Czy nauczyciel bibliotekarz może mieć godziny ponadwymiarowe?

Czy nauczyciel bibliotekarz może mieć godziny ponadwymiarowe?

Nauczyciel bibliotekarz może mieć godziny ponadwymiarowe, ale nie w każdej sytuacji i nie zawsze w taki sam sposób jak nauczyciel przedmiotowy. Trzeba odróżnić dodatkowe godziny wykonywane w ramach obowiązków bibliotekarza od dodatkowych zajęć z innego stanowiska, np. zajęć dydaktycznych z przedmiotu, dla którego obowiązuje pensum 18 godzin.

Zgodnie z art. 35 ust. 1 Karty Nauczyciela w szczególnych przypadkach wynikających z potrzeb szkoły nauczyciel może być obowiązany do odpłatnej pracy w godzinach ponadwymiarowych zgodnie z posiadaną specjalnością. Liczba takich godzin nie może przekroczyć 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć, a przydzielenie większej liczby godzin wymaga zgody nauczyciela i nie może przekroczyć 1/2 tego wymiaru.

Godziną ponadwymiarową jest przydzielona nauczycielowi godzina zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej jego tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć. W praktyce oznacza to, że najpierw trzeba ustalić właściwe pensum danego nauczyciela, a dopiero potem oceniać, czy dana godzina jest ponadwymiarowa.

Pensum nauczyciela bibliotekarza a zajęcia z innego pensum

Karta Nauczyciela przewiduje dla nauczycieli bibliotekarzy bibliotek szkolnych tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć w wysokości 30 godzin. Dla nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych prowadzących typowe zajęcia dydaktyczne pensum wynosi co do zasady 18 godzin. To właśnie różnica między pensum 30/30 i 18/18 powoduje najwięcej wątpliwości.

Jeżeli nauczyciel bibliotekarz jest zatrudniony w pełnym wymiarze 30/30, a szkoła chce powierzyć mu jeszcze 2 godziny zajęć dydaktycznych z przedmiotu, nie należy automatycznie traktować tych godzin jak zwykłych godzin ponadwymiarowych bibliotekarza. Są to bowiem godziny związane z innym rodzajem obowiązków i innym pensum.

W takiej sytuacji trzeba rozważyć jedno z dwóch rozwiązań: ustalenie obowiązkowego wymiaru zajęć dla obowiązków o różnym pensum w ramach jednego stosunku pracy albo zawarcie dodatkowej umowy o pracę na część etatu. Wybór zależy od arkusza organizacyjnego, rodzaju powierzonych zajęć, czasu trwania potrzeby, kwalifikacji nauczyciela oraz tego, czy chodzi o stałą organizację roku szkolnego, czy o zastępstwo.

Pensum łączone przy obowiązkach o różnym wymiarze

Jeżeli nauczyciel realizuje w ramach jednego stosunku pracy obowiązki określone dla stanowisk o różnym tygodniowym obowiązkowym wymiarze godzin zajęć, zastosowanie może mieć art. 42 ust. 5c Karty Nauczyciela. Przepis ten nakazuje ustalić tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin jako iloraz łącznej liczby realizowanych godzin i sumy części etatów realizowanych w ramach poszczególnych pensów. Godziny wyliczone ponad ten wymiar są godzinami ponadwymiarowymi.

Nie jest więc prawidłowe proste założenie, że nauczyciel bibliotekarz zatrudniony na 30/30 może bez dalszej analizy otrzymać dodatkowe 2 godziny z pensum 18/18 jako zwykłe godziny ponadwymiarowe. Jeżeli szkoła chce powierzyć mu obowiązki nauczyciela przedmiotu w ramach tego samego zatrudnienia, powinna sprawdzić, czy należy ustalić pensum łączone, a następnie prawidłowo wykazać to w dokumentacji kadrowej i organizacyjnej.

Warto też pamiętać, że nauczyciel, który realizuje wymiar zajęć ustalony na podstawie art. 42 ust. 4a Karty Nauczyciela, nie może mieć przydzielonych godzin ponadwymiarowych, z wyjątkiem godzin doraźnych zastępstw. To ograniczenie może mieć znaczenie przy nietypowych konfiguracjach pensum.

Kiedy dodatkowa umowa na 2/18 może być właściwym rozwiązaniem?

Dodatkowa umowa o pracę może być uzasadniona wtedy, gdy szkoła powierza nauczycielowi bibliotekarzowi odrębne zajęcia dydaktyczne z innego pensum, a potrzeba ich realizacji wynika z organizacji nauczania albo z konieczności zastępstwa nieobecnego nauczyciela. Podstawą jest art. 10 ust. 7 Karty Nauczyciela, zgodnie z którym w razie potrzeby wynikającej z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela stosunek pracy z nauczycielem może zostać nawiązany na podstawie umowy o pracę na czas określony.

W opisanej sytuacji zawarcie dodatkowej umowy na 2/18 może być dopuszczalne, jeżeli nauczyciel bibliotekarz ma wymagane kwalifikacje do prowadzenia danych zajęć, istnieje rzeczywista potrzeba organizacyjna, a umowa precyzyjnie określa zakres obowiązków, wymiar zatrudnienia i okres jej trwania. Trzeba jednak unikać tworzenia drugiej umowy tylko po to, aby ominąć zasady wynagradzania godzin ponadwymiarowych albo limity wynikające z Karty Nauczyciela.

Jeżeli dodatkowe czynności są tego samego rodzaju co obowiązki wykonywane już w ramach podstawowego stosunku pracy, druga umowa z tym samym pracodawcą będzie rozwiązaniem ryzykownym. W takim przypadku należy raczej rozważyć prawidłowe rozliczenie godzin w ramach istniejącego stosunku pracy.

Limity i zgoda nauczyciela

Co do zasady nauczyciel może zostać zobowiązany do pracy w godzinach ponadwymiarowych do 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć. Większa liczba godzin wymaga jego zgody i nie może przekraczać 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć. Limity trzeba odnosić do właściwie ustalonego pensum nauczyciela, a nie do dowolnie wybranego wymiaru.

Bez zgody nie wolno przydzielać godzin ponadwymiarowych kobiecie w ciąży ani osobie wychowującej dziecko do lat 4. W szkołach trzeba też uwzględniać ograniczenia dotyczące stanowisk kierowniczych, obniżonego pensum oraz szczególnych rozwiązań organizacyjnych przewidzianych w art. 42 Karty Nauczyciela.

Inaczej należy traktować godziny doraźnych zastępstw. Są to godziny realizowane w zastępstwie nieobecnego nauczyciela i mogą pojawiać się incydentalnie. Jeżeli problem dotyczy zastępstw w bibliotece, pomocny może być także tekst o tym, jak rozliczać zastępstwa nauczyciela bibliotekarza.

Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe

Za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw nauczycielowi przysługuje wynagrodzenie według stawki osobistego zaszeregowania, z uwzględnieniem dodatku za warunki pracy. Aktualne przepisy Karty Nauczyciela regulują również zasady obliczania wynagrodzenia za jedną godzinę ponadwymiarową oraz przypadki, w których wynagrodzenie przysługuje mimo niezrealizowania zaplanowanych godzin z przyczyn niedotyczących nauczyciela, jeżeli nauczyciel był gotów do ich realizacji.

Przy nauczycielu wykonującym obowiązki o różnym pensum szczególnie istotne jest prawidłowe ustalenie podstawy rozliczeń. Błąd w kwalifikacji godzin może skutkować nieprawidłowym wynagrodzeniem, koniecznością korekty dokumentów płacowych albo sporem z nauczycielem.

Podsumowanie

Nauczyciel bibliotekarz może mieć godziny ponadwymiarowe, jeżeli godziny te są prawidłowo zakwalifikowane, wynikają z potrzeb szkoły, mieszczą się w posiadanej specjalności nauczyciela i nie naruszają limitów z Karty Nauczyciela. Przy pełnym zatrudnieniu 30/30 szczególnej uwagi wymaga jednak sytuacja, w której dodatkowe godziny pochodzą z pensum dydaktycznego 18/18.

Jeżeli nauczyciel bibliotekarz ma prowadzić odrębne zajęcia przedmiotowe w wymiarze 2/18, często właściwszym rozwiązaniem będzie dodatkowa umowa na czas określony, oparta na rzeczywistej potrzebie wynikającej z organizacji nauczania albo zastępstwa. Jeżeli natomiast obowiązki o różnym pensum są realizowane w ramach jednego stosunku pracy, należy sprawdzić zasady pensum łączonego z art. 42 ust. 5c Karty Nauczyciela.

FAQ

Czy nauczyciel bibliotekarz może mieć godziny ponadwymiarowe?

Tak, ale tylko wtedy, gdy są spełnione warunki z Karty Nauczyciela. Godziny muszą wynikać z potrzeb szkoły, odpowiadać specjalności nauczyciela i być rozliczane ponad właściwie ustalony tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć.

Czy 2 godziny z pensum 18/18 można dopisać bibliotekarzowi jako ponadwymiarowe?

Nie należy robić tego automatycznie. Jeżeli chodzi o zajęcia dydaktyczne z innego pensum, trzeba rozważyć pensum łączone albo dodatkową umowę. Decydują szczegóły organizacyjne i charakter powierzonych zajęć.

Kiedy można podpisać dodatkową umowę na 2/18?

Dodatkowa umowa może być uzasadniona wtedy, gdy istnieje potrzeba wynikająca z organizacji nauczania albo zastępstwa nieobecnego nauczyciela, a nauczyciel bibliotekarz ma kwalifikacje do prowadzenia danych zajęć.

Czy druga umowa z tą samą szkołą zawsze jest dopuszczalna?

Nie. Druga umowa jest ryzykowna, jeżeli dotyczy tych samych czynności co podstawowy stosunek pracy albo ma służyć obejściu przepisów o czasie pracy, wynagrodzeniu lub limitach godzin ponadwymiarowych.

Jaki limit godzin ponadwymiarowych obowiązuje nauczyciela?

Co do zasady nauczyciel może być zobowiązany do godzin ponadwymiarowych do 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć. Większy wymiar wymaga jego zgody i nie może przekroczyć 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć.

Czy nauczyciel wychowujący małe dziecko musi zgodzić się na godziny ponadwymiarowe?

Osobie wychowującej dziecko do lat 4 nie przydziela się pracy w godzinach ponadwymiarowych bez jej zgody. Taka sama ochrona dotyczy kobiety w ciąży.

Czy godziny doraźnych zastępstw to to samo co godziny ponadwymiarowe?

Nie. Godzina doraźnego zastępstwa jest przydzielana w zastępstwie nieobecnego nauczyciela. Może być rozliczana podobnie płacowo, ale jej funkcja i podstawa przydziału są inne niż przy typowych godzinach ponadwymiarowych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 515 - ELI: Dz.U. 2026 poz. 515.

2. Karta Nauczyciela w Internetowym Systemie Aktów Prawnych - ISAP.

3. Ministerstwo Edukacji Narodowej, informacje o rozliczaniu godzin ponadwymiarowych - gov.pl.