Praca po okresie próbnym bez nowej umowy

Czy umowa po okresie próbnym przedłuża się automatycznie?

Nie. Umowa o pracę zawarta na okres próbny kończy się z upływem terminu, na który została zawarta. Sam fakt, że pracownik po tym terminie nadal wykonuje obowiązki, nie oznacza automatycznego przedłużenia tej samej umowy próbnej.

Jeżeli jednak pracownik po zakończeniu umowy próbnej nadal pracuje, a pracodawca o tym wie, organizuje pracę, wydaje polecenia i dopuszcza pracownika do wykonywania obowiązków, w praktyce może dojść do zawarcia nowej umowy o pracę w sposób dorozumiany. Taka umowa może być ważna mimo braku podpisu na dokumencie.

Podstawowe znaczenie ma art. 29 § 2 Kodeksu pracy, zgodnie z którym umowę o pracę zawiera się na piśmie, a jeżeli nie została zawarta w tej formie, pracodawca przed dopuszczeniem pracownika do pracy powinien potwierdzić pracownikowi na piśmie albo w postaci elektronicznej ustalenia co do stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków.

Oznacza to, że stanowisko pracodawcy, iż umowa próbna "przedłużyła się sama", jest nieprecyzyjne. Trafniejsze jest stwierdzenie, że przez dalsze dopuszczanie do pracy mogła powstać nowa umowa o pracę, której warunki trzeba ustalić na podstawie okoliczności sprawy.

Jaki rodzaj umowy powstaje po dopuszczeniu do pracy?

To zależy od tego, co strony rzeczywiście ustaliły. Po okresie próbnym pracodawca i pracownik mogą zawrzeć umowę na czas określony albo na czas nieokreślony. Jeżeli strony jasno uzgodniły konkretny termin końcowy, pracodawca będzie twierdził, że doszło do zawarcia umowy na czas określony. Jeżeli takiego terminu nie było, pracownik może argumentować, że doszło do zawarcia umowy na czas nieokreślony.

Brak pisemnego lub elektronicznego potwierdzenia działa przede wszystkim na niekorzyść pracodawcy dowodowo. To pracodawca powinien umieć wykazać, jakie warunki zatrudnienia zostały uzgodnione. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano, że dopuszczenie pracownika do pracy po zakończeniu poprzedniej umowy może świadczyć o zawarciu kolejnej umowy o pracę, nawet jeżeli nie sporządzono dokumentu.

Nie należy jednak automatycznie zakładać, że w każdej takiej sytuacji bezwzględnie powstaje umowa na czas nieokreślony. Jeżeli są dowody na uzgodnienie umowy terminowej, sąd może ocenić sprawę inaczej. Kluczowe są wiadomości, grafiki, potwierdzenia wypłaty, polecenia służbowe, korespondencja z przełożonym oraz zeznania świadków.

Obowiązek potwierdzenia warunków zatrudnienia

Pracodawca powinien potwierdzić pracownikowi ustalenia co do stron umowy, rodzaju umowy i warunków zatrudnienia najpóźniej przed dopuszczeniem go do pracy. Chodzi w szczególności o stanowisko, miejsce pracy, wynagrodzenie, wymiar czasu pracy, datę rozpoczęcia pracy i rodzaj umowy.

Oprócz samego potwierdzenia umowy pracodawca ma również obowiązki informacyjne dotyczące warunków zatrudnienia, w tym m.in. zasad czasu pracy, wynagrodzenia, urlopu czy wypowiedzenia. W praktyce pracownik powinien otrzymać komplet dokumentów pozwalających ustalić, na jakich zasadach jest zatrudniony.

Jeżeli pracodawca nie potwierdza na piśmie lub elektronicznie zawartej z pracownikiem umowy przed dopuszczeniem go do pracy, może ponosić odpowiedzialność za wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Zgodnie z art. 281 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy grozi za to grzywna od 1000 zł do 30 000 zł.

Co powinien zrobić pracownik?

W pierwszej kolejności warto zwrócić się do pracodawcy o niezwłoczne potwierdzenie umowy i warunków zatrudnienia. Najlepiej zrobić to w formie, którą da się później wykazać, np. e-mailem, wiadomością w systemie firmowym albo pismem z potwierdzeniem odbioru.

W piśmie można wskazać, od kiedy po zakończeniu okresu próbnego pracownik dalej wykonuje pracę, kto dopuszcza go do pracy, jakie obowiązki wykonuje, jakie wynagrodzenie było wypłacane i jakiego potwierdzenia oczekuje. Nie trzeba od razu wchodzić w spór, ale warto jasno zażądać uporządkowania dokumentów.

Jeżeli pracodawca odmawia potwierdzenia zatrudnienia, nie wypłaca wynagrodzenia, nie zgłasza pracownika do ubezpieczeń albo twierdzi, że pracownik w ogóle nie jest zatrudniony, można rozważyć zgłoszenie sprawy do Państwowej Inspekcji Pracy. W razie sporu pracownik może także wystąpić do sądu pracy, np. o ustalenie istnienia stosunku pracy, zapłatę wynagrodzenia lub ustalenie warunków zatrudnienia.

Jakie dowody warto zabezpieczyć?

Przy pracy bez podpisanej nowej umowy największe znaczenie mają dowody faktycznego wykonywania obowiązków. Warto zachować grafiki pracy, listy obecności, e-maile z poleceniami, wiadomości od przełożonych, potwierdzenia logowania do systemów, zdjęcia identyfikatora, korespondencję o urlopie lub chorobie oraz potwierdzenia wypłaty wynagrodzenia.

Znaczenie mogą mieć również zeznania współpracowników, klientów lub osób, które widziały, że pracownik po zakończeniu okresu próbnego nadal wykonywał pracę w zakładzie pracy, w ustalonych godzinach i pod kierownictwem pracodawcy.

Im szybciej pracownik zabezpieczy dowody, tym łatwiej będzie wykazać, że dalsza praca nie była przypadkową pomocą, lecz kontynuacją zatrudnienia w warunkach typowych dla stosunku pracy.

Podsumowanie

Umowa na okres próbny nie przedłuża się automatycznie po swoim zakończeniu. Jeżeli jednak pracownik dalej wykonuje pracę za wiedzą i zgodą pracodawcy, może dojść do zawarcia nowej umowy o pracę w sposób dorozumiany.

Pracodawca powinien potwierdzić warunki zatrudnienia przed dopuszczeniem pracownika do pracy. Brak takiego potwierdzenia nie oznacza, że pracownik jest pozbawiony praw, ale może prowadzić do sporu o rodzaj umowy, wynagrodzenie, okres wypowiedzenia i inne warunki zatrudnienia.

Najbezpieczniej jest jak najszybciej zażądać potwierdzenia umowy, zabezpieczyć dowody wykonywania pracy i w razie odmowy skorzystać z pomocy Państwowej Inspekcji Pracy albo sądu pracy.

FAQ

Czy mogę pracować bez podpisanej nowej umowy?

Nie powinno do tego dochodzić. Umowa o pracę powinna być zawarta na piśmie, a gdy nie zachowano tej formy, pracodawca powinien potwierdzić podstawowe ustalenia przed dopuszczeniem pracownika do pracy. Jeżeli mimo to pracujesz za zgodą pracodawcy, nie oznacza to automatycznie, że nie masz praw pracowniczych.

Czy brak podpisu oznacza, że nie jestem pracownikiem?

Nie. O istnieniu stosunku pracy decydują przede wszystkim okoliczności faktyczne: wykonywanie pracy określonego rodzaju, pod kierownictwem pracodawcy, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym oraz za wynagrodzeniem. Brak dokumentu utrudnia dowodzenie, ale nie przekreśla roszczeń pracownika.

Czy taka umowa jest na czas nieokreślony?

Nie zawsze. Jeżeli strony nie ustaliły żadnego terminu końcowego, pracownik może twierdzić, że doszło do zawarcia umowy na czas nieokreślony. Jeżeli jednak istnieją dowody, że strony uzgodniły konkretny okres zatrudnienia, pracodawca może powoływać się na umowę terminową.

Czy pracodawca może zostać ukarany?

Tak. Niepotwierdzenie zawartej z pracownikiem umowy o pracę przed dopuszczeniem go do pracy może stanowić wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Pracodawcy albo osobie działającej w jego imieniu grozi grzywna od 1000 zł do 30 000 zł.

Gdzie zgłosić problem z brakiem umowy?

Można zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy, szczególnie gdy pracodawca odmawia potwierdzenia zatrudnienia lub nie wypłaca wynagrodzenia. W sprawach spornych właściwą drogą może być także sąd pracy, zwłaszcza gdy trzeba ustalić istnienie stosunku pracy lub dochodzić pieniędzy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31.08.1981 r., sygn. akt III PZ 18/81
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.09.1977 r., sygn. akt I PR 67/77
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 06.10.1976 r., sygn. akt I PRN 66/76
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 05.05.1976 r., sygn. akt I PZP 9/76

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.