Odpowiedź na zmianę warunków pracy i płacy

Aneks czy wypowiedzenie zmieniające?

Najpierw trzeba ustalić, jaki dokument pracodawca rzeczywiście przedstawi pracownikowi. W praktyce najczęściej pojawiają się dwa rozwiązania: aneks, nazywany też porozumieniem zmieniającym, albo wypowiedzenie zmieniające warunki pracy lub płacy.

Aneks do umowy o pracę jest porozumieniem stron. Oznacza to, że pracodawca nie może jednostronnie obniżyć wynagrodzenia, zmienić stanowiska lub istotnie zmienić zakresu obowiązków przez sam fakt wręczenia aneksu. Pracownik może poprosić o czas na zapoznanie się z dokumentem, nie podpisać go albo zaproponować inne warunki. Jeżeli aneks nie zostanie podpisany przez obie strony, dotychczasowa umowa nadal obowiązuje.

Wypowiedzenie zmieniające działa inaczej. Jest jednostronnym oświadczeniem pracodawcy, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę. Pracodawca powinien zaproponować nowe warunki na piśmie. Przy umowie na czas nieokreślony oraz przy umowie na czas określony pracodawca powinien wskazać konkretną i rzeczywistą przyczynę wypowiedzenia. Znaczenie mają także przepisy o szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem, np. związane z rodzicielstwem, wiekiem przedemerytalnym lub działalnością związkową.

Nie każda czasowa zmiana zadań oznacza od razu wypowiedzenie zmieniające. Art. 42 § 4 Kodeksu pracy pozwala pracodawcy powierzyć pracownikowi inną pracę na okres nieprzekraczający 3 miesięcy w roku kalendarzowym, jeżeli uzasadniają to potrzeby pracodawcy, nie powoduje to obniżenia wynagrodzenia i odpowiada kwalifikacjom pracownika. Ten wyjątek nie pozwala jednak na trwałe obniżenie stanowiska lub wynagrodzenia.

Zobacz również: porozumienie zmieniające warunki umowy o pracę

Czy trzeba od razu podpisać nowe warunki?

Nie. Pracownik nie powinien podpisywać dokumentu bez sprawdzenia, czy jest to tylko potwierdzenie odbioru pisma, czy zgoda na nowe warunki. Jeżeli pracodawca oczekuje podpisu pod aneksem, pracownik może odmówić podpisania albo poprosić o egzemplarz dokumentu do spokojnej analizy. Warto dopisać przy podpisie, że jest to wyłącznie potwierdzenie odbioru, jeżeli dokument ma taki charakter.

Przy wypowiedzeniu zmieniającym samo odebranie pisma nie oznacza jeszcze zgody na nowe warunki. Skutek zgody może jednak powstać później z mocy prawa, jeżeli pracownik nie złoży odmowy w ustawowym terminie.

W sprawach dotyczących wynagrodzenia warto sprawdzić również inne świadczenia pracownicze, np. zasady dotyczące wcześniejszej wypłaty nagrody jubileuszowej, jeżeli zmiana stanowiska, stażu lub przejście na emeryturę ma wpływ na uprawnienia pracownika.

Odmowa przyjęcia nowych warunków pracy i płacy

Zgodnie z art. 42 § 3 Kodeksu pracy, jeżeli pracownik odmówi przyjęcia zaproponowanych warunków, umowa o pracę rozwiązuje się z upływem okresu dokonanego wypowiedzenia. Jeżeli natomiast pracownik przed upływem połowy okresu wypowiedzenia nie złoży oświadczenia o odmowie, uważa się, że wyraził zgodę na nowe warunki.

Ten termin zależy od pouczenia w piśmie pracodawcy:

1. jeżeli wypowiedzenie zmieniające zawiera prawidłowe pouczenie, odmowę trzeba złożyć przed upływem połowy okresu wypowiedzenia,
2. jeżeli takiego pouczenia nie ma, pracownik może złożyć odmowę do końca okresu wypowiedzenia.

Odmowę najlepiej złożyć na piśmie i zachować dowód doręczenia, np. podpis na kopii, potwierdzenie nadania listu poleconego albo potwierdzenie doręczenia wiadomości, jeżeli pracodawca dopuszcza taką formę komunikacji.

Jeżeli pracownik odmawia przyjęcia nowych warunków, powinien liczyć się z tym, że stosunek pracy rozwiąże się po upływie okresu wypowiedzenia, chyba że strony zawrą inne porozumienie albo sąd pracy udzieli ochrony w konkretnym przypadku. Odmowa nie zamyka drogi sądowej, ale zmienia praktyczne skutki wypowiedzenia.

