Czy odprawa podlega opodatkowaniu? Kwota brutto czy netto

Odprawa w porozumieniu stron - co oznacza kwota brutto?

Jeżeli w porozumieniu o rozwiązaniu umowy o pracę zapisano, że pracownik otrzyma dodatkowe świadczenie pieniężne w wysokości 6 pensji brutto, to punktem wyjścia jest kwota brutto. Nie jest to kwota, którą pracownik musi otrzymać w pełnej wysokości na rachunek bankowy.

Kwota brutto oznacza kwotę przed rozliczeniem publicznoprawnym. W takim przypadku pracodawca jako płatnik powinien obliczyć i pobrać zaliczkę na podatek dochodowy, a pracownik otrzymuje kwotę netto. Inaczej byłoby tylko wtedy, gdyby z porozumienia jasno wynikało, że strony ustaliły określoną kwotę netto, kwotę do wypłaty albo że pracodawca zobowiązał się pokryć ciężar podatku przez odpowiednie ubruttowienie świadczenia.

W praktyce przy rozwiązaniu umowy za porozumieniem stron warto dopilnować, aby porozumienie wyraźnie wskazywało, czy świadczenie jest kwotą brutto, netto, czy wielokrotnością konkretnego składnika wynagrodzenia, np. wynagrodzenia zasadniczego brutto.

Czy odprawa podlega opodatkowaniu PIT?

Tak. Odprawa, rekompensata albo dodatkowe świadczenie pieniężne wypłacane pracownikowi w związku z ustaniem zatrudnienia jest co do zasady przychodem ze stosunku pracy. Wynika to z art. 12 ust. 1 ustawy o PIT, który obejmuje wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne związane ze stosunkiem pracy, bez względu na źródło ich finansowania.

Nie należy utożsamiać każdej odprawy z odszkodowaniem zwolnionym z podatku. Art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT przewiduje zwolnienie dla określonych odszkodowań lub zadośćuczynień, ale jednocześnie wyłącza z tego zwolnienia m.in. odprawy pieniężne wypłacane na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. W efekcie typowa odprawa pracownicza jest opodatkowana.

Jeżeli więc w porozumieniu wskazano 6 pensji brutto, pracodawca powinien przyjąć tę kwotę jako przychód pracownika i pobrać od niej zaliczkę na PIT według zasad właściwych dla przychodów ze stosunku pracy. Ostateczna kwota podatku zależy od sytuacji pracownika, w szczególności od wysokości dochodu w roku podatkowym, stosowania kwoty zmniejszającej podatek, kosztów uzyskania przychodu i progu podatkowego.

Czy od odprawy trzeba potrącać składki ZUS i składkę zdrowotną?

Co do zasady nie. Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia składkowego podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie stanowią odprawy, odszkodowania i rekompensaty wypłacane pracownikom z tytułu wygaśnięcia lub rozwiązania stosunku pracy. Obejmuje to m.in. świadczenia wypłacane w związku z rozwiązaniem umowy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, skróceniem okresu wypowiedzenia, niezgodnym z prawem rozwiązaniem umowy albo niewydaniem świadectwa pracy.

W przypadku pracowników podstawa składki zdrowotnej jest zasadniczo ustalana przez odniesienie do podstawy składek emerytalnych i rentowych. Jeżeli więc konkretna odprawa jest prawidłowo wyłączona z podstawy składek społecznych jako świadczenie związane z rozwiązaniem stosunku pracy, nie powinna być również objęta składką zdrowotną.

Trzeba jednak zachować ostrożność. O zwolnieniu ze składek nie decyduje sama nazwa świadczenia, lecz jego rzeczywisty charakter i bezpośredni związek z ustaniem zatrudnienia. Jeżeli pod nazwą odprawy wypłacono np. zaległe wynagrodzenie, premię za wyniki, ekwiwalent za urlop albo inne świadczenie należne za pracę, takie kwoty mogą podlegać oskładkowaniu według właściwych zasad.

Odprawa ustawowa a dodatkowe świadczenie z porozumienia

Odprawa ustawowa z tytułu zwolnień z przyczyn niedotyczących pracownika przysługuje na zasadach określonych w ustawie z 13 marca 2003 r. Ustawa ta dotyczy przede wszystkim pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników, a przy zwolnieniach indywidualnych stosuje się ją wtedy, gdy przyczyna niedotycząca pracownika jest wyłącznym powodem rozwiązania stosunku pracy.

Wysokość odprawy ustawowej zależy od zakładowego stażu pracy i wynosi odpowiednio równowartość jednomiesięcznego, dwumiesięcznego albo trzymiesięcznego wynagrodzenia. Nie może jednak przekraczać 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy. Przy minimalnym wynagrodzeniu 4806 zł w 2026 r. limit ten wynosi 72 090 zł.

Świadczenie zapisane w porozumieniu jako 6 pensji brutto może być natomiast świadczeniem dodatkowym, korzystniejszym niż minimum ustawowe albo całkowicie umownym. Wtedy o jego wysokości i warunkach decyduje przede wszystkim treść porozumienia. Podatkowo nadal należy badać, czy jest to przychód ze stosunku pracy, a składkowo - czy pozostaje w bezpośrednim związku z rozwiązaniem stosunku pracy. W podobnych sprawach znaczenie ma także tryb ustania zatrudnienia, dlatego warto odróżnić odprawę z porozumienia od sytuacji, gdy pojawia się pytanie, czy rozwiązanie umowy na podstawie art. 53 daje prawo do odprawy lub odszkodowania.

Co zrobić, gdy wypłacona kwota wydaje się zaniżona?

Najpierw trzeba ustalić, jaką kwotę brutto przyjął pracodawca do rozliczenia. Jeżeli porozumienie mówi o 6 pensjach brutto, należy sprawdzić, czy pracodawca przyjął właściwą pensję jako podstawę obliczeń i czy nie pominął składników wynagrodzenia, które zgodnie z porozumieniem powinny zostać uwzględnione.

Następnie należy przeanalizować potrącenia. Prawidłowe jest pomniejszenie kwoty brutto o zaliczkę na PIT. Wątpliwości może budzić potrącenie składek ZUS i składki zdrowotnej, jeżeli świadczenie rzeczywiście było odprawą albo rekompensatą za rozwiązanie stosunku pracy. W takiej sytuacji pracownik może poprosić o szczegółowe rozliczenie, a w razie błędu - o korektę listy płac i wypłatę różnicy.

Jeżeli z dokumentu wynikało, że pracownik ma otrzymać konkretną kwotę netto albo kwotę do wypłaty, sprawa wygląda inaczej. Wtedy można argumentować, że pracodawca powinien tak obliczyć kwotę brutto, aby po potrąceniu podatku pracownik otrzymał ustaloną kwotę na rękę. Takie roszczenie zależy jednak od dokładnego brzmienia porozumienia i okoliczności jego zawarcia.

FAQ

Czy odprawa brutto oznacza kwotę do wypłaty?

Nie. Kwota brutto to kwota przed potrąceniem zaliczki na PIT. Kwotą do wypłaty jest dopiero kwota netto, chyba że porozumienie wyraźnie przewiduje kwotę netto albo kwotę na rękę.

Czy od odprawy przy rozwiązaniu umowy pobiera się podatek?

Tak, typowa odprawa pracownicza albo dodatkowe świadczenie pieniężne związane z rozwiązaniem umowy jest przychodem ze stosunku pracy i podlega opodatkowaniu PIT. Pracodawca powinien pobrać zaliczkę na podatek.

Czy od odprawy potrąca się składki ZUS?

Zwykle nie, jeżeli odprawa, odszkodowanie albo rekompensata pozostaje w bezpośrednim związku z wygaśnięciem lub rozwiązaniem stosunku pracy. Jeżeli pod tą nazwą wypłacono inne należności za pracę, konieczna jest odrębna ocena.

Czy odprawa z porozumienia stron może być wyższa niż ustawowa?

Tak. Strony mogą uzgodnić dodatkowe świadczenie przewyższające minimum ustawowe. Trzeba jednak jasno zapisać jego wysokość, podstawę obliczenia, termin wypłaty oraz to, czy chodzi o kwotę brutto, czy netto.

Co zrobić, gdy pracodawca wypłacił mniej niż wynikało z porozumienia?

Należy poprosić o szczegółowe rozliczenie: kwotę brutto, potrąconą zaliczkę PIT, ewentualne składki oraz podstawę ich naliczenia. Dopiero takie dane pozwalają ustalić, czy różnica wynika z podatku, czy z błędnego obliczenia świadczenia.

Podsumowanie

Odprawa lub dodatkowe świadczenie pieniężne zapisane w porozumieniu jako kwota brutto powinno zostać rozliczone jako kwota przed podatkiem. Pracownik otrzymuje więc kwotę netto po potrąceniu zaliczki na PIT. Co do zasady od świadczeń wypłacanych z tytułu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy nie nalicza się składek ZUS ani składki zdrowotnej, o ile świadczenie rzeczywiście ma taki charakter. Jeżeli dokument albo rozliczenie budzi wątpliwości, decydujące znaczenie ma treść porozumienia, tytuł wypłaty i szczegółowa lista płac.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 12 ust. 1 i art. 21 ust. 1 pkt 3 - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350.

2. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, § 2 ust. 1 pkt 3 - Dz.U. 2025 poz. 316.

3. Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, art. 8 i art. 10 - Dz.U. 2025 poz. 570.

4. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2026 r. - Dz.U. 2025 poz. 1242.

5. Informacja ZUS o podstawie wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne pracowników - ZUS.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.