Umowa na czas określony z nauczycielem dyplomowanym

Kiedy nauczyciel dyplomowany powinien być zatrudniony przez mianowanie?

Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela stosunek pracy z nauczycielem nawiązuje się w szkole na podstawie umowy o pracę albo mianowania. W przypadku nauczyciela mianowanego i nauczyciela dyplomowanego zasadą jest zatrudnienie na podstawie mianowania, jeżeli spełnione są ustawowe warunki.

Do najważniejszych warunków należą: posiadanie wymaganych kwalifikacji, pełna zdolność do czynności prawnych, korzystanie z praw publicznych, brak określonych przeszkód karnych i dyscyplinarnych oraz istnienie w szkole warunków do zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony.

Ostatni warunek ma w praktyce zasadnicze znaczenie. Jeżeli szkoła nie ma dla nauczyciela pełnego etatu, sam stopień nauczyciela dyplomowanego nie wymusza zatrudnienia przez mianowanie. Nie oznacza to jednak automatycznie, że dyrektor może dowolnie zawierać z takim nauczycielem kolejne umowy roczne.

Niepełny etat a umowa na czas nieokreślony

Jeżeli nie ma warunków do zatrudnienia nauczyciela mianowanego albo dyplomowanego w pełnym wymiarze zajęć, Karta Nauczyciela przewiduje możliwość zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w niepełnym wymiarze. W opisanej sytuacji 13 godzin tygodniowo może więc uzasadniać brak mianowania, ale nie zawsze uzasadnia umowę tylko na jeden rok.

Trzeba odróżnić dwie kwestie: wymiar etatu oraz czas trwania umowy. Niepełny etat może wynikać z arkusza organizacji szkoły, liczby oddziałów albo liczby godzin danego przedmiotu. Natomiast terminowy charakter umowy wymaga dodatkowego uzasadnienia przewidzianego w Karcie Nauczyciela.

Jeżeli zapotrzebowanie na 13 godzin ma charakter stały lub powtarzalny i nie jest związane z zastępstwem ani przejściową organizacją nauczania, nauczyciel może mieć podstawy do twierdzenia, że powinien być zatrudniony bezterminowo, choć w niepełnym wymiarze.

Kiedy umowa na czas określony jest dopuszczalna?

Umowa o pracę na czas określony z nauczycielem dyplomowanym jest wyjątkiem. Zgodnie z art. 10 ust. 7 Karty Nauczyciela może być stosowana wtedy, gdy zachodzi potrzeba wynikająca z organizacji nauczania albo potrzeba zastępstwa nieobecnego nauczyciela. Tych przesłanek nie można interpretować dowolnie.

Potrzeba wynikająca z organizacji nauczania może dotyczyć na przykład zmian w liczbie klas, tymczasowego utworzenia oddziału, ograniczonej liczby godzin danego przedmiotu, nauczania przedmiotu tylko w określonym roku szkolnym albo niepewności co do kontynuowania danych zajęć w kolejnym roku. Nie powinna natomiast służyć do omijania stabilizacji zatrudnienia nauczyciela, jeżeli szkoła stale korzysta z jego pracy.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 września 1997 r., sygn. akt I PKN 226/97, wskazał, że potrzeby organizacji nauczania należy odnosić do funkcjonowania szkoły, takich jak liczba klas, liczba godzin lekcyjnych, liczba etatów czy czas nauczania poszczególnych przedmiotów. Nie chodzi więc o swobodną ocenę dyrektora ani o same kwalifikacje nauczyciela.

Czy trzecia albo kolejna umowa automatycznie staje się bezterminowa?

W sprawach nauczycieli nie można mechanicznie opierać się wyłącznie na ogólnych limitach umów terminowych z Kodeksu pracy. Karta Nauczyciela zawiera szczególne zasady zatrudniania nauczycieli, a orzecznictwo Sądu Najwyższego podkreśla, że już pierwsza umowa terminowa zawarta bez podstaw z art. 10 ust. 7 Karty Nauczyciela może być kwestionowana jako wadliwa.

W wyroku z dnia 2 września 1999 r., sygn. akt I PKN 235/99, Sąd Najwyższy przyjął, że jeżeli Karta Nauczyciela wyczerpująco określa przesłanki zawierania umów na czas określony, to ocena legalności takiej umowy powinna być dokonywana przede wszystkim przez pryzmat tych przesłanek. Podobny kierunek wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2000 r., sygn. akt I PKN 709/99.

Oznacza to, że sama liczba kolejnych umów nie jest najważniejsza. Jeżeli każda z nich była związana z rzeczywistą, przejściową potrzebą organizacyjną albo zastępstwem, terminowość może być uzasadniona. Jeżeli jednak szkoła przez lata zatrudnia nauczyciela na tych samych, stałych godzinach, a terminowość nie ma konkretnego uzasadnienia, nauczyciel może rozważyć wystąpienie z roszczeniem do sądu pracy.

