodzący spoza organizmu poszkodowanego, zdolny w danych warunkach wywołać szkodliwe skutki, w tym także pogorszyć stan zdrowia pracownika dotkniętego już schorzeniem samoistnym. Tak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 sierpnia 1999 r., sygn. akt II UKN 87/99.

Nie każdy stres w pracy będzie jednak wystarczający. Typowe napięcie związane z obowiązkami zawodowymi, presją czasu lub odpowiedzialnością zawodową co do zasady może zostać uznane za zwykły element pracy. Inaczej może być, gdy stres był nadmierny i wynikał z nadzwyczajnych okoliczności, np. nagłego zdarzenia drogowego, konfliktowej sytuacji zagrażającej bezpieczeństwu, awarii, skrajnych warunków wykonywania zadania albo gwałtownego przeciążenia obowiązkami.

Podobnie z wysiłkiem fizycznym. Zwykłe czynności wykonywane przez kierowcę nie zawsze będą przyczyną zewnętrzną. Znaczenie może mieć natomiast nagły, nietypowy wysiłek, np. awaryjne zabezpieczanie ładunku, usuwanie skutków zdarzenia drogowego, ręczny rozładunek w wyjątkowych warunkach albo praca w sytuacji odbiegającej od normalnej organizacji obowiązków.

Co powinien zrobić pracownik albo rodzina?

Jeżeli zawał nastąpił w pracy albo w bezpośrednim związku z wykonywaniem obowiązków, należy niezwłocznie zgłosić zdarzenie pracodawcy. Pracodawca powinien ustalić okoliczności i przyczyny zdarzenia oraz sporządzić protokół powypadkowy. W protokole powinny znaleźć się ustalenia dotyczące przebiegu zdarzenia, świadków, dokumentów, stanu zdrowia i ewentualnych czynników zewnętrznych.

Pracownik ma prawo zapoznać się z protokołem i zgłosić do niego uwagi. Jeżeli protokół nie uznaje zdarzenia za wypadek przy pracy albo pomija istotne okoliczności, warto wskazać konkretne zastrzeżenia i załączyć dowody. W razie sporu możliwe jest dochodzenie ustalenia, że zdarzenie było wypadkiem przy pracy, a następnie dochodzenie świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego.

W praktyce szczególnie ważne są:

• dokumentacja medyczna z dnia zdarzenia i dalszego leczenia;
• karta informacyjna ze szpitala, wyniki badań i zalecenia lekarskie;
• zeznania świadkĂłw, dyspozytora, współpracownikĂłw albo osĂłb z miejsca zdarzenia;
• dane z tachografu, dokumenty trasy, harmonogram pracy, informacje o opóźnieniach lub awariach;
• notatki policyjne, raporty z kolizji lub innych nadzwyczajnych zdarzeń;
• dowody dotyczące szczegĂłlnego wysiłku, stresu, temperatury, czasu pracy lub presji organizacyjnej.

Odszkodowanie, renta i prywatne ubezpieczenie

Jeżeli zawał zostanie uznany za wypadek przy pracy, pracownik może ubiegać się o świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, o ile spełnia warunki ustawowe. W grę może wchodzić w szczególności jednorazowe odszkodowanie za stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu. Uszczerbek ocenia lekarz orzecznik ZUS po zakończeniu leczenia i rehabilitacji albo po ustabilizowaniu stanu zdrowia. Szerzej opisujemy też zagadnienie: Wypadek z winy pracownika a świadczenia z ZUS.

Jeżeli następstwem wypadku jest niezdolność do pracy, możliwe jest także ubieganie się o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy. Konieczne jest wykazanie zarówno niezdolności do pracy, jak i związku tej niezdolności z uznanym wypadkiem.

Odrębną kwestią jest odszkodowanie z prywatnej polisy NNW albo innego ubezpieczenia. Tam decydują ogólne warunki ubezpieczenia, czyli definicja nieszczęśliwego wypadku, wyłączenia odpowiedzialności i wymagane dokumenty. Uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy może pomóc dowodowo, ale nie zawsze automatycznie przesądza o wypłacie z prywatnej polisy.

Kiedy ZUS albo pracodawca mogą odmówić?

Odmowa jest możliwa zwłaszcza wtedy, gdy z dokumentów wynika, że zawał był wyłącznie skutkiem choroby samoistnej, a w pracy nie wystąpił żaden szczególny czynnik zewnętrzny. Problemem dowodowym może być także brak świadków, brak zgłoszenia zdarzenia, ogólnikowy protokół powypadkowy albo dokumentacja medyczna, która nie wskazuje związku czasowego z pracą.

Odmowa nie zawsze kończy sprawę. W zależności od etapu postępowania można zgłaszać zastrzeżenia do protokołu powypadkowego, przedkładać dodatkowe dowody, a od decyzji ZUS wnieść odwołanie do sądu w ustawowym trybie. W sprawach kardiologicznych duże znaczenie mają opinie biegłych lekarzy, którzy oceniają, czy warunki pracy mogły współspowodować zawał.

FAQ

Czy każdy zawał w pracy jest wypadkiem przy pracy?

Nie. Zawał musi spełniać ustawowe przesłanki wypadku przy pracy, w tym musi wystąpić przyczyna zewnętrzna i związek z pracą. Sam fakt, że objawy pojawiły się w czasie pracy, nie przesądza sprawy.

Czy choroba serca wyklucza uznanie zawału za wypadek?

Nie zawsze. Jeżeli pracownik miał chorobę samoistną, ale nadzwyczajny czynnik związany z pracą istotnie pogorszył jego stan i doprowadził do zawału, zdarzenie nadal może zostać uznane za wypadek przy pracy.

Czy stres kierowcy ciężarówki może być przyczyną zewnętrzną?

Może, ale zwykle musi mieć charakter nadzwyczajny. Typowy stres zawodowy bywa uznawany za normalny element pracy. Znaczenie ma dopiero sytuacja wyjątkowa, np. wypadek, awaria, realne zagrożenie bezpieczeństwa albo skrajna presja w konkretnych okolicznościach.

Jakie świadczenia mogą przysługiwać po uznaniu zawału za wypadek przy pracy?

W zależności od skutków zdrowotnych mogą wchodzić w grę świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, w tym jednorazowe odszkodowanie za stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu oraz renta, jeżeli wypadek spowodował niezdolność do pracy.

Czy można odwołać się od odmowy ZUS?

Tak. Od decyzji ZUS można wnieść odwołanie w ustawowym trybie. W sprawach dotyczących zawału istotne są zwłaszcza dowody z dokumentacji medycznej, protokołu powypadkowego, świadków oraz opinie biegłych lekarzy.

Źródła

• Ustawa z dnia 30 paĹşdziernika 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadkĂłw przy pracy i chorĂłb zawodowych.
• Wyrok Sądu NajwyĹźszego z dnia 15 marca 2004 r., sygn. akt II UK 381/03.
• Wyrok Sądu NajwyĹźszego z dnia 18 sierpnia 1999 r., sygn. akt II UKN 87/99.
• Wyrok Sądu NajwyĹźszego z dnia 22 listopada 2000 r., sygn. akt II UKN 63/2000.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2000 r., sygn. akt III AUa 864/99.