Praca na urlopie wychowawczym u innego pracodawcy

Komu przysługuje urlop wychowawczy?

Urlop wychowawczy jest uprawnieniem pracownika, a więc osoby zatrudnionej na podstawie stosunku pracy. Podstawowe zasady wynikają z art. 186 Kodeksu pracy. Z urlopu może skorzystać pracownik będący rodzicem lub opiekunem dziecka, jeżeli ma co najmniej 6-miesięczny staż pracy. Do tego stażu wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia.

Urlop wychowawczy jest udzielany w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Co do zasady można go wykorzystać nie dłużej niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Jeżeli dziecko wymaga osobistej opieki z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności albo stopniu niepełnosprawności, przepisy przewidują odrębne uprawnienie do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 lat.

Łączny wymiar podstawowego urlopu wychowawczego wynosi do 36 miesięcy. Każdemu z rodziców lub opiekunów przysługuje wyłączne prawo do jednego miesiąca tego urlopu. W praktyce oznacza to, że jeden rodzic może zwykle wykorzystać maksymalnie 35 miesięcy, a pełne 36 miesięcy tylko w sytuacjach wyjątkowych, na przykład gdy drugi rodzic nie żyje, nie przysługuje mu władza rodzicielska albo pracownik jest jedynym opiekunem dziecka. Szerszy kontekst tej kwestii omawiamy także w artykule: Dodatkowa praca na urlopie górniczym.

Wniosek o urlop wychowawczy składa się w postaci papierowej albo elektronicznej co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu. Pracodawca jest związany prawidłowo złożonym wnioskiem. Pracownik może wycofać wniosek najpóźniej 7 dni przed rozpoczęciem urlopu, składając odpowiednie oświadczenie. Późniejsze cofnięcie wymaga już zgody pracodawcy.

Urlop wychowawczy może być wykorzystany najwyżej w 5 częściach. Liczbę części urlopu wychowawczego pomniejsza się o liczbę części urlopu rodzicielskiego wykorzystanych w trybie, który wpływa na limit części urlopu wychowawczego.

Zobacz również: obniżenie wymiaru czasu pracy zamiast pełnego urlopu wychowawczego

Czy można pracować podczas urlopu wychowawczego?

Tak. Przepisy nie zakazują pracy w czasie urlopu wychowawczego. Pracownik może podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego pracodawcy, u innego pracodawcy, rozpocząć działalność gospodarczą, a także podjąć naukę lub szkolenie. Warunek jest jednak zasadniczy: dodatkowa aktywność nie może wyłączać możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Nie chodzi więc wyłącznie o formalną nazwę umowy ani o sam fakt, że praca jest wykonywana u innego pracodawcy. Istotne jest to, czy w konkretnych godzinach i przy konkretnym sposobie wykonywania pracy rodzic nadal realnie sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem. Inaczej będzie oceniana praca zdalna po kilka godzin dziennie w elastycznych porach, a inaczej praca stacjonarna na pełen etat od rana do popołudnia.

Jeżeli pracodawca ustali, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, może wezwać go do stawienia się do pracy. Termin wskazany przez pracodawcę nie może przypadać później niż w ciągu 30 dni od powzięcia wiadomości o tej okoliczności i nie wcześniej niż po upływie 3 dni od wezwania.

Pełny etat u drugiego pracodawcy a osobista opieka nad dzieckiem

Praca na pełen etat u innego pracodawcy podczas urlopu wychowawczego nie jest wprost zakazana. Nie oznacza to jednak, że zawsze będzie bezpieczna. Przy pełnym etacie, zwłaszcza w stałych godzinach i poza domem, pracodawca może uznać, że pracownik nie wykonuje podstawowego celu urlopu wychowawczego, czyli nie sprawuje osobistej opieki nad dzieckiem.

Ocena zależy od realiów. Znaczenie mogą mieć między innymi: rozkład czasu pracy, możliwość pracy zdalnej, elastyczność grafiku, wiek dziecka, faktyczny udział pracownika w opiece, pomoc drugiego rodzica lub innych osób oraz to, czy opieka pracownika ma charakter codzienny i rzeczywisty, a nie tylko okazjonalny.

W orzecznictwie podkreśla się, że podjęcie zatrudnienia w czasie urlopu wychowawczego jest dopuszczalne wtedy, gdy nie prowadzi do wyłączenia możliwości osobistej opieki nad dzieckiem. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 2066/10, zwrócono uwagę, że ocena powinna odnosić się do czasu podjętej pracy i do rzeczywistej możliwości sprawowania opieki.

Czy trzeba informować obecnego pracodawcę o dodatkowej pracy?

Co do zasady pracownik nie ma ogólnego obowiązku informowania pracodawcy o każdym dodatkowym zatrudnieniu. Pracodawca nie powinien też zakazywać pracownikowi równoległego zatrudnienia tylko dlatego, że pracownik chce pracować u innego podmiotu.

