Odprawa pośmiertna po zmarłym policjancie

Czy była żona zmarłego policjanta ma prawo do odprawy pośmiertnej?

W opisanej sytuacji należy oddzielić dwie kwestie: odprawę pośmiertną po policjancie oraz rentę rodzinną. Są to różne świadczenia, przyznawane na podstawie różnych przesłanek. To, że syn jest spadkobiercą po ojcu, nie rozstrzyga jeszcze o prawie do odprawy, bo odprawa pośmiertna nie wchodzi do spadku w zwykłym znaczeniu tego słowa.

Podstawowe znaczenie ma ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji. Zgodnie z art. 116 tej ustawy, w razie śmierci policjanta pozostałej po nim rodzinie przysługuje odprawa pośmiertna w takiej wysokości, w jakiej przysługiwałaby temu policjantowi odprawa, gdyby był zwolniony ze służby, a także określone świadczenia związane m.in. z niewykorzystanym urlopem.

Kluczowy jest jednak krąg osób uprawnionych. Świadczenie przysługuje małżonkowi policjanta, który pozostawał z nim we wspólności małżeńskiej, a w dalszej kolejności dzieciom oraz rodzicom, jeżeli w dniu śmierci policjanta spełniali warunki do uzyskania renty rodzinnej na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji oraz ich rodzin.

Rozwód powoduje, że była żona nie jest już małżonkiem zmarłego policjanta. Nie można więc mówić o pozostawaniu we wspólności małżeńskiej w dniu śmierci. Sam fakt, że po rozwodzie były mąż płacił alimenty, nie daje prawa do odprawy pośmiertnej. Alimenty mogą mieć znaczenie przy rencie rodzinnej, ale nie zastępują warunku pozostawania małżonkiem przy odprawie.

Jeżeli zatem organ wskazuje, że odprawa pośmiertna może przypaść synowi, a nie byłej żonie, co do zasady jest to zgodne z konstrukcją art. 116 ustawy o Policji. Trzeba jedynie sprawdzić, czy syn w dniu śmierci ojca spełniał warunki do renty rodzinnej. Przy małoletnim dziecku warunek ten zwykle jest spełniony.

Odprawa pośmiertna a dziedziczenie po policjancie

W praktyce często pojawia się błędne założenie, że odprawa pośmiertna należy się spadkobiercom. Tak nie jest. Organ nie powinien badać wyłącznie tego, kto dziedziczy po zmarłym, lecz to, kto mieści się w ustawowym kręgu osób uprawnionych do odprawy.

Może się więc zdarzyć, że osoba dziedzicząca po zmarłym nie otrzyma odprawy, a osoba niedziedzicząca będzie do niej uprawniona, jeżeli spełnia warunki ustawowe. W sprawach funkcjonariuszy Policji decydują przepisy pragmatyki służbowej i przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym, a nie tylko przepisy spadkowe.

W opisanym stanie faktycznym syn jako dziecko zmarłego policjanta może być uprawniony do odprawy, jeżeli w dniu śmierci ojca spełniał przesłanki do renty rodzinnej. Była żona, nawet jeżeli otrzymywała alimenty, nie otrzyma odprawy jako małżonek, ponieważ małżeństwo ustało przed śmiercią funkcjonariusza.

Komu przysługuje renta rodzinna po policjancie?

Renta rodzinna po funkcjonariuszu Policji jest ustalana na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy oraz, w zakresie zasad i wysokości, na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wynika to z art. 24 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy.

Do kręgu osób, które mogą ubiegać się o rentę rodzinną, należą w szczególności dzieci własne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione, małżonek, a w określonych przypadkach także rodzice oraz inne osoby wymienione w ustawie. Samo pokrewieństwo albo wcześniejsze pozostawanie w związku małżeńskim nie wystarcza. Każda z tych osób musi spełniać dodatkowe warunki.

Dzieci własne zmarłego mają prawo do renty rodzinnej:

1. do ukończenia 16 lat,
2. po ukończeniu 16 lat, jeżeli kontynuują naukę, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat,
3. bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo całkowicie niezdolne do pracy w okresach wskazanych w ustawie.

Jeżeli dziecko osiągnie 25 lat na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej może zostać przedłużone do zakończenia tego roku studiów. To dotyczy jednak prawa dziecka do renty, a nie automatycznie prawa byłej żony do renty z tytułu wychowywania dziecka.

Renta rodzinna dla rozwiedzionej Ĺźony policjanta

Rozwiedziona żona może ubiegać się o rentę rodzinną po byłym mężu, ale musi spełnić więcej warunków niż aktualna małżonka pozostająca we wspólności małżeńskiej. W sprawie opisanej w pytaniu najważniejsze są alimenty oraz przesłanki przewidziane dla wdowy.

Co do zasady wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli w chwili śmierci męża osiągnęła 50 lat albo była niezdolna do pracy. Prawo przysługuje także wtedy, gdy wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym, które nie ukończyło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole - 18 lat. Odrębnie oceniana jest sytuacja opieki nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy lub do samodzielnej egzystencji.

Rozwiedziona małżonka, która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, musi dodatkowo wykazać, że w dniu śmierci męża miała prawo do alimentów z jego strony. W praktyce najbezpieczniejszym dowodem jest wyrok lub ugoda sądowa zasądzająca alimenty. Jeżeli alimenty były spełniane dobrowolnie albo wynikały z porozumienia, sprawa może wymagać indywidualnej oceny i przedstawienia dowodów.

W Pani sytuacji alimenty po rozwodzie były istotną podstawą do przyznania renty rodzinnej. Nie oznacza to jednak, że renta będzie przysługiwać bezterminowo. Jeżeli prawo do renty wynikało z wychowywania dziecka uprawnionego do renty, trzeba ustalić, kiedy ustaje ta konkretna przesłanka.

