• Stan prawny na: 2026-06-03
Urząd pracy może weryfikować, czy osoba bezrobotna jest zdolna i gotowa do podjęcia pracy, ale nie powinien opierać takiego żądania na art. 229 Kodeksu pracy. Ten przepis dotyczy badań pracowniczych, a nie osób zarejestrowanych jako bezrobotne.
Jeżeli urząd ma wątpliwości co do Pana zdolności do pracy po chorobie, właściwym rozwiązaniem jest skierowanie na badania lekarskie lub psychologiczne przewidziane w przepisach o rynku pracy, finansowane ze środków publicznych, a nie przerzucanie kosztów i organizacji badania na bezrobotnego.
Tak, urząd pracy może interesować się tym, czy osoba zarejestrowana jako bezrobotna jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia. Zdolność do pracy jest jednym z podstawowych warunków posiadania statusu bezrobotnego. Nie oznacza to jednak, że urząd może automatycznie wymagać od bezrobotnego prywatnego zaświadczenia od lekarza rodzinnego, szczególnie na podstawie przepisów Kodeksu pracy dotyczących pracowników.
W opisanej sytuacji powołanie się przez pracownika urzędu na art. 229 Kodeksu pracy jest nietrafne. Przepis ten reguluje badania profilaktyczne pracowników, w tym badania kontrolne po niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni. Dotyczy relacji pracodawca-pracownik, a nie relacji między urzędem pracy a osobą bezrobotną.
Urząd może jednak mieć podstawę do zweryfikowania Pana zdolności do pracy na gruncie przepisów o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Jeżeli po zwolnieniu lekarskim istnieją wątpliwości, czy może Pan podjąć zatrudnienie, urząd powinien wyjaśnić tę kwestię w trybie właściwym dla osób bezrobotnych, czyli przez skierowanie na odpowiednie badania, jeżeli są one potrzebne.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin - Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Art. 229 Kodeksu pracy przewiduje obowiązek badań wstępnych, okresowych i kontrolnych pracowników. Badania kontrolne po chorobie dłuższej niż 30 dni służą ustaleniu, czy pracownik może wrócić do pracy na dotychczasowym stanowisku. Skierowanie wystawia wówczas pracodawca, a badania są wykonywane w ramach medycyny pracy.
Bezrobotny nie pozostaje w stosunku pracy z urzędem pracy. Urząd nie jest jego pracodawcą, nie wskazuje mu dotychczasowego stanowiska pracy i nie kieruje go na badania kontrolne w rozumieniu Kodeksu pracy. Dlatego samo przekroczenie 30 dni zwolnienia lekarskiego nie powoduje wobec bezrobotnego obowiązku przedstawienia zaświadczenia na podstawie art. 229 K.p.
Nie wyklucza to jednak oceny zdolności do podjęcia pracy na innych podstawach. Jeżeli urząd przedstawia ofertę zatrudnienia, stażu, szkolenia, przygotowania zawodowego albo ma wątpliwości co do zdolności osoby bezrobotnej do aktywizacji zawodowej, może skierować ją na badania przewidziane przepisami o rynku pracy.
Jeżeli badania lekarskie lub psychologiczne są przeprowadzane na wniosek powiatowego urzędu pracy w celu ustalenia zdolności bezrobotnego do pracy, szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego albo wykonywania innych form aktywizacji, koszty takich badań co do zasady są finansowane z Funduszu Pracy.
W praktyce oznacza to, że urząd nie powinien po prostu odesłać osoby bezrobotnej do lekarza rodzinnego z żądaniem samodzielnego zdobycia i opłacenia zaświadczenia, jeżeli dokument ma służyć wyłącznie potrzebom urzędu. Właściwsze jest wydanie skierowania na badania, wskazanie celu badania oraz podmiotu, który ma je wykonać.
Jeżeli chodzi natomiast o dokumentację medyczną z leczenia, urząd pracy nie zastępuje lekarza prowadzącego ani placówki medycznej. Lekarz, który ma wystawić zaświadczenie, musi dysponować wystarczającymi informacjami. Jeżeli ich nie ma, odmowa wystawienia zaświadczenia może być uzasadniona medycznie.
Zobacz również: zwrot kosztów badań lekarskich przez pracodawcę.
Warto poprosić urząd o wskazanie podstawy prawnej żądania oraz o wyjaśnienie, czy chodzi o prywatne zaświadczenie od lekarza rodzinnego, czy o badanie wykonywane na skierowanie urzędu pracy. Najlepiej zrobić to pisemnie albo przez ePUAP, aby pozostał ślad korespondencji.
Jeżeli urząd uważa, że po chorobie trzeba zweryfikować Pana zdolność do pracy, może skierować Pana na badanie. Skierowanie powinno jasno określać cel badania, na przykład ustalenie zdolności do podjęcia pracy, udziału w szkoleniu albo odbycia stażu. Wtedy koszty badania nie powinny obciążać osoby bezrobotnej.
Jeżeli lekarz rodzinny odmówił wystawienia zaświadczenia z powodu braku dokumentacji, warto poprosić go o informację, jakie dokumenty są konieczne. Równolegle można poinformować urząd, że zaświadczenie nie zostało wydane z przyczyn medyczno-dokumentacyjnych, oraz wnieść o wystawienie skierowania na badanie finansowane w trybie właściwym dla urzędu pracy.
Trzeba odróżnić dwie sytuacje. Czym innym jest odmowa współpracy z urzędem, niestawienie się na wezwanie albo odmowa poddania się badaniu, na które urząd prawidłowo skierował bezrobotnego. Takie zachowanie może mieć negatywne skutki dla statusu bezrobotnego lub prawa do świadczeń, zależnie od okoliczności i treści pouczenia.
Czym innym jest brak możliwości uzyskania prywatnego zaświadczenia od lekarza rodzinnego, gdy lekarz nie ma wystarczającej dokumentacji. W takim przypadku warto niezwłocznie poinformować urząd o przyczynie problemu i złożyć wniosek o skierowanie na badanie finansowane przez urząd pracy. Dobrze jest dołączyć krótką informację od lekarza albo własne pisemne wyjaśnienie.
Jeżeli urząd wyda decyzję o pozbawieniu statusu bezrobotnego, utracie prawa do zasiłku albo inną decyzję niekorzystną, powinna ona zawierać uzasadnienie i pouczenie o środkach zaskarżenia. Termin i tryb odwołania należy sprawdzić w pouczeniu do konkretnej decyzji.
Prawidłowe postępowanie powinno być uporządkowane. Najpierw urząd ustala, czy istnieją realne wątpliwości co do zdolności do pracy. Następnie, jeżeli badanie jest potrzebne, urząd kieruje osobę bezrobotną na odpowiednie badanie lekarskie albo psychologiczne. Dopiero wynik takiego badania może być podstawą dalszych działań urzędu.
Nie jest prawidłowe automatyczne przenoszenie na bezrobotnego obowiązku zdobywania dokumentu na własny koszt, zwłaszcza gdy urząd powołuje się na przepisy przeznaczone dla pracodawców. W sprawach spornych warto żądać, aby urząd wskazał konkretną podstawę prawną i wydał rozstrzygnięcie w formie umożliwiającej odwołanie.
Poniższe przykłady pokazują, kiedy urząd pracy może skierować bezrobotnego na badania i kiedy żądanie zaświadczenia może być kwestionowane.
Pan Jan, bezrobotny z prawem do zasiłku, był chory przez ponad 30 dni. Po powrocie do kontaktu z urzędem pracy usłyszał, że ma przynieść zaświadczenie od lekarza rodzinnego, ponieważ tak wynika z art. 229 Kodeksu pracy. Lekarz odmówił, bo nie miał pełnej dokumentacji ze szpitala. W takiej sytuacji Pan Jan może pisemnie poprosić urząd o wskazanie właściwej podstawy prawnej oraz o skierowanie go na badanie finansowane przez urząd pracy, jeżeli urząd rzeczywiście ma wątpliwości co do jego zdolności do podjęcia zatrudnienia.
Pani Anna otrzymała z urzędu propozycję stażu wymagającego sprawności fizycznej. W dokumentach była informacja, że niedawno przeszła leczenie ortopedyczne. Urząd nie musi opierać się wyłącznie na jej oświadczeniu. Może skierować ją na badanie lekarskie, które ustali, czy staż jest dla niej bezpieczny i czy może wykonywać przewidziane czynności. Jeżeli badanie odbywa się na wniosek urzędu, jego koszt powinien zostać pokryty w przewidzianym trybie, a nie przez Panią Annę.
Pan Piotr odmówił stawienia się na badanie, mimo że otrzymał pisemne skierowanie z urzędu pracy i pouczenie o skutkach niestawiennictwa. W takim przypadku sytuacja jest inna niż przy odmowie lekarza rodzinnego. Urząd może uznać, że Pan Piotr nie współpracuje w procedurze ustalenia zdolności do pracy, co może prowadzić do konsekwencji administracyjnych wskazanych w pouczeniu.
Nie wprost. Badania kontrolne z art. 229 Kodeksu pracy dotyczą pracowników wracających do pracy u pracodawcy po chorobie dłuższej niż 30 dni. Osoba bezrobotna może jednak zostać skierowana przez urząd pracy na badania na podstawie przepisów dotyczących rynku pracy.
Nie zawsze. Lekarz może odmówić wystawienia zaświadczenia, jeżeli nie ma wystarczającej dokumentacji albo nie jest w stanie rzetelnie ocenić zdolności do pracy. Wtedy warto poprosić urząd o skierowanie na właściwe badanie.
Jeżeli badania są wykonywane na wniosek urzędu pracy w celu ustalenia zdolności do pracy, szkolenia, stażu lub innej formy aktywizacji, ich koszt co do zasady finansuje Fundusz Pracy. Bezrobotny nie powinien być automatycznie obciążany takim kosztem.
Należy poprosić o pisemne wskazanie podstawy prawnej i pouczenie o skutkach. Jeżeli urząd wyda decyzję niekorzystną, trzeba sprawdzić pouczenie o odwołaniu i pilnować wskazanego terminu.
Niekoniecznie. Zwolnienie lekarskie dotyczy konkretnego okresu niezdolności. Po jego zakończeniu urząd może mieć pytania o aktualną zdolność do pracy, ale powinien wyjaśniać je w prawidłowej procedurze.
Urząd pracy może sprawdzać, czy osoba bezrobotna jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia. Nie powinien jednak uzasadniać żądania zaświadczenia od lekarza rodzinnego art. 229 Kodeksu pracy, ponieważ przepis ten dotyczy pracowników i pracodawców. Jeżeli urząd ma wątpliwości co do Pana stanu zdrowia, powinien rozważyć skierowanie Pana na odpowiednie badania lekarskie lub psychologiczne w trybie przewidzianym dla osób bezrobotnych.
Najbezpieczniej poprosić urząd o pisemne stanowisko i skierowanie na badanie, jeżeli badanie jest wymagane. Jeżeli lekarz rodzinny odmówił wystawienia zaświadczenia z powodu braku dokumentacji, warto przedstawić tę informację urzędowi i niezwłocznie wyjaśnić, że problem nie wynika z odmowy współpracy, lecz z braku podstaw medycznych do wystawienia dokumentu.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
1. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia, Dz.U. 2025 poz. 620
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
3. Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - archiwalna podstawa regulacji: Dz.U. 2004 nr 99 poz. 1001
Opracowanie redakcyjne na podstawie porady prawnej. Ekspert merytoryczny: Dorota Kriger
Absolwentka kierunku bankowość w Studium Finansów pod patronatem WSB w Poznaniu, licencjat Wydziału Ekonomicznego Akademii Ekonomicznej w Poznaniu w specjalności ekonomika pracy i zarządzanie kadrami. Od 1999 r. zatrudniona na stanowisku specjalisty do spraw administracji i zamówień...
>> więcej informacji