Odprawa emerytalna nauczyciela po art. 20 KN

Kiedy nauczycielowi przysługuje odprawa emerytalna lub kompensacyjna?

W opisanej sprawie należy odróżnić dwie odprawy: odprawę wypłacaną z powodu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn organizacyjnych na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela oraz odprawę z art. 87 Karty Nauczyciela, związaną z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy albo nauczycielskie świadczenie kompensacyjne.

Zgodnie z art. 87 Karty Nauczyciela nauczycielowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na jedno z tych świadczeń, przyznaje się odprawę w wysokości dwumiesięcznego ostatnio pobieranego wynagrodzenia w szkole będącej podstawowym miejscem jego pracy.

Jeżeli nauczyciel przepracował w szkole co najmniej 20 lat, odprawa wynosi trzymiesięczne ostatnio pobierane wynagrodzenie w szkole będącej podstawowym miejscem pracy. Wynagrodzenie stanowiące podstawę odprawy oblicza się według zasad stosowanych przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.

W praktyce oznacza to, że dla wypłaty odprawy nie wystarczy samo spełnienie warunków do świadczenia. Trzeba jeszcze ustalić, czy rozwiązanie stosunku pracy pozostaje w odpowiednim związku z przejściem na emeryturę, rentę albo nauczycielskie świadczenie kompensacyjne.

Zobacz również: prawo nauczyciela do odprawy po przejściu na emeryturę

Rozwiązanie stosunku pracy z art. 20 KN a późniejsze świadczenie

Art. 20 Karty Nauczyciela dotyczy rozwiązania stosunku pracy między innymi z przyczyn organizacyjnych, takich jak całkowita lub częściowa likwidacja szkoły albo zmiany organizacyjne powodujące brak możliwości dalszego zatrudniania nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć. Nie jest to samo w sobie rozwiązanie stosunku pracy z powodu przejścia na świadczenie emerytalne lub kompensacyjne.

Nie można jednak przyjąć automatycznej zasady, że rozwiązanie stosunku pracy z art. 20 KN zawsze wyklucza odprawę z art. 87 KN. W orzecznictwie i praktyce przyjmuje się, że związek między ustaniem zatrudnienia a przejściem na świadczenie może mieć charakter czasowy, przyczynowy albo funkcjonalny. Każdorazowo trzeba więc ocenić konkretny przebieg zdarzeń.

Znaczenie ma zwłaszcza to, czy w chwili ustania stosunku pracy nauczyciel spełniał warunki do świadczenia albo czy przejście na świadczenie nastąpiło bezpośrednio po zakończeniu zatrudnienia. Istotne są także dokumenty kadrowe, treść wniosku nauczyciela, świadectwo pracy, data nabycia prawa do świadczenia oraz okoliczności rozwiązania stosunku pracy.

Jeżeli natomiast między ustaniem stosunku pracy a przyznaniem nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego wystąpiła wielomiesięczna przerwa, a z dokumentów nie wynika, że rozwiązanie stosunku pracy było elementem przejścia na to świadczenie, podstawy do wypłaty odprawy z art. 87 KN są wątpliwe.

Przeczytaj także: rozwiązanie stosunku pracy nauczyciela w związku z emeryturą

Czy w opisanej sprawie należy wypłacić odprawę?

W przedstawionym stanie faktycznym nauczycielowi rozwiązano stosunek pracy na koniec 2014 r. z przyczyn organizacyjnych, a odprawę z tego tytułu już wypłacono. Dopiero 30 grudnia 2015 r. nauczyciel wystąpił o wypłatę odprawy emerytalnej w związku z przyznaniem nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego od 13 października 2015 r.

Przy takim układzie dat trudno wykazać bezpośredni związek między ustaniem stosunku pracy a przejściem na nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Od rozwiązania stosunku pracy do daty przyznania świadczenia upłynął znaczny czas. Sam fakt, że nauczyciel później uzyskał decyzję o świadczeniu kompensacyjnym, nie przesądza jeszcze o prawie do odprawy z art. 87 KN.

W konsekwencji, przy braku dodatkowych dokumentów potwierdzających związek rozwiązania stosunku pracy z przejściem na świadczenie, bezpieczne stanowisko dla jednostki finansów publicznych jest takie, że odprawy z art. 87 KN nie należy wypłacać. Wypłata wymaga bowiem jednoznacznej podstawy prawnej i udokumentowania spełnienia wszystkich przesłanek.

Inaczej należałoby ocenić sytuację, w której nauczyciel już przy rozwiązaniu stosunku pracy spełnia warunki do świadczenia, składa wniosek o rozwiązanie stosunku pracy w związku z przejściem na świadczenie albo przejście na świadczenie następuje bezpośrednio po zakończeniu zatrudnienia. Wtedy odprawa z art. 87 KN może być należna, nawet jeżeli formalną podstawą ustania zatrudnienia był art. 20 KN.

Jak udokumentować decyzję o odmowie wypłaty?

Jednostka sektora finansów publicznych powinna działać na podstawie i w granicach prawa. Jeżeli odprawa miałaby zostać wypłacona, w aktach powinny znajdować się dokumenty potwierdzające przesłanki z art. 87 KN: ustanie stosunku pracy, spełnienie warunków do świadczenia oraz związek między ustaniem zatrudnienia a przejściem na świadczenie.

W przypadku odmowy warto sporządzić pisemne stanowisko, w którym wskazuje się, że nauczyciel otrzymał odprawę z tytułu rozwiązania stosunku pracy z art. 20 KN, natomiast nie wykazał wymaganej przesłanki z art. 87 KN, czyli ustania stosunku pracy w związku z przejściem na nauczycielskie świadczenie kompensacyjne.

W piśmie można podkreślić, że decyzja o przyznaniu świadczenia została wydana lub przedstawiona po dłuższym czasie od rozwiązania stosunku pracy, a data nabycia prawa do świadczenia nie przypada bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia. Takie uzasadnienie jest istotne zwłaszcza przy kontroli celowości i legalności wydatków.

Art. 88 KN a nauczycielskie świadczenie kompensacyjne

Art. 88 Karty Nauczyciela reguluje szczególne uprawnienia emerytalne nauczycieli spełniających określone warunki stażowe. Przepis ten nie jest jednak samodzielną podstawą wypłaty odprawy emerytalnej. Podstawą odprawy pozostaje art. 87 KN.

Ten wątek ma osobne, bardziej szczegółowe omówienie: art. 88 KN a nauczycielskie świadczenie kompensacyjne.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, kiedy odprawa z art. 87 KN może być należna, a kiedy jej wypłata jest ryzykowna dla pracodawcy publicznego.