Co zmienia ukończenie przez dziecko 18 lat?

Ukończenie przez syna 18 lat ma inne znaczenie dla jego własnej renty rodzinnej, a inne dla prawa matki do renty z tytułu wychowywania dziecka. Syn, jeżeli nadal się uczy, może co do zasady zachować prawo do renty rodzinnej po ojcu, zwykle do zakończenia nauki, nie dłużej niż do 25. roku życia, z ustawowym wyjątkiem dotyczącym ostatniego roku studiów.

Dla matki przesłanka wychowywania dziecka jest węższa. Wdowa albo rozwiedziona małżonka spełniająca warunki alimentacyjne może korzystać z tej podstawy, gdy wychowuje dziecko uprawnione do renty, które nie ukończyło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole - 18 lat. Po ukończeniu przez dziecko 18 lat ta konkretna przesłanka zwykle odpada.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że prawo do renty nigdy już nie powstanie. Ustawa przewiduje, że wdowa może nabyć prawo do renty także wtedy, gdy osiągnie 50 lat albo stanie się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania uprawnionych osób. W przypadku rozwiedzionej małżonki nadal trzeba pamiętać o dodatkowym warunku alimentacyjnym.

Jeżeli więc w chwili ukończenia przez syna 18 lat ma Pani 45 lat, trzeba dokładnie policzyć terminy. Jeżeli 50. rok życia przypadnie nie później niż w ciągu 5 lat od zaprzestania wychowywania dziecka w rozumieniu ustawy, może istnieć podstawa do dalszej oceny prawa do renty. Ostateczna decyzja zależy od konkretnych dat oraz dokumentów.

Jakie dokumenty mogą mieć znaczenie?

W sprawach o odprawę pośmiertną i rentę rodzinną warto zgromadzić dokumenty, które potwierdzają zarówno więź rodzinną, jak i spełnienie ustawowych przesłanek. Organ może żądać w szczególności aktu zgonu funkcjonariusza, aktu urodzenia dziecka, odpisu wyroku rozwodowego, orzeczenia o alimentach, zaświadczeń o nauce dziecka, dokumentów dotyczących niezdolności do pracy oraz decyzji o przyznaniu renty rodzinnej.

Jeżeli sprawa dotyczy renty po ukończeniu przez dziecko 18 lat, szczególne znaczenie mają daty: dzień śmierci byłego męża, dzień ukończenia przez dziecko 18 lat, data zakończenia nauki oraz data osiągnięcia przez byłą żonę 50 lat. To one decydują, czy można powołać się na pięcioletni termin przewidziany w ustawie.

W przypadku odmowy świadczenia warto dokładnie przeczytać uzasadnienie decyzji. Inaczej ocenia się decyzję odmawiającą odprawy pośmiertnej, a inaczej decyzję o ustaniu albo odmowie renty rodzinnej. Każde z tych świadczeń ma własną podstawę prawną i własny tryb kwestionowania.

Podsumowanie

Rozwiedziona żona zmarłego policjanta co do zasady nie ma prawa do odprawy pośmiertnej, ponieważ nie była już małżonkiem pozostającym ze zmarłym we wspólności małżeńskiej. Odprawa może natomiast przysługiwać dziecku, jeżeli w dniu śmierci ojca spełniało warunki do renty rodzinnej.

Renta rodzinna jest odrębnym świadczeniem. Rozwiedziona żona może ją otrzymać, jeżeli oprócz warunku alimentacyjnego spełnia jedną z przesłanek przewidzianych dla wdowy, np. osiągnęła 50 lat, jest niezdolna do pracy albo wychowuje dziecko uprawnione do renty w granicach wieku określonych w ustawie. Po ukończeniu przez dziecko 18 lat trzeba dodatkowo sprawdzić, czy w terminie 5 lat od ustania wychowywania zostanie spełniony warunek wieku 50 lat albo niezdolności do pracy.

FAQ

Czy odprawa pośmiertna po policjancie wchodzi do spadku?

Nie w typowym znaczeniu. Odprawa pośmiertna jest świadczeniem przyznawanym osobom wskazanym w ustawie o Policji. Organ bada krąg ustawowo uprawnionych, a nie tylko to, kto jest spadkobiercą.

Czy była żona z alimentami może dostać odprawę pośmiertną?

Co do zasady nie. Alimenty po rozwodzie mogą mieć znaczenie dla renty rodzinnej, ale nie powodują, że była żona staje się małżonkiem pozostającym ze zmarłym policjantem we wspólności małżeńskiej.

Czy syn po ukończeniu 18 lat traci rentę rodzinną?

Nie zawsze. Jeżeli kontynuuje naukę, może zachować prawo do renty rodzinnej na zasadach przewidzianych dla uczących się dzieci, co do zasady nie dłużej niż do 25. roku życia.

Czy matka zachowa rentę, gdy dziecko skończy 18 lat?

To zależy od podstawy jej prawa do renty. Jeżeli renta wynikała z wychowywania dziecka uprawnionego do renty, ukończenie przez dziecko 18 lat zwykle kończy tę przesłankę. Trzeba jednak sprawdzić, czy matka spełnia warunek wieku 50 lat, niezdolności do pracy albo mieści się w pięcioletnim terminie ustawowym.

Czy orzeczenie rozwodu z winy męża pomaga przy odprawie?

Nie przy odprawie pośmiertnej. Orzeczenie winy mogło mieć znaczenie dla alimentów po rozwodzie, a alimenty mogą być ważne przy rencie rodzinnej. Nie zmieniają jednak zasad przyznawania odprawy pośmiertnej po policjancie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin - Dz.U. 1994 nr 53 poz.214
2. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - Dz.U. 1990 nr 30 poz. 179
3. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych