Zmiana stanowiska pracy a niższe wynagrodzenie

Kiedy pracodawca może powierzyć inną pracę bez zmiany umowy?

W opisanej sytuacji trzeba rozdzielić dwie kwestie: zmianę rodzaju wykonywanej pracy oraz spadek wynagrodzenia po przeniesieniu na inne stanowisko. Sam fakt, że pracownik wykonuje inne zadania niż dotychczas, nie zawsze oznacza naruszenie prawa. Pracodawca może wydawać polecenia dotyczące organizacji pracy, ale nie może dowolnie i trwale zmienić rodzaju pracy określonego w umowie ani obniżyć pensji bez zachowania właściwego trybu.

Najważniejszy jest art. 42 § 4 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem wypowiedzenie dotychczasowych warunków pracy lub płacy nie jest wymagane, gdy pracodawca powierza pracownikowi, w przypadkach uzasadnionych potrzebami pracodawcy, inną pracę niż określona w umowie o pracę na okres nieprzekraczający 3 miesięcy w roku kalendarzowym, jeżeli nie powoduje to obniżenia wynagrodzenia i odpowiada kwalifikacjom pracownika.

Oznacza to, że czasowe przeniesienie na inne stanowisko jest dopuszczalne tylko wyjątkowo. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że w firmie są braki kadrowe. Taka potrzeba może uzasadniać zmianę, ale pracodawca musi dodatkowo zachować limit czasu, nie może obniżyć wynagrodzenia i powinien powierzyć pracę odpowiadającą kwalifikacjom pracownika.

Warunki czasowego przeniesienia pracownika na inne stanowisko

Aby pracodawca mógł bez aneksu do umowy i bez wypowiedzenia zmieniającego powierzyć pracownikowi inną pracę, muszą być spełnione łącznie cztery warunki:

1. po stronie pracodawcy występują uzasadnione potrzeby organizacyjne, kadrowe albo gospodarcze,
2. powierzenie innej pracy trwa maksymalnie 3 miesiące w danym roku kalendarzowym,
3. nowa praca odpowiada kwalifikacjom pracownika, czyli nie jest ani poniżająca, ani oczywiście nieadekwatna do jego przygotowania,
4. pracownik nie traci wynagrodzenia rozumianego jako wynagrodzenie należne przed przeniesieniem.

Jeżeli choć jeden z tych warunków nie jest spełniony, pracodawca nie może skutecznie powoływać się na art. 42 § 4 Kodeksu pracy. Wtedy zmiana stanowiska, rodzaju pracy albo wynagrodzenia wymaga co do zasady porozumienia zmieniającego albo wypowiedzenia zmieniającego.

Czy po przeniesieniu na inne stanowisko pensja może być niższa?

Przy czasowym powierzeniu innej pracy na podstawie art. 42 § 4 Kodeksu pracy wynagrodzenie nie może zostać obniżone. Dotyczy to nie tylko samej stawki zasadniczej, ale także realnego poziomu wynagrodzenia, jaki pracownik otrzymywał przed przeniesieniem, z uwzględnieniem składników wynagrodzenia branych pod uwagę przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop.

Takie stanowisko wynika również z wyroku Sądu Najwyższego z 22 listopada 1990 r., sygn. akt I PR 362/90, w którym wskazano, że przy czasowym powierzeniu innej pracy na podstawie art. 42 § 4 Kodeksu pracy obniżeniu nie może ulec wynagrodzenie pracownika obliczone na zasadach ustalenia ekwiwalentu za niewykorzystany urlop.

W praktyce trzeba jednak odróżnić dwa przypadki. Jeżeli pracownik już nie wykonuje pracy w nocy, w godzinach nadliczbowych, w niedziele lub święta, to za nowe okresy pracy nie zawsze powstanie prawo do tych konkretnych dodatków jako dodatków za faktycznie wykonywaną pracę w szczególnych warunkach. Nie oznacza to jednak, że pracodawca może pod pozorem czasowego przeniesienia obniżyć łączny poziom wynagrodzenia, jeżeli korzysta z art. 42 § 4 Kodeksu pracy.

Dlatego w sprawie podobnej do opisanej pracownik może domagać się wyrównania wynagrodzenia, jeżeli przeniesienie do pracy biurowej nastąpiło bez zmiany umowy, bez wypowiedzenia zmieniającego i spowodowało faktyczny spadek pensji.

Stała zmiana stanowiska wymaga porozumienia albo wypowiedzenia zmieniającego

Jeżeli pracodawca chce, aby pracownik na stałe wykonywał inną pracę niż ta określona w umowie, nie może bezterminowo korzystać z czasowego powierzenia innej pracy. Po przekroczeniu limitu 3 miesięcy w roku kalendarzowym dalsze wykonywanie innej pracy powinno zostać uregulowane formalnie.

Najprostszym rozwiązaniem jest porozumienie zmieniające, czyli dobrowolny aneks podpisany przez pracownika i pracodawcę. Pracownik nie ma jednak obowiązku zgodzić się na gorsze warunki. Jeżeli porozumienie nie zostanie zawarte, pracodawca może zastosować wypowiedzenie zmieniające.

Wypowiedzenie zmieniające powinno być dokonane na piśmie i zawierać propozycję nowych warunków pracy lub płacy. Jeżeli pracownik odmówi ich przyjęcia, umowa o pracę rozwiąże się z upływem okresu wypowiedzenia. Jeżeli pracownik nie złoży oświadczenia o odmowie przed upływem połowy okresu wypowiedzenia, co do zasady uważa się, że wyraził zgodę na nowe warunki, o ile został prawidłowo pouczony o tym skutku.

Co może zrobić pracownik, gdy po zmianie stanowiska zarabia mniej?

W pierwszej kolejności warto ustalić, na jakiej podstawie doszło do przeniesienia. Znaczenie mają przede wszystkim: umowa o pracę, zakres obowiązków, ewentualne pisma od pracodawcy, regulamin wynagradzania, paski płacowe, harmonogramy czasu pracy oraz historia wypłat sprzed i po zmianie stanowiska.

Jeżeli pracodawca nie wręczył wypowiedzenia zmieniającego ani nie zawarł z pracownikiem porozumienia, a jednocześnie wypłaca niższe wynagrodzenie, pracownik może wystąpić o wyrównanie pensji. Warto zrobić to pisemnie, wskazując miesiące, w których doszło do obniżenia wynagrodzenia, oraz żądaną kwotę albo sposób jej wyliczenia.

Pracownik może również złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy. PIP może skontrolować prawidłowość wypłaty wynagrodzenia oraz stosowania przepisów prawa pracy, ale spór o konkretną kwotę wynagrodzenia często wymaga skierowania pozwu do sądu pracy.

Roszczenie o wynagrodzenie przedawnia się co do zasady z upływem 3 lat od dnia, w którym stało się wymagalne. Jeżeli wynagrodzenie powinno być płatne za dany miesiąc w określonym terminie, od tego terminu należy liczyć wymagalność roszczenia oraz możliwość żądania odsetek za opóźnienie.

Czy pracownik może odmówić wykonywania nowych obowiązków?

Odmowa wykonania polecenia służbowego zawsze wymaga ostrożności, ponieważ może zostać oceniona jako naruszenie obowiązków pracowniczych. Jeżeli jednak polecenie jest sprzeczne z prawem, wykracza poza dopuszczalne czasowe powierzenie innej pracy, prowadzi do bezprawnego obniżenia wynagrodzenia albo dotyczy pracy nieodpowiadającej kwalifikacjom pracownika, pracownik ma podstawy, aby zakwestionować działanie pracodawcy.

Bezpieczniejszym rozwiązaniem bywa pisemne wskazanie zastrzeżeń i żądanie wyjaśnienia podstawy przeniesienia. W piśmie można zapytać, czy pracodawca powierza inną pracę w trybie art. 42 § 4 Kodeksu pracy, na jaki okres, z jakiego powodu oraz w jaki sposób zostanie zapewnione nieobniżenie wynagrodzenia.

FAQ

Czy pracodawca może przenieść mnie do innej pracy bez aneksu?

Tak, ale tylko czasowo i po spełnieniu warunków z art. 42 § 4 Kodeksu pracy. Przeniesienie nie może przekroczyć 3 miesięcy w roku kalendarzowym, musi wynikać z uzasadnionych potrzeb pracodawcy, odpowiadać kwalifikacjom pracownika i nie może obniżać wynagrodzenia.

Czy niższa pensja po zmianie stanowiska jest zgodna z prawem?

Jeżeli pracodawca korzysta z czasowego powierzenia innej pracy, niższa pensja co do zasady narusza art. 42 § 4 Kodeksu pracy. Obniżenie wynagrodzenia może być dopuszczalne dopiero przy prawidłowej zmianie warunków umowy, na przykład przez porozumienie albo wypowiedzenie zmieniające.

Czy brak dodatku za noc lub święto zawsze oznacza bezprawne obniżenie pensji?

Nie zawsze. Jeżeli pracownik faktycznie nie pracuje już w nocy, niedziele lub święta, nie każda przyszła wypłata dodatku będzie należna jako dodatek za taką pracę. Jeżeli jednak pracodawca powierzył inną pracę czasowo na podstawie art. 42 § 4 Kodeksu pracy, całkowite wynagrodzenie nie powinno zostać obniżone.

Co jeśli przeniesienie trwa dłużej niż 3 miesiące?

Po przekroczeniu limitu z art. 42 § 4 Kodeksu pracy pracodawca nie może dalej opierać zmiany wyłącznie na czasowym powierzeniu innej pracy. Powinien uzgodnić z pracownikiem nowe warunki albo zastosować wypowiedzenie zmieniające.

Czy mogę żądać wyrównania wynagrodzenia?

Tak, jeżeli wynagrodzenie zostało obniżone bez ważnej podstawy prawnej. Warto porównać wypłaty sprzed i po przeniesieniu oraz wezwać pracodawcę do zapłaty różnicy. Jeżeli pracodawca odmówi, sprawę można skierować do sądu pracy.

Ile czasu mam na dochodzenie zaległej pensji?

Roszczenia ze stosunku pracy, w tym roszczenia o wynagrodzenie, przedawniają się co do zasady po 3 latach od dnia, w którym stały się wymagalne. Nie warto zwlekać, ponieważ każdy miesiąc zaległości ma własny termin wymagalności.

Czy muszę podpisać aneks z niższym wynagrodzeniem?

Nie. Porozumienie zmieniające wymaga zgody pracownika. Jeżeli pracownik nie zgadza się na niższe wynagrodzenie, pracodawca może ewentualnie zastosować wypowiedzenie zmieniające, ale wtedy pracownik ma prawo odmówić przyjęcia nowych warunków, licząc się ze skutkiem rozwiązania umowy po okresie wypowiedzenia.

Podsumowanie

Pracodawca może czasowo przenieść pracownika do innej pracy bez zmiany umowy tylko w granicach określonych w art. 42 § 4 Kodeksu pracy. Kluczowe są cztery warunki: uzasadniona potrzeba pracodawcy, maksymalnie 3 miesiące w roku kalendarzowym, praca zgodna z kwalifikacjami oraz brak obniżenia wynagrodzenia.

Jeżeli po przeniesieniu na inne stanowisko pensja spadła, a pracownik nie podpisał porozumienia i nie otrzymał wypowiedzenia zmieniającego, ma podstawy do żądania wyrównania. Przy stałej zmianie stanowiska pracodawca powinien formalnie zmienić warunki zatrudnienia, a nie opierać się na nieformalnym poleceniu służbowym.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 42, art. 85 i art. 291 - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Art. 42 Kodeksu pracy - LEX
3. Art. 291 Kodeksu pracy - LEX
4. Wyrok Sądu Najwyższego z 22 listopada 1990 r., sygn. akt I PR 362/90 - INFORLEX

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.