Wyjątki są jednak istotne. Obowiązek lojalności wobec pracodawcy nadal obowiązuje. Znaczenie może mieć umowa o zakazie konkurencji, szczególne przepisy dotyczące danej grupy pracowników, konflikt interesów, wykorzystywanie mienia lub informacji pracodawcy albo sytuacja, w której dodatkowa praca realnie narusza obowiązki wynikające ze stosunku pracy.

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I PK 33/16, oceniano konsekwencje niepoinformowania pracodawcy o dodatkowej aktywności zarobkowej. Wniosek praktyczny jest taki, że każdą sytuację trzeba badać indywidualnie: inne znaczenie ma praca u podmiotu konkurencyjnego, a inne neutralna działalność wykonywana poza zakresem interesów pracodawcy.

Praca u dotychczasowego pracodawcy w czasie urlopu wychowawczego

Przepisy dopuszczają także pracę zarobkową u dotychczasowego pracodawcy w czasie urlopu wychowawczego, jeżeli nie wyłącza ona osobistej opieki nad dzieckiem. Nie oznacza to jednak, że pracownik może jednostronnie wrócić do wykonywania dotychczasowych obowiązków w pełnym wymiarze i jednocześnie pozostawać na urlopie wychowawczym w takim samym zakresie.

W praktyce potrzebne jest uzgodnienie zasad wykonywania pracy: rodzaju czynności, wymiaru czasu, wynagrodzenia i organizacji pracy. Jeżeli praca u dotychczasowego pracodawcy miałaby mieć pełny wymiar i normalny rozkład czasu pracy, bezpieczniejszym rozwiązaniem może być zakończenie urlopu wychowawczego albo złożenie wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy, jeżeli spełnione są warunki ustawowe.

Umowa na zastępstwo u drugiego pracodawcy

Umowa zawierana w celu zastępstwa nieobecnego pracownika jest w praktyce umową o pracę na czas określony, w której wskazuje się cel zatrudnienia. Sam fakt, że jest to zatrudnienie na zastępstwo, nie rozwiązuje problemu urlopu wychowawczego. Nadal trzeba ocenić, czy wykonywanie tej pracy pozwala na osobistą opiekę nad dzieckiem.

Jeżeli umowa na zastępstwo ma być wykonywana na pełen etat, w stałych godzinach i poza domem, ryzyko zakwestionowania korzystania z urlopu wychowawczego jest wysokie. Jeżeli natomiast praca ma elastyczny charakter, część obowiązków jest zdalna, a opieka nad dzieckiem pozostaje realna i codzienna, sytuacja może być oceniona inaczej.

Czy da się ukryć drugą pracę przed pracodawcami?

Nie warto budować rozwiązania na założeniu, że żaden z pracodawców się nie dowie. Pracownik powinien podawać prawdziwe informacje, nie naruszać zakazu konkurencji i nie składać oświadczeń sprzecznych z rzeczywistością. Dodatkowo w razie podejrzenia, że pracownik trwale zaprzestał osobistej opieki nad dzieckiem, dotychczasowy pracodawca może podjąć działania przewidziane w Kodeksie pracy.

Najbezpieczniejsze wyjście to wybrać model zatrudnienia, który da się obronić faktami: ograniczony wymiar czasu pracy, elastyczny grafik, praca zdalna albo częściowe obniżenie etatu zamiast pełnego urlopu wychowawczego. Jeżeli celem jest zachowanie obecnego zatrudnienia i jednoczesne sprawdzenie nowej pracy, warto porównać ryzyka każdego wariantu przed podpisaniem umowy.

FAQ

Czy na urlopie wychowawczym mogę pracować u innego pracodawcy?

Tak, ale tylko wtedy, gdy praca nie uniemożliwia osobistej opieki nad dzieckiem. Decyduje rzeczywisty sposób wykonywania pracy, a nie sama nazwa umowy.

Czy pełny etat na wychowawczym jest zakazany?

Nie ma automatycznego zakazu pełnego etatu, ale pełnoetatowa praca w stałych godzinach często trudno da się pogodzić z celem urlopu wychowawczego. Może to prowadzić do wezwania do powrotu do pracy.

Czy muszę powiedzieć pracodawcy o drugiej pracy?

Zasadniczo nie ma ogólnego obowiązku informowania o dodatkowym zatrudnieniu. Trzeba jednak uwzględnić zakaz konkurencji, obowiązek lojalności, szczególne przepisy oraz ewentualne ryzyko konfliktu interesów.

Co grozi, jeśli pracodawca uzna, że nie opiekuję się dzieckiem?

Pracodawca może wezwać pracownika do stawienia się do pracy. Termin nie może być wcześniejszy niż po 3 dniach od wezwania i nie późniejszy niż w ciągu 30 dni od uzyskania informacji o zaprzestaniu opieki.

Czy lepszy jest urlop wychowawczy czy obniżenie etatu?

To zależy od celu. Jeżeli pracownik chce nadal wykonywać część pracy u dotychczasowego pracodawcy, obniżenie wymiaru czasu pracy może być praktyczniejsze niż pełny urlop wychowawczy. Warto porównać skutki kadrowe i finansowe obu rozwiązań.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

2. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 2066/10

3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I PK 33/16

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.