Czy można zrzec się ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy?

Czy pracownik może zrzec się ekwiwalentu za niewykorzystany urlop?

Nie. Pracownik nie może skutecznie zrzec się ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Wynika to z dwóch podstawowych zasad prawa pracy: po pierwsze pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu, a po drugie nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść go na inną osobę.

Zgodnie z art. 152 § 2 Kodeksu pracy pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu. Natomiast art. 84 Kodeksu pracy zakazuje zrzeczenia się prawa do wynagrodzenia oraz przeniesienia tego prawa na inną osobę. W praktyce ochrona ta obejmuje również ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop.

Oznacza to, że zapis w porozumieniu stron, e-mailu, ugodzie albo oświadczeniu pracownika w rodzaju "nie będę żądać ekwiwalentu za urlop" nie pozbawia pracownika tego świadczenia. Takie postanowienie jest co do zasady nieważne w części, w której narusza przepisy chroniące pracownika.

Kiedy powstaje prawo do ekwiwalentu za urlop?

Zgodnie z art. 171 § 1 Kodeksu pracy ekwiwalent pieniężny przysługuje wtedy, gdy pracownik nie wykorzystał przysługującego mu urlopu w całości albo w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy.

Ekwiwalent nie jest więc zwykłą alternatywą dla urlopu. Podstawową zasadą jest wykorzystanie urlopu w naturze, czyli faktyczny wypoczynek. Dopiero gdy stosunek pracy się kończy i nie ma już możliwości udzielenia urlopu, niewykorzystane dni trzeba rozliczyć pieniężnie.

Nie ma przy tym znaczenia, czy umowa kończy się przez wypowiedzenie pracownika, wypowiedzenie pracodawcy, porozumienie stron, upływ czasu, na jaki była zawarta, czy wygaśnięcie stosunku pracy. Kluczowe jest to, czy na dzień ustania zatrudnienia pozostał niewykorzystany urlop.

Czy można odejść wcześniej i "oddać" pracodawcy urlop?

Nie można "oddać" urlopu ani zamienić go na rezygnację z ekwiwalentu. Jeżeli strony chcą skrócić okres zatrudnienia za porozumieniem, mogą ustalić wcześniejszą datę rozwiązania umowy. Nie mogą jednak skutecznie uzgodnić, że w zamian za szybsze odejście pracownik traci prawo do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop.

W praktyce są trzy bezpieczne sposoby rozliczenia urlopu przy kończeniu zatrudnienia:

• pracownik wykorzystuje urlop przed ustaniem stosunku pracy, jeżeli pracodawca udzieli urlopu w tym czasie,
• po ustaniu stosunku pracy pracodawca wypłaca ekwiwalent za niewykorzystane dni,
• przy bezpośrednio kolejnej umowie z tym samym pracodawcą strony uzgadniają wykorzystanie urlopu w czasie tej kolejnej umowy, jeżeli spełnione są warunki z art. 171 § 3 Kodeksu pracy.

Jeżeli umowa jest rozwiązywana za wypowiedzeniem, zastosowanie ma także art. 167¹ Kodeksu pracy. W okresie wypowiedzenia pracownik ma obowiązek wykorzystać urlop, jeżeli pracodawca mu go udzieli. Przy porozumieniu stron sytuacja zależy od treści porozumienia i organizacji pracy, ale niewykorzystana część urlopu nadal podlega rozliczeniu.

Kiedy pracodawca powinien wypłacić ekwiwalent?

Od 27 stycznia 2026 r. przepisy Kodeksu pracy wprost określają termin wypłaty ekwiwalentu. Co do zasady pracodawca wypłaca ekwiwalent w terminie wypłaty wynagrodzenia ustalonym zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy.

Jeżeli jednak ustalony termin wypłaty wynagrodzenia przypada przed dniem rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy, ekwiwalent trzeba wypłacić w terminie 10 dni od dnia rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy. Gdy tak ustalony termin przypada na dzień wolny od pracy, wypłata powinna nastąpić w dniu poprzedzającym ten dzień.

To ważna zmiana praktyczna, ponieważ wcześniejsze przepisy nie wskazywały terminu tak jednoznacznie, a w praktyce często przyjmowano wymagalność świadczenia na dzień ustania zatrudnienia.

Kiedy pracodawca nie musi wypłacać ekwiwalentu?

Pracodawca nie ma obowiązku wypłacenia ekwiwalentu, jeżeli strony postanowią o wykorzystaniu urlopu w czasie pozostawania pracownika w stosunku pracy na podstawie kolejnej umowy o pracę zawartej z tym samym pracodawcą bezpośrednio po rozwiązaniu albo wygaśnięciu poprzedniej umowy.

Ten wyjątek trzeba stosować ostrożnie. Nie wystarczy ogólna obietnica dalszej współpracy ani przejście do innej firmy z tej samej grupy. Chodzi o kolejną umowę o pracę z tym samym pracodawcą, zawartą bezpośrednio po poprzedniej umowie, oraz uzgodnienie, że urlop zostanie wykorzystany w kolejnym okresie zatrudnienia.

Jeżeli kolejna umowa nie zostanie zawarta, wystąpi przerwa w zatrudnieniu albo pracownik przejdzie do innego pracodawcy, pracodawca powinien rozliczyć niewykorzystany urlop ekwiwalentem.

Co grozi pracodawcy za niewypłacenie ekwiwalentu?

