Czy nauczyciel musi otwierać i zamykać przedszkole?

Zakres obowiązków nauczyciela w przedszkolu

Podstawowe obowiązki nauczyciela wynikają z Karty Nauczyciela, jeżeli dana osoba jest nią objęta. Zgodnie z art. 6 Karty Nauczyciela nauczyciