Czy pracownik odpowiada za przeterminowany towar?

Czy pracownik ponosi odpowiedzialność za przeterminowany towar?

Co do zasady pracownik nie powinien być obciążany kosztem towaru tylko dlatego, że jego termin ważności minął albo jest bardzo krótki. Taki towar nie jest klasycznym niedoborem, jeżeli nadal znajduje się w magazynie, hurtowni lub sklepie. Problem dotyczy raczej utraty wartości handlowej, a nie zniknięcia mienia.

W prawie pracy istotna jest zasada, że pracownik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie, w jakim powstała ona w granicach ryzyka gospodarczego pracodawcy. Do takiego ryzyka mogą należeć w szczególności: nietrafione zamówienia, zbyt duże zatowarowanie, brak promocji lub przecen, błędna polityka sprzedaży, nieprawidłowy system rotacji towaru albo opóźnione decyzje kierownictwa.

Nie oznacza to jednak, że pracownik nigdy nie odpowiada za straty w towarze. Odpowiedzialność może powstać, jeżeli pracodawca wykaże, że szkoda została spowodowana zawinionym działaniem lub zaniechaniem pracownika, na przykład ignorowaniem obowiązku kontroli terminów ważności mimo jasnych procedur, ukrywaniem problemu albo rażącym naruszeniem instrukcji magazynowych.

Przy podobnych problemach pomocne może być też omówienie: obciążyć pracownika za braki w towarze.

W opisanej sytuacji kluczowe jest to, czy komisja inwentaryzacyjna prawidłowo odróżniła rzeczywiste braki od towarów niepełnowartościowych. Jeżeli produkty nie zaginęły, lecz są na stanie, samo zaliczenie ich pełnej wartości do manka może być wadliwe.

Inwentaryzacja a towar z krótkim terminem ważności

Inwentaryzacja powinna rzetelnie wykazywać stan faktyczny: co rzeczywiście znajduje się w magazynie, co zaginęło, co uległo uszkodzeniu, a co jest niepełnowartościowe z powodu upływu albo zbliżania się terminu ważności. Wrzucenie wszystkich tych kategorii do jednej kwoty manka może prowadzić do błędnych wniosków.

Jeżeli pracownikowi przedstawiono do podpisu dokument z kwotą niedoboru, warto sprawdzić, co dokładnie podpisał. Sam podpis pod protokołem inwentaryzacyjnym nie zawsze oznacza uznanie długu. Inaczej należy ocenić podpis potwierdzający zapoznanie się z dokumentem, a inaczej pisemne oświadczenie, w którym pracownik wyraźnie zobowiązuje się do zapłaty konkretnej kwoty.

Jeżeli pracownik nie zgadza się z wynikiem inwentaryzacji, powinien jak najszybciej złożyć pisemne zastrzeżenia. W piśmie warto wskazać, że kwestionuje się zaliczenie do manka towarów, które fizycznie znajdują się na stanie, oraz poprosić o ponowne przeliczenie i oddzielenie braków od towarów przeterminowanych lub z krótką datą ważności.

Pracownik powinien zachować kopię pisma oraz dowód jego złożenia pracodawcy. Może to być potwierdzenie odbioru na kopii, potwierdzenie nadania listu poleconego albo korespondencja e-mailowa, jeżeli taki sposób komunikacji jest w zakładzie stosowany.

Kiedy pracownik może odpowiadać materialnie?

Odpowiedzialność materialna pracownika zależy od podstawy prawnej i okoliczności sprawy. Przy zwykłej odpowiedzialności pracowniczej pracodawca powinien wykazać naruszenie obowiązków pracowniczych, winę pracownika, szkodę oraz związek przyczynowy między zachowaniem pracownika a szkodą.

Inaczej wygląda odpowiedzialność za mienie powierzone z obowiązkiem zwrotu albo wyliczenia się. Dotyczy to między innymi pieniędzy, towarów, narzędzi albo wyposażenia, jeżeli zostały prawidłowo powierzone. W takiej sytuacji pracownik może odpowiadać surowiej, ale nadal może bronić się, wykazując, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych.

Przy wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników szczególne znaczenie ma pisemna umowa, prawidłowe powierzenie mienia oraz możliwość realnego sprawowania pieczy nad towarem. Jeżeli dostęp do magazynu miały osoby nieobjęte odpowiedzialnością albo pracownik nie miał wpływu na zamówienia i decyzje sprzedażowe, może to mieć istotne znaczenie w sporze.

W praktyce warto zebrać dowody potwierdzające, że pracownik zgłaszał problem krótkich terminów ważności, proponował przeceny, informował kierownika o zalegającym towarze albo nie miał możliwości samodzielnego podjęcia decyzji o sprzedaży, zwrocie czy utylizacji produktów.

Czy pracodawca może potrącić manko z wynagrodzenia?