Ekwiwalent za niewykorzystany urlop jest świadczeniem pracowniczym, którego pracodawca nie może pominąć tylko dlatego, że pracownik zgodził się na szybsze rozwiązanie umowy albo podpisał niekorzystne porozumienie.

Jeżeli ekwiwalent nie zostanie wypłacony w terminie, pracownik może wezwać pracodawcę do zapłaty, złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy albo wystąpić z pozwem do sądu pracy. Roszczenia ze stosunku pracy co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne.

Nieudzielenie urlopu lub niewypłacenie w terminie należnego świadczenia może także stanowić wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Zgodnie z art. 282 § 1 Kodeksu pracy grozi za to grzywna od 1000 zł do 30 000 zł.

Co wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego?

Sąd Najwyższy konsekwentnie podkreśla ochronny charakter zakazu zrzeczenia się wynagrodzenia. W wyroku z 3 lutego 2006 r., II PK 161/05, wskazano, że zakaz wynikający z art. 84 Kodeksu pracy obejmuje nie tylko całkowite, lecz także częściowe zrzeczenie się prawa do wynagrodzenia i ma charakter bezwzględny.

Znaczenie ma również wyrok Sądu Najwyższego z 16 października 2009 r., I PK 89/09. Sąd Najwyższy wskazał w nim, że nieważne jest zobowiązanie pracownika, że w przyszłości nie będzie dochodził od pracodawcy wynagrodzenia za pracę. W kontekście ekwiwalentu za urlop oznacza to, że samo podpisanie deklaracji o rezygnacji z dochodzenia świadczenia nie przesądza o utracie roszczenia.

Trzeba jednak pamiętać, że każda sprawa zależy od konkretnych dokumentów i zachowania stron. Jeżeli porozumienie obejmuje kilka rozliczeń naraz, np. odprawę, zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy, premie i urlop, należy ocenić całość postanowień, a nie tylko jedno zdanie o ekwiwalencie.

FAQ

Czy mogę napisać oświadczenie, że rezygnuję z ekwiwalentu za urlop?

Możesz takie oświadczenie napisać, ale nie będzie ono skutecznie pozbawiało Cię prawa do ekwiwalentu. Przepisy prawa pracy chronią to świadczenie i nie pozwalają pracownikowi zrzec się go na niekorzyść własną.

Czy pracodawca może uzależnić skrócenie okresu zatrudnienia od rezygnacji z ekwiwalentu?

Pracodawca i pracownik mogą rozmawiać o wcześniejszym zakończeniu umowy, ale warunek polegający na utracie prawa do ekwiwalentu jest ryzykowny i co do zasady nieskuteczny. Niewykorzystany urlop trzeba rozliczyć przez udzielenie urlopu albo wypłatę ekwiwalentu.

Czy ekwiwalent należy się przy rozwiązaniu umowy za porozumieniem stron?

Tak, jeżeli w dniu rozwiązania umowy pozostaje niewykorzystany urlop. Sposób zakończenia umowy nie odbiera prawa do ekwiwalentu. Znaczenie ma to, czy urlop został wykorzystany przed ustaniem stosunku pracy.

Czy pracodawca może wysłać pracownika na urlop w okresie wypowiedzenia?

Tak. W okresie wypowiedzenia pracownik ma obowiązek wykorzystać urlop, jeżeli pracodawca mu go udzieli. Dotyczy to również sytuacji, w której wypowiedzenie złożył pracownik.

Kiedy ekwiwalent za urlop powinien zostać wypłacony?

Od 27 stycznia 2026 r. zasadą jest wypłata ekwiwalentu w terminie wypłaty wynagrodzenia. Jeżeli termin wypłaty wynagrodzenia przypada przed dniem rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy, ekwiwalent wypłaca się w ciągu 10 dni od ustania zatrudnienia, a gdy termin przypada na dzień wolny od pracy - w dniu poprzedzającym.

Czy można przenieść urlop na kolejną umowę?

Tak, ale tylko w ustawowo określonej sytuacji. Chodzi o kolejną umowę o pracę zawartą z tym samym pracodawcą bezpośrednio po zakończeniu poprzedniej umowy oraz uzgodnienie stron, że urlop zostanie wykorzystany w czasie tej kolejnej umowy.

Co zrobić, gdy pracodawca nie wypłacił ekwiwalentu?

Najpierw warto wezwać pracodawcę do zapłaty i sprawdzić dokumenty kadrowo-płacowe. Jeżeli to nie pomoże, pracownik może złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy albo pozew do sądu pracy. Co do zasady roszczenie przedawnia się po 3 latach.

Podsumowanie

Pracownik nie może skutecznie zrzec się ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Takie prawo powstaje wtedy, gdy z powodu rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy urlop nie został wykorzystany w naturze. Pracodawca może zmniejszyć liczbę dni do rozliczenia tylko przez udzielenie urlopu przed końcem zatrudnienia albo przez zastosowanie ustawowego wyjątku dotyczącego bezpośrednio kolejnej umowy z tym samym pracodawcą.

Przy podpisywaniu porozumienia rozwiązującego umowę warto oddzielić zgodę na wcześniejszy termin zakończenia pracy od rozliczenia należnych świadczeń. Rezygnacja z ekwiwalentu wpisana do porozumienia nie powinna być traktowana jako skuteczne zwolnienie pracodawcy z obowiązku zapłaty.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141, w szczególności art. 84, art. 152, art. 167¹, art. 171, art. 282 i art. 291.
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 r., II PK 161/05.
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2009 r., I PK 89/09.
4. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop - Dz.U. 1997 nr 2 poz. 14.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.