Odwołanie do sądu pracy po wypowiedzeniu zmieniającym

Pracownik może wnieść odwołanie do sądu pracy, jeżeli uważa, że wypowiedzenie zmieniające jest nieuzasadnione, narusza przepisy, zostało wręczone osobie szczególnie chronionej albo zawiera pozorną lub niekonkretną przyczynę. Termin na wniesienie odwołania wynosi co do zasady 21 dni od doręczenia pisma wypowiadającego warunki pracy lub płacy.

Bardzo ważne jest rozróżnienie dwóch czynności: odmowy przyjęcia nowych warunków oraz wniesienia pozwu do sądu pracy. Pozew nie jest automatycznie odmową nowych warunków. Jeżeli pracownik chce, aby brak zgody wywołał skutek z art. 42 § 3 Kodeksu pracy, powinien złożyć pracodawcy osobne oświadczenie o odmowie w odpowiednim terminie.

W pozwie można żądać m.in. uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenia poprzednich warunków pracy i płacy albo odszkodowania. Dobór roszczenia zależy od tego, czy okres wypowiedzenia jeszcze biegnie, czy już upłynął, oraz od tego, czy pracownik przyjął nowe warunki, odmówił ich przyjęcia albo został objęty szczególną ochroną.

Brak pouczenia o prawie odwołania do sądu lub błędne pouczenie może mieć znaczenie przy ocenie przywrócenia terminu, ale nie warto zakładać, że termin nie biegnie. Bezpiecznym rozwiązaniem jest liczenie 21 dni od daty doręczenia pisma i szybka analiza dokumentów.

Zobacz również: odpowiedź na propozycję porozumienia zmieniającego oraz zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia

Zwolnienie lekarskie w okresie wypowiedzenia zmieniającego

Zwolnienie lekarskie w okresie wypowiedzenia nie powoduje samo w sobie, że pracownik natychmiast traci prawo do świadczeń liczonych od dotychczasowego wynagrodzenia. Trzeba odróżnić datę doręczenia wypowiedzenia zmieniającego od daty wejścia w życie nowych warunków. Zwykle nowe warunki zaczynają obowiązywać dopiero po upływie okresu wypowiedzenia, o ile pracownik ich nie odmówi.

Za czas choroby pracownik najpierw otrzymuje wynagrodzenie chorobowe na zasadach z art. 92 Kodeksu pracy: zasadniczo przez łącznie 33 dni w roku kalendarzowym, a w przypadku pracownika, który ukończył 50 lat, przez łącznie 14 dni. Po wykorzystaniu tego limitu przysługuje zasiłek chorobowy, jeżeli spełnione są warunki z ustawy zasiłkowej.

Podstawę wynagrodzenia chorobowego i zasiłku chorobowego ustala się według zasad zasiłkowych. Co do zasady bierze się pod uwagę przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy, a przy krótszym zatrudnieniu pełne miesiące ubezpieczenia. Jeżeli choroba powstała jeszcze przed wejściem w życie obniżki wynagrodzenia, przyszła niższa pensja nie powinna automatycznie obniżać świadczenia za ten okres.

Inaczej trzeba ocenić sytuację, gdy zmiana obejmuje także wymiar czasu pracy, np. przejście z pełnego etatu na część etatu. W razie zmiany wymiaru czasu pracy podstawa wymiaru świadczenia jest ustalana dla nowego wymiaru, jeżeli zmiana nastąpiła w miesiącu powstania niezdolności do pracy albo w miesiącach poprzedzających. Znaczenie mogą mieć również przerwy między okresami choroby i to, czy podstawa świadczenia powinna być ustalana na nowo.

Co może zrobić pracownik w praktyce?

Najbezpieczniej działać etapami. Po pierwsze, trzeba ustalić, czy pracodawca wręczył aneks, wypowiedzenie zmieniające, czy tylko informuje o planowanych zmianach. Po drugie, należy sprawdzić datę doręczenia pisma, długość okresu wypowiedzenia, pouczenia oraz wskazaną przyczynę. Po trzecie, trzeba zdecydować, czy pracownik chce przyjąć nowe warunki, odmówić ich przyjęcia, negocjować albo złożyć pozew.