Pracodawca nie może dowolnie potrącać z wynagrodzenia kwot za manko, przeterminowany towar albo inne straty. Potrącenia z pensji są w Kodeksie pracy ściśle ograniczone. Inne należności niż te wyraźnie wskazane w przepisach mogą być potrącane tylko za pisemną zgodą pracownika.

Zgoda na potrącenie powinna dotyczyć konkretnej, znanej kwoty. Ryzykowne i co do zasady nieskuteczne może być ogólne oświadczenie podpisane z góry, że pracownik zgadza się na potrącanie wszelkich przyszłych niedoborów albo nieokreślonych strat.

Jeżeli pracownik nie wyraża zgody na dobrowolną zapłatę, pracodawca może dochodzić roszczenia przed sądem pracy. Dopiero rozstrzygnięcie sądu, po spełnieniu warunków egzekucyjnych, może stanowić podstawę przymusowego dochodzenia należności.

Nie należy podpisywać dokumentów pod presją. Jeżeli pracodawca oczekuje natychmiastowego podpisu, pracownik może dopisać przy podpisie, że kwestionuje kwotę i podpisuje dokument wyłącznie jako potwierdzenie odbioru albo zapoznania się z jego treścią. Najbezpieczniej jednak poprosić o kopię dokumentu i czas na analizę.

Jak zakwestionować obciążenie za przeterminowany towar?

Pracownik powinien działać spokojnie i na piśmie. W pierwszej kolejności warto zażądać dokumentów: protokołu inwentaryzacji, zestawienia towarów zaliczonych do manka, informacji o cenach przyjętych do rozliczenia, wykazu towarów przeterminowanych oraz podstawy obciążenia pracowników.

Następnie można złożyć pismo, w którym pracownik wskazuje, że nie uznaje długu, kwestionuje sposób ustalenia szkody i wnosi o ponowną weryfikację. W piśmie warto podkreślić, że towar przeterminowany albo z krótkim terminem ważności nie jest tym samym co brak towaru, jeżeli nadal znajduje się w zakładzie pracy.

Jeżeli pracodawca mimo sprzeciwu potrąci pieniądze z pensji, pracownik może domagać się zwrotu bezpodstawnie potrąconej części wynagrodzenia. W zależności od sytuacji możliwe jest również zwrócenie się o pomoc do Państwowej Inspekcji Pracy albo dochodzenie roszczeń przed sądem pracy.

Podsumowanie

Pracownik nie odpowiada automatycznie za przeterminowany towar. Pracodawca powinien odróżnić rzeczywiste braki od towaru, który utracił wartość handlową, ale pozostaje na stanie. Nie każda strata w sklepie lub hurtowni może zostać przerzucona na pracowników.

Najważniejsze jest, aby nie podpisywać pochopnie oświadczeń o zapłacie, domagać się wyjaśnienia wyliczeń i zgłaszać zastrzeżenia do inwentaryzacji na piśmie. Potrącenie z wynagrodzenia wymaga co do zasady pisemnej zgody pracownika dotyczącej konkretnej kwoty albo odpowiedniej podstawy prawnej.

FAQ

Czy przeterminowany towar zawsze jest mankiem?

Nie. Manko oznacza niedobór, czyli brak mienia, które powinno znajdować się na stanie. Jeżeli towar nadal jest w magazynie lub sklepie, ale stracił wartość przez upływ terminu ważności, należy odróżnić go od rzeczywistego braku.

Czy podpis pod protokołem inwentaryzacji oznacza zgodę na zapłatę?

Nie zawsze. Trzeba sprawdzić treść dokumentu. Podpis może oznaczać tylko potwierdzenie udziału w inwentaryzacji albo zapoznania się z protokołem. Uznanie długu powinno być wyraźne i dotyczyć konkretnej kwoty.

Czy pracodawca może potrącić kwotę manka z wypłaty?

Co do zasady nie może zrobić tego samowolnie. Potrzebna jest pisemna zgoda pracownika na potrącenie konkretnej kwoty albo odpowiednia podstawa prawna, na przykład wynikająca z prawomocnego rozstrzygnięcia.

Co zrobić, gdy pracodawca żąda podpisania oświadczenia o zapłacie?

Nie należy podpisywać dokumentu bez zrozumienia jego skutków. Warto poprosić o kopię, czas na analizę i w razie potrzeby dopisać, że dokument jest podpisywany wyłącznie jako potwierdzenie odbioru, a roszczenie jest kwestionowane.

Czy odpowiedzialność materialna obejmuje też towar z krótkim terminem ważności?

Może obejmować tylko wtedy, gdy spełnione są warunki odpowiedzialności pracownika. Sam krótki termin ważności nie wystarcza. Znaczenie ma między innymi to, kto zamawiał towar, kto decydował o przecenach i czy pracownik miał realny wpływ na uniknięcie straty.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141, w szczególności art. 87, art. 91, art. 114-122 oraz art. 124-127.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.