Zmiana miejsca pracy przed emeryturą

Ochrona przedemerytalna a wypowiedzenie umowy

Podstawą ochrony pracowników w wieku przedemerytalnym jest art. 39 Kodeksu pracy. Przepis ten stanowi, że pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku.

Jeżeli pracownik jest 3,5 roku przed osiągnięciem wieku emerytalnego i spełnia warunek stażu emerytalnego, korzysta z ochrony przed wypowiedzeniem definitywnym. W praktyce oznacza to, że samo zamknięcie dwóch placówek nie pozwala automatycznie wypowiedzieć mu umowy o pracę, o ile nie dochodzi do całkowitej likwidacji pracodawcy albo nie zachodzi inny ustawowy wyjątek.

Ochrona z art. 39 Kodeksu pracy nie oznacza jednak pełnej nietykalności stosunku pracy. Nie chroni ona przed każdym sposobem ustania zatrudnienia i nie wyłącza wszystkich zmian organizacyjnych u pracodawcy.

Kiedy pracownik chroniony może stracić pracę?

Zakaz z art. 39 Kodeksu pracy dotyczy wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę. Nie wyklucza natomiast rozwiązania stosunku pracy w innych trybach przewidzianych prawem.

Stosunek pracy pracownika w wieku przedemerytalnym może ustać w szczególności:

• na mocy porozumienia stron, jeżeli pracownik świadomie zgodzi się na rozwiązanie umowy,
• bez wypowiedzenia z winy pracownika, na podstawie art. 52 Kodeksu pracy, gdy zachodzą przesłanki zwolnienia dyscyplinarnego,
• bez wypowiedzenia bez winy pracownika, na podstawie art. 53 Kodeksu pracy, po długotrwałej usprawiedliwionej nieobecności w pracy,
• w razie ogłoszenia upadłości albo likwidacji pracodawcy, zgodnie z art. 41(1) Kodeksu pracy,
• po wypowiedzeniu złożonym skutecznie przed rozpoczęciem okresu ochronnego, jeżeli okres wypowiedzenia kończy się już w czasie ochrony.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zakaz wypowiedzenia nie jest tym samym co zakaz rozwiązania umowy. Jeżeli wypowiedzenie zostało dokonane przed rozpoczęciem okresu ochronnego, samo wejście pracownika w ten okres w trakcie biegu wypowiedzenia nie powoduje nieważności wypowiedzenia.

Zamknięcie placówki a likwidacja pracodawcy

Trzeba odróżnić likwidację stanowiska lub placówki od likwidacji pracodawcy. Zamknięcie dwóch punktów, oddziałów, sklepów, zakładów lub filii najczęściej oznacza zmianę organizacyjną, a nie likwidację całego pracodawcy. W takiej sytuacji ochrona przedemerytalna nadal ma znaczenie.

Inaczej jest wtedy, gdy pracodawca jako podmiot przestaje istnieć albo dochodzi do jego formalnej likwidacji. W razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy ochrona przed wypowiedzeniem wynikająca z art. 39 Kodeksu pracy nie obowiązuje w zwykłym zakresie.

Jeżeli pracodawca nadal prowadzi działalność, ale chce przenieść pracownika do innej miejscowości oddalonej o 120 km, należy ocenić, jak w umowie określono miejsce pracy oraz czy proponowana zmiana jest zmianą istotnego warunku zatrudnienia. Szerzej opisujemy też zagadnienie: Przeniesienie pracownika do innej miejscowości.

Zmiana miejsca pracy o 120 km

Miejsce wykonywania pracy jest jednym z istotnych warunków umowy o pracę. Jeżeli w umowie wskazano konkretną miejscowość lub konkretną placówkę, stałe przeniesienie pracownika do miejsca oddalonego o 120 km co do zasady wymaga zgody pracownika albo wypowiedzenia zmieniającego.

Ten wątek ma osobne, bardziej szczegółowe omówienie: zmiana miejsca pracy o 120 km.

Wypowiedzenie zmieniające w okresie ochronnym

Do wypowiedzenia warunków pracy lub płacy stosuje się odpowiednio przepisy o wypowiadaniu umów o pracę. Dlatego pracownik w wieku przedemerytalnym jest zasadniczo chroniony także przed niekorzystnym wypowiedzeniem zmieniającym.

Ten wątek ma osobne, bardziej szczegółowe omówienie: wypowiedzenie zmieniające w okresie ochronnym.

Odmowa przyjęcia nowych warunków

Jeżeli pracownik otrzyma wypowiedzenie zmieniające, może przyjąć nowe warunki albo odmówić ich przyjęcia. Zgodnie z art. 42 Kodeksu pracy odmowa złożona przed upływem połowy okresu wypowiedzenia powoduje co do zasady rozwiązanie umowy z upływem okresu wypowiedzenia. Jeżeli pracownik nie złoży odmowy w terminie, uważa się, że wyraził zgodę na nowe warunki.

Nie oznacza to jednak, że każde wypowiedzenie zmieniające wobec pracownika chronionego jest prawidłowe. Pracownik może zakwestionować je przed sądem pracy, zwłaszcza gdy przyczyna jest pozorna, nowe warunki są rażąco nieadekwatne, doszło do naruszenia ochrony przedemerytalnej albo pominięto obowiązujące u pracodawcy gwarancje zatrudnienia.

Jeżeli wypowiedzenie warunków pracy lub płacy w trybie ustawy o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników powoduje obniżenie wynagrodzenia pracownika objętego ochroną, może powstać prawo do dodatku wyrównawczego na zasadach przewidzianych w tej ustawie.

Umowa społeczna gwarantująca zatrudnienie

Umowy społeczne, pakiety socjalne i porozumienia zawierające gwarancje zatrudnienia trzeba zawsze analizować na podstawie ich pełnej treści. Znaczenie mają przede wszystkim: strony porozumienia, czas obowiązywania gwarancji, krąg objętych pracowników, wyjątki od ochrony, skutki naruszenia oraz to, czy dokument stanowi źródło prawa pracy w rozumieniu przepisów.

Jeżeli umowa społeczna przewidywała gwarancję zatrudnienia do określonego roku, na przykład do 2018 r., to obecnie kluczowe jest, czy spór dotyczy okresu, w którym gwarancja jeszcze obowiązywała, czy też roszczeń dochodzonych po jej wygaśnięciu. Sama dawna gwarancja zatrudnienia nie musi już blokować aktualnych decyzji pracodawcy, ale może mieć znaczenie dla roszczeń powstałych w czasie jej obowiązywania.

Gwarancja zatrudnienia może wzmacniać sytuację pracownika, lecz zwykle nie eliminuje wszystkich ustawowych wyjątków, takich jak upadłość lub likwidacja pracodawcy. Jeżeli pracodawca narusza wiążące go porozumienie, pracownik może dochodzić roszczeń przewidzianych w tym porozumieniu albo wynikających z prawa pracy.

Co powinien zrobić pracownik?

Pracownik, który otrzymał propozycję przeniesienia do odległej placówki, powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy pracodawca przedstawił jedynie propozycję porozumienia, polecenie służbowe, czasowe powierzenie innej pracy, czy formalne wypowiedzenie zmieniające. Każdy z tych dokumentów wywołuje inne skutki.

Warto sprawdzić w szczególności:

• jak dokładnie określono miejsce pracy w umowie o pracę,
• czy pracownik rzeczywiście jest objęty ochroną przedemerytalną,
• czy pracodawca likwiduje tylko placówkę, czy cały zakład jako pracodawcę,
• czy pracodawca stosuje ustawę o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników,
• czy obowiązuje umowa społeczna, regulamin, układ zbiorowy albo pakiet socjalny,
• czy dokument zawiera pouczenie o prawie odwołania do sądu pracy.

Termin na odwołanie do sądu pracy od wypowiedzenia umowy o pracę albo wypowiedzenia zmieniającego wynosi co do zasady 21 dni od doręczenia pisma. Przekroczenie tego terminu może utrudnić dochodzenie roszczeń, dlatego nie warto odkładać analizy dokumentów.

FAQ

Czy pracodawca może zwolnić pracownika 3,5 roku przed emeryturą?

Co do zasady nie może wypowiedzieć mu umowy o pracę, jeżeli pracownik spełnia warunki ochrony z art. 39 Kodeksu pracy. Wyjątki dotyczą między innymi upadłości lub likwidacji pracodawcy, rozwiązania bez wypowiedzenia oraz innych trybów, których ochrona nie obejmuje.

Czy zamknięcie placówki oznacza likwidację pracodawcy?

Nie zawsze. Zamknięcie placówki, oddziału lub punktu pracy zwykle jest zmianą organizacyjną. Likwidacja pracodawcy występuje wtedy, gdy likwidowany jest sam podmiot będący pracodawcą, a nie tylko część jego działalności.

Czy można przenieść pracownika chronionego 120 km dalej?

Stałe przeniesienie do tak odległego miejsca może wymagać porozumienia albo wypowiedzenia zmieniającego, jeżeli nowe miejsce wykracza poza umowę. Przy pracowniku chronionym trzeba dodatkowo zbadać, czy istnieje ustawowa podstawa do takiej zmiany.

Co się stanie, jeśli pracownik odmówi nowych warunków?

W typowym wypowiedzeniu zmieniającym odmowa przyjęcia nowych warunków powoduje rozwiązanie umowy z upływem okresu wypowiedzenia. Pracownik może jednak odwołać się do sądu pracy, jeżeli uważa, że wypowiedzenie zmieniające było niezgodne z prawem lub nieuzasadnione.

Czy umowa społeczna chroni bardziej niż Kodeks pracy?

Może zapewniać dodatkowe gwarancje, ale wszystko zależy od jej treści i charakteru prawnego. Trzeba sprawdzić, kogo obejmuje, do kiedy obowiązuje, jakie przewiduje wyjątki i jakie roszczenia przysługują w razie naruszenia gwarancji.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, t.j. Dz.U. 2025 poz. 277
• Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, t.j. Dz.U. 2024 poz. 61
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1999 r. dotyczący zakresu ochrony przedemerytalnej przy wypowiedzeniu złożonym przed rozpoczęciem okresu ochronnego

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.