Jeżeli pracownik nie chce przyjąć obniżonego stanowiska lub wynagrodzenia, nie powinien biernie czekać. Przy wypowiedzeniu zmieniającym milczenie może doprowadzić do przyjęcia nowych warunków. Przy aneksie brak podpisu co do zasady nie oznacza zgody, ale warto mieć dowód, że pracownik nie zaakceptował porozumienia.

W sytuacji kierowniczej szczególnie ważne jest sprawdzenie, czy zmiana nie ma charakteru degradacji, czy przyczyna jest rzeczywista, czy pracodawca nie narusza zasady równego traktowania, ochrony przedemerytalnej, ochrony rodzicielskiej albo przepisów o związkach zawodowych. Te elementy mogą mieć decydujące znaczenie w sądzie pracy.

Podsumowanie

Pracownik nie musi od razu zgadzać się na zmianę stanowiska lub obniżkę pensji. Przy aneksie potrzebna jest zgoda obu stron, a przy wypowiedzeniu zmieniającym decydują terminy z art. 42 Kodeksu pracy. Jeżeli pismo zawiera prawidłowe pouczenie, odmowę nowych warunków składa się przed upływem połowy okresu wypowiedzenia. Odwołanie do sądu pracy trzeba wnieść zasadniczo w terminie 21 dni od doręczenia wypowiedzenia.

Największym błędem jest traktowanie wszystkich dokumentów tak samo. Podpisanie aneksu, potwierdzenie odbioru wypowiedzenia, odmowa nowych warunków i pozew do sądu pracy to różne czynności, które wywołują różne skutki. Przed podjęciem decyzji warto sprawdzić dokument, terminy i skutki finansowe, zwłaszcza gdy sprawa dotyczy obniżenia wynagrodzenia albo zwolnienia lekarskiego.

FAQ

Czy muszę od razu podpisać aneks zmieniający warunki pracy?

Nie. Aneks wymaga zgody pracownika i pracodawcy. Możesz poprosić o czas na analizę, odmówić podpisania albo negocjować treść. Samo wręczenie aneksu nie zmienia umowy.

Czy podpis pod wypowiedzeniem zmieniającym oznacza zgodę?

Nie, jeżeli podpis potwierdza wyłącznie odbiór pisma. Warto jednak dopisać przy podpisie "potwierdzam odbiór", aby uniknąć sporu. Zgoda może wynikać z braku odmowy w terminie wskazanym w art. 42 § 3 Kodeksu pracy.

Ile mam czasu na odmowę nowych warunków?

Jeżeli pismo zawiera prawidłowe pouczenie, odmowę składa się przed upływem połowy okresu wypowiedzenia. Jeżeli pouczenia nie ma, odmowę można złożyć do końca okresu wypowiedzenia.

Czy pozew do sądu pracy zastępuje odmowę przyjęcia nowych warunków?

Nie. Pozew i odmowa to dwie odrębne czynności. Pozew wnosi się do sądu pracy, natomiast odmowę składa się pracodawcy. Jeżeli pracownik chce odmówić nowych warunków, powinien zrobić to wyraźnie i w odpowiednim terminie.

Czy mogę iść do sądu, jeśli przyjmę nowe warunki?

Co do zasady samo przyjęcie nowych warunków nie wyłącza automatycznie możliwości kwestionowania wypowiedzenia zmieniającego, ale wpływa na skutki praktyczne i dobór roszczeń. Termin 21 dni na odwołanie nadal trzeba liczyć od doręczenia pisma.

Czy zwolnienie lekarskie będzie liczone od niższej pensji?

Nie zawsze. Jeżeli choroba powstała przed wejściem w życie nowych warunków, sama przyszła obniżka nie powinna automatycznie obniżać świadczenia. Podstawę ustala się według przepisów zasiłkowych, najczęściej z wynagrodzeń z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc choroby, z wyjątkami m.in. przy zmianie wymiaru czasu pracy.

Czy pracodawca może czasowo przenieść mnie do innej pracy bez wypowiedzenia zmieniającego?

Tak, ale tylko w granicach art. 42 § 4 Kodeksu pracy: na maksymalnie 3 miesiące w roku kalendarzowym, przy uzasadnionych potrzebach pracodawcy, bez obniżenia wynagrodzenia i przy pracy odpowiadającej kwalifikacjom pracownika.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 42, art. 45, art. 92 i art. 264 - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141.

2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, w szczególności zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636.

3. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacje dotyczące podstawy wymiaru zasiłku chorobowego dla pracowników - zus.pl.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.