Przeciwwskazania do pracy na wysokości a zwolnienie

Skierowanie na badania musi odpowiadać rzeczywistej pracy

Pracodawca kieruje pracownika na badania wstępne, okresowe i kontrolne zgodnie z art. 229 Kodeksu pracy. Skierowanie nie jest formalnością. To dokument, na podstawie którego lekarz medycyny pracy ocenia, czy pracownik może bezpiecznie wykonywać pracę na konkretnym stanowisku.

Jeżeli pracownik w firmie ocieplającej budynki stale pracuje na rusztowaniu, w skierowaniu należy wskazać pracę na wysokości zgodnie z prawdą. Nie należy wpisywać, że jest to praca sporadyczna, jeżeli w praktyce stanowi stały lub typowy element obowiązków. Takie zaniżenie ryzyka mogłoby prowadzić do wydania orzeczenia na podstawie niepełnych danych.

W skierowaniu trzeba opisać warunki pracy, czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub uciążliwe, a także inne okoliczności wynikające ze sposobu wykonywania pracy. Przy pracach dociepleniowych znaczenie mogą mieć między innymi praca na wysokości, praca na rusztowaniach, wysiłek fizyczny, warunki atmosferyczne, przemieszczanie się po pomostach roboczych oraz ryzyko upadku.

Rzetelne skierowanie chroni nie tylko pracownika, ale także pracodawcę. W razie wypadku przy pracy nierzetelny opis stanowiska może być oceniany jako naruszenie obowiązków z zakresu BHP i może zwiększać ryzyko roszczeń odszkodowawczych.

Badania przy pracy na wysokości

Przy pracy na wysokości lekarz medycyny pracy ocenia, czy stan zdrowia pracownika pozwala na wykonywanie obowiązków bez nadmiernego ryzyka dla niego i dla innych osób. Znaczenie mają zwłaszcza narząd równowagi, wzrok, możliwość rozpoznawania barw, widzenie przestrzenne, pole widzenia oraz inne okoliczności medyczne wynikające ze skierowania i badania.

Częstotliwość badań okresowych przy pracy na wysokości wynika z przepisów wykonawczych dotyczących badań profilaktycznych pracowników. W praktyce zależy ona między innymi od wieku pracownika i rodzaju narażenia. Przy pracach na wysokości powyżej 3 m badania są zwykle częstsze niż przy wielu pracach biurowych, a u pracowników starszych lekarz może wyznaczać krótszy termin kolejnego badania.

Pracodawca nie powinien samodzielnie decydować, że problemy zdrowotne pracownika są nieistotne. O dopuszczeniu do pracy rozstrzyga orzeczenie lekarza medycyny pracy, wydane na podstawie badania i informacji o rzeczywistych warunkach pracy.

Co zrobić, gdy lekarz stwierdzi przeciwwskazania

Jeżeli lekarz wyda orzeczenie o przeciwwskazaniach do pracy na dotychczasowym stanowisku, pracodawca nie może dopuścić pracownika do tej pracy. Dotyczy to również sytuacji, w której pracownik sam deklaruje, że mimo problemów zdrowotnych chce dalej pracować na wysokości.

W pierwszej kolejności trzeba sprawdzić treść orzeczenia. Czasem przeciwwskazanie dotyczy wyłącznie określonego czynnika, na przykład pracy na wysokości, a nie każdej pracy w firmie. Wtedy należy przeanalizować, czy istnieje realna możliwość powierzenia pracownikowi innych obowiązków zgodnych z orzeczeniem lekarskim i kwalifikacjami pracownika.

Jeżeli w firmie faktycznie nie ma innego stanowiska, na którym pracownik mógłby pracować bez narażenia wskazanego w orzeczeniu, sytuacja może prowadzić do wypowiedzenia umowy albo do wypowiedzenia zmieniającego. Nie należy jednak podejmować decyzji wyłącznie na podstawie przypuszczeń przed uzyskaniem orzeczenia lekarza.

Czy można odwołać się od orzeczenia lekarza medycyny pracy

Od orzeczenia lekarskiego wydanego w ramach badań profilaktycznych zasadniczo przysługuje odwołanie. Może je wnieść zarówno pracownik, jak i pracodawca, jeżeli nie zgadzają się z treścią orzeczenia. Odwołanie składa się w trybie przewidzianym w rozporządzeniu, co do zasady w terminie 7 dni od otrzymania orzeczenia, za pośrednictwem lekarza, który je wydał.

Odwołanie nie powinno być traktowane jako sposób na ominięcie ryzyka. Jeżeli problem polega na tym, że skierowanie ma zaniżać rzeczywiste warunki pracy, prawidłowym działaniem nie jest zmiana skierowania na nieprawdziwe, lecz przedstawienie rzeczywistego stanu i ewentualne skorzystanie z procedury odwoławczej.

Przeciwwskazania a wypowiedzenie umowy o pracę

Potwierdzone orzeczeniem lekarskim przeciwwskazania do wykonywania pracy na określonym stanowisku mogą stanowić uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę w rozumieniu art. 45 § 1 K.p. W orzecznictwie przyjmuje się także, że przeciwwskazanie do wykonywania choćby jednego istotnego obowiązku należącego do zakresu czynności może uzasadniać wypowiedzenie, jeżeli pracownik nie może dalej wykonywać pracy na dotychczasowym stanowisku.

Nie oznacza to jednak automatycznego prawa do zwolnienia każdego pracownika. Trzeba uwzględnić rodzaj umowy, treść orzeczenia lekarskiego, zakres obowiązków, możliwość powierzenia innej pracy oraz szczególną ochronę zatrudnienia.

W przypadku pracownika w wieku przedemerytalnym trzeba szczególnie ostrożnie ocenić art. 39 Kodeksu pracy. Jeżeli pracownik jest objęty ochroną przedemerytalną, pracodawca co do zasady nie może wypowiedzieć mu umowy o pracę. Przepisy dopuszczają jednak w określonych przypadkach wypowiedzenie warunków pracy lub płacy, między innymi gdy orzeczeniem lekarskim stwierdzono utratę zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy. Każdorazowo wymaga to oceny konkretnego przypadku.

Jeżeli pracownik nie jest objęty ochroną albo zachodzi wyjątek pozwalający na wypowiedzenie, przyczyna wypowiedzenia powinna być konkretna i prawdziwa. W piśmie można wskazać na brak możliwości dalszego zatrudniania na dotychczasowym stanowisku z powodu orzeczonych przeciwwskazań lekarskich oraz brak realnej możliwości powierzenia innej pracy, jeżeli rzeczywiście tak jest.

Jak powinien postąpić pracodawca krok po kroku

1. Wystawić skierowanie na badania zgodnie z rzeczywistymi warunkami pracy, bez zaniżania ryzyka.
2. Do czasu uzyskania aktualnego orzeczenia nie dopuszczać pracownika do pracy, jeżeli wymagane badanie nie zostało wykonane albo poprzednie orzeczenie utraciło ważność.
3. Po otrzymaniu orzeczenia sprawdzić, czy pracownik jest zdolny do całej pracy na stanowisku, czy tylko do pracy z ograniczeniami.
4. Jeżeli są przeciwwskazania, ocenić możliwość innej pracy zgodnej z orzeczeniem i kwalifikacjami pracownika.
5. Sprawdzić, czy pracownik korzysta z ochrony przedemerytalnej albo innej szczególnej ochrony przed wypowiedzeniem.
6. Dopiero po tej analizie wybrać właściwe rozwiązanie: zmianę organizacji pracy, wypowiedzenie zmieniające, wypowiedzenie definitywne albo inne działanie zgodne z prawem.

FAQ

Czy można wpisać w skierowaniu sporadyczną pracę na wysokości, jeśli pracownik faktycznie pracuje na rusztowaniu codziennie?

Nie. Skierowanie powinno opisywać rzeczywiste warunki pracy. Wpisanie nieprawdziwej informacji może narazić pracodawcę na odpowiedzialność, zwłaszcza w razie wypadku.

Czy pracownik może sam zgodzić się na pracę mimo przeciwwskazań?

Nie. Zgoda pracownika nie uchyla obowiązków pracodawcy z zakresu BHP. Jeżeli orzeczenie lekarskie stwierdza przeciwwskazania, pracownika nie wolno dopuścić do pracy objętej tymi przeciwwskazaniami.

Czy przeciwwskazania do pracy na wysokości zawsze pozwalają zwolnić pracownika?

Nie zawsze. Mogą być uzasadnioną przyczyną wypowiedzenia, ale trzeba zbadać ochronę przedemerytalną, możliwość innej pracy i dokładną treść orzeczenia lekarskiego.

Co zrobić, jeśli pracodawca nie zgadza się z orzeczeniem lekarza medycyny pracy?

Może skorzystać z procedury odwoławczej przewidzianej dla orzeczeń lekarskich. Nie powinien natomiast korygować skierowania w sposób sprzeczny z rzeczywistymi warunkami pracy.

Czy przy pracowniku w wieku przedemerytalnym można zastosować wypowiedzenie zmieniające?

W określonych sytuacjach może być to dopuszczalne, zwłaszcza gdy orzeczeniem lekarskim stwierdzono utratę zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy. Wymaga to jednak indywidualnej analizy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 1 marca 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy - Dz.U. 2023 poz. 607
3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2018 r., sygn. akt III PK 88/17
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1999 r., sygn. akt I PKN 469/99