Stan nieczynny nauczyciela a odprawa emerytalna

Kiedy dyrektor może rozwiązać stosunek pracy z nauczycielem?

Podstawą decyzji dyrektora w opisanej sytuacji jest art. 20 ustawy Karta Nauczyciela. Przepis ten dotyczy między innymi całkowitej likwidacji szkoły, częściowej likwidacji szkoły, zmniejszenia liczby oddziałów albo zmian planu nauczania, które uniemożliwiają dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć.

W razie takich zmian dyrektor może rozwiązać z nauczycielem stosunek pracy. W przypadku nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania możliwe jest również ograniczenie zatrudnienia, ale wymaga to zgody nauczyciela. Jeżeli nauczyciel nie wyrazi zgody na ograniczenie etatu, dyrektor może zastosować wypowiedzenie na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela.

Rozwiązanie stosunku pracy z tych przyczyn następuje co do zasady z końcem roku szkolnego, po uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu. Nauczyciel powinien wtedy uważnie sprawdzić treść wypowiedzenia, przyczynę wskazaną przez szkołę oraz pouczenie o przysługujących mu uprawnieniach.

Stan nieczynny nauczyciela - na czym polega?

Stan nieczynny jest szczególnym rozwiązaniem przewidzianym dla nauczyciela, wobec którego zastosowano art. 20 Karty Nauczyciela. Jeżeli nauczyciel złoży pisemny wniosek o przeniesienie w stan nieczynny w ustawowym terminie, wypowiedzenie staje się bezskuteczne.

W praktyce oznacza to, że nauczyciel nie otrzymuje wtedy odprawy z tytułu rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela, ponieważ do rozwiązania stosunku pracy w wyniku wypowiedzenia nie dochodzi. Zamiast tego pozostaje przez 6 miesięcy w stanie nieczynnym i zachowuje prawo do wynagrodzenia zasadniczego oraz innych świadczeń pracowniczych przewidzianych przepisami.

Po upływie okresu stanu nieczynnego stosunek pracy co do zasady wygasa. Jeżeli jednak w tym czasie powstanie możliwość podjęcia pracy w pełnym wymiarze zajęć, dyrektor powinien przywrócić nauczyciela do pracy na warunkach określonych w Karcie Nauczyciela. To właśnie możliwość powrotu do zatrudnienia jest główną praktyczną zaletą stanu nieczynnego.

Zobacz również: odprawa emerytalna i nagroda jubileuszowa nauczyciela

Odprawa z art. 20 Karty Nauczyciela

Odprawa, o której często mówi się przy likwidacji etatu nauczyciela, nie zawsze jest odprawą emerytalną. W przypadku nauczyciela mianowanego, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn wskazanych w art. 20 Karty Nauczyciela, chodzi o odprawę związaną z likwidacją stanowiska lub zmianami organizacyjnymi w szkole.

Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania przysługuje wtedy odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Jest to inne świadczenie niż odprawa emerytalna. Jej celem jest złagodzenie skutków utraty zatrudnienia z przyczyn leżących po stronie szkoły, a nie nagrodzenie przejścia na emeryturę.

W opisanej sytuacji nauczyciel, który chce zachować prawo do tej odprawy, powinien bardzo ostrożnie podejść do wniosku o stan nieczynny. Złożenie takiego wniosku może wyłączyć wypłatę odprawy z art. 20, ponieważ wypowiedzenie stanie się bezskuteczne.

Odprawa emerytalna z art. 87 Karty Nauczyciela

Odprawa emerytalna jest odrębnym świadczeniem. Zgodnie z art. 87 Karty Nauczyciela przysługuje nauczycielowi spełniającemu warunki do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy albo nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, jeżeli jego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na jedno z tych świadczeń.

Podstawowa wysokość odprawy wynosi dwumiesięczne ostatnio pobierane wynagrodzenie w szkole będącej podstawowym miejscem pracy. Jeżeli nauczyciel przepracował w szkole co najmniej 20 lat, odprawa wynosi trzymiesięczne wynagrodzenie.

Wynagrodzenie stanowiące podstawę odprawy oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Nauczyciel może otrzymać odprawę emerytalną tylko raz, dlatego trzeba sprawdzić, czy wcześniej nie pobrał już świadczenia o takim charakterze.

Czy można połączyć odprawę z art. 20 i odprawę emerytalną?

Co do zasady odprawa z art. 20 Karty Nauczyciela oraz odprawa emerytalna z art. 87 Karty Nauczyciela mają różne podstawy i różny cel. Dlatego w odpowiednim stanie faktycznym nauczyciel może dochodzić obu świadczeń: odprawy z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn organizacyjnych oraz odprawy związanej z przejściem na emeryturę.

Warunkiem jest jednak rzeczywisty związek między ustaniem zatrudnienia a przejściem na emeryturę, rentę lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Nie wystarczy samo osiągnięcie wieku emerytalnego. W praktyce znaczenie mają między innymi: data rozwiązania stosunku pracy, data złożenia wniosku do ZUS, treść świadectwa pracy i to, czy nauczyciel podejmuje po ustaniu zatrudnienia inną pracę.

W przypadku nauczyciela z co najmniej 20-letnim stażem pracy w szkole odprawa emerytalna może wynosić 3-miesięczne wynagrodzenie. Jeżeli taki nauczyciel nie wybierze stanu nieczynnego, a stosunek pracy zostanie skutecznie rozwiązany z przyczyn organizacyjnych, może powstać podstawa do wypłaty 6-miesięcznej odprawy z art. 20 oraz 3-miesięcznej odprawy z art. 87, o ile spełnione są wszystkie przesłanki.

Emerytura czy nauczycielskie świadczenie kompensacyjne?

Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne jest świadczeniem przejściowym. Przysługuje nauczycielom, którzy spełniają warunki określone w ustawie o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, w tym odpowiedni wiek, 30-letni okres składkowy i nieskładkowy oraz co najmniej 20 lat pracy nauczycielskiej wykonywanej w wymaganym wymiarze.

Przy ustalaniu 20-letniego okresu pracy nauczycielskiej nie uwzględnia się części okresów niewykonywania pracy, w tym między innymi urlopu dla poratowania zdrowia, urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego oraz pozostawania w stanie nieczynnym. Dlatego nauczyciel, który planuje świadczenie kompensacyjne, powinien wcześniej sprawdzić swój staż w ZUS.

Jeżeli nauczyciel osiągnął już powszechny wiek emerytalny, w praktyce należy oceniać przede wszystkim prawo do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nie do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Dla nauczyciela, który ukończył 65 lat, najważniejsze będzie więc zwykle ustalenie, czy ustanie zatrudnienia będzie pozostawało w związku z przejściem na emeryturę oraz czy przysługuje mu odprawa emerytalna.

Co jest korzystniejsze: stan nieczynny czy odprawa?

Nie ma jednej odpowiedzi dobrej dla każdego nauczyciela. Stan nieczynny może być korzystny, gdy nauczyciel chce zachować szansę powrotu do pracy w tej samej szkole i liczy na powstanie godzin w pełnym wymiarze. Przez 6 miesięcy zachowuje też prawo do wynagrodzenia zasadniczego.

Odprawa z art. 20 może być korzystniejsza, gdy nauczyciel nie planuje powrotu do szkoły, zamierza przejść na emeryturę albo chce zakończyć zatrudnienie i otrzymać jednorazową wypłatę. W sprawie nauczyciela, który ma 65 lat i 24-letni staż, szczególne znaczenie ma możliwość połączenia odprawy z art. 20 z odprawą emerytalną z art. 87 Karty Nauczyciela.

Praktycznie oznacza to, że jeżeli priorytetem jest zachowanie 6-miesięcznej odprawy z art. 20, nauczyciel nie powinien składać wniosku o stan nieczynny bez wcześniejszej analizy skutków. Jeżeli natomiast ważniejsza jest możliwość powrotu do pracy, stan nieczynny może być rozwiązaniem wartym rozważenia.

FAQ

Czy stan nieczynny i odprawa z art. 20 mogą przysługiwać jednocześnie?

Co do zasady nie. Jeżeli nauczyciel skutecznie złoży wniosek o przeniesienie w stan nieczynny, wypowiedzenie staje się bezskuteczne. Skoro nie dochodzi do rozwiązania stosunku pracy w trybie art. 20, odprawa z tego przepisu zasadniczo nie jest wypłacana.

Czy 6-miesięczna odprawa z art. 20 jest odprawą emerytalną?

Nie. Odprawa z art. 20 Karty Nauczyciela jest związana z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn organizacyjnych po stronie szkoły. Odprawa emerytalna wynika z art. 87 Karty Nauczyciela i przysługuje w związku z przejściem na emeryturę, rentę albo nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Warto sprawdzić także omówienie: Świadczenie kompensacyjne dla nauczyciela.

Ile wynosi odprawa emerytalna nauczyciela?

Podstawowo wynosi dwumiesięczne ostatnio pobierane wynagrodzenie w szkole będącej podstawowym miejscem pracy. Jeżeli nauczyciel przepracował w szkole co najmniej 20 lat, odprawa wynosi trzymiesięczne wynagrodzenie.

Czy nauczyciel po 65. roku życia powinien wybierać świadczenie kompensacyjne?

Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego należy w pierwszej kolejności analizować prawo do emerytury z FUS. Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne ma charakter przejściowy i co do zasady dotyczy okresu przed osiągnięciem wieku emerytalnego.

Co zrobić po otrzymaniu wypowiedzenia z art. 20 Karty Nauczyciela?

Trzeba sprawdzić przyczynę wypowiedzenia, termin, pouczenie o prawie do odwołania oraz możliwość złożenia wniosku o stan nieczynny. Przed podpisaniem lub złożeniem jakiegokolwiek pisma warto ustalić, jak wpłynie ono na odprawę z art. 20 i ewentualną odprawę emerytalną.

Podsumowanie

Wybór między stanem nieczynnym a odprawą ma realne skutki finansowe. Stan nieczynny daje czas i szansę powrotu do pracy, ale może pozbawić nauczyciela odprawy z art. 20 Karty Nauczyciela. Odprawa z art. 20 jest natomiast świadczeniem związanym z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn organizacyjnych.

Jeżeli nauczyciel osiągnął wiek emerytalny albo spełnia warunki do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, należy dodatkowo ocenić prawo do odprawy z art. 87 Karty Nauczyciela. W opisanej sytuacji nauczyciela mianowanego z wieloletnim stażem najkorzystniejszy wariant zależy od tego, czy chce zachować możliwość powrotu do szkoły, czy przede wszystkim uzyskać odprawy związane z zakończeniem zatrudnienia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19
2. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118
3. Ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.