Jak ocenić sytuację nauczyciela zatrudnionego na rok i 13 godzin?

W opisanym stanie faktycznym kluczowe jest ustalenie, dlaczego szkoła zaproponowała umowę tylko na rok. Jeżeli 13 godzin wynika z trwałej liczby godzin przedmiotu w szkole, a zapotrzebowanie na pracę nauczyciela nie ma charakteru przejściowego, bardziej prawidłowym rozwiązaniem może być umowa na czas nieokreślony w niepełnym wymiarze.

Inaczej będzie, gdy ograniczony wymiar godzin wynika z jednorazowej lub niepewnej organizacji nauczania, na przykład czasowego podziału oddziałów, wygaszania klas, braku pewności co do liczby uczniów, nauczania przedmiotu tylko w jednym roczniku albo zastępowania konkretnego nieobecnego nauczyciela. Wtedy umowa terminowa może być zgodna z prawem.

Warto również sprawdzić, czy poprzednie umowy były zawierane z podaniem przyczyny terminowości oraz czy przyczyna ta rzeczywiście występowała. Jeżeli nauczyciel wcześniej był zatrudniony bezterminowo albo na podstawie mianowania, obniżenie wymiaru zajęć i zmiana warunków zatrudnienia powinny być oceniane według właściwego trybu wynikającego z Karty Nauczyciela i przepisów prawa pracy.

Co może zrobić nauczyciel?

Nauczyciel powinien w pierwszej kolejności zgromadzić dokumenty: kolejne umowy o pracę, informacje o przydziale godzin, zakres obowiązków, arkusz organizacyjny szkoły lub dostępne informacje z tego arkusza, aneksy organizacyjne oraz korespondencję z dyrektorem. Przydatne mogą być także informacje o tym, czy w kolejnych latach te same godziny były powierzane innym osobom.

Następnie można zwrócić się do dyrektora o pisemne wyjaśnienie przyczyny zawarcia umowy na czas określony. Jeżeli odpowiedź nie potwierdza rzeczywistej potrzeby organizacyjnej albo zastępstwa, nauczyciel może rozważyć wystąpienie do sądu pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy na czas nieokreślony lub o inne roszczenia zależne od sytuacji.

Ciężar praktycznego sporu zwykle koncentruje się na dowodach. Dyrektor będzie wykazywał potrzeby organizacyjne szkoły, a nauczyciel będzie próbował wykazać, że zatrudnienie miało w rzeczywistości charakter stały.

FAQ

Czy nauczyciel dyplomowany zawsze musi być zatrudniony przez mianowanie?

Nie. Mianowanie wymaga między innymi istnienia warunków do zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony. Jeżeli szkoła nie ma pełnego etatu, możliwa jest umowa o pracę, w tym bezterminowa w niepełnym wymiarze.

Czy 13 godzin tygodniowo uzasadnia umowę tylko na rok?

Nie zawsze. Niepełny wymiar może uzasadniać brak mianowania, ale umowa terminowa wymaga dodatkowej podstawy: zastępstwa albo rzeczywistej potrzeby wynikającej z organizacji nauczania.

Czy trzecia umowa terminowa nauczyciela automatycznie staje się umową bezterminową?

W przypadku nauczycieli decydujące znaczenie mają przepisy Karty Nauczyciela. Ważniejsze od samej liczby umów jest to, czy dla każdej umowy terminowej istniała ustawowa przyczyna jej zawarcia.

Jakie dowody mogą pomóc nauczycielowi w sporze?

Najczęściej przydatne są umowy, przydziały godzin, arkusz organizacyjny szkoły, aneksy do arkusza, informacje o liczbie klas oraz dokumenty pokazujące, czy zapotrzebowanie na pracę nauczyciela było stałe czy przejściowe.

Czy nauczyciel może żądać ustalenia umowy na czas nieokreślony?

Tak, jeżeli uważa, że umowa terminowa została zawarta z naruszeniem Karty Nauczyciela. Takie roszczenie co do zasady wymaga jednak oceny konkretnego stanu faktycznego i może wymagać postępowania przed sądem pracy.

Podsumowanie

Zatrudnienie nauczyciela dyplomowanego na czas określony jest dopuszczalne tylko w ustawowo określonych przypadkach. Jeżeli szkoła nie ma pełnego etatu, nie musi zatrudniać nauczyciela przez mianowanie, ale przy stałym zapotrzebowaniu na pracę powinna rozważyć umowę na czas nieokreślony w niepełnym wymiarze. Umowa roczna będzie prawidłowa przede wszystkim wtedy, gdy wynika z zastępstwa albo realnej, przejściowej potrzeby organizacji nauczania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2006 r., sygn. akt I PK 62/06
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I PK 169/07
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 września 1997 r., sygn. akt I PKN 226/97
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 września 1999 r., sygn. akt I PKN 235/99
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2000 r., sygn. akt I PKN 709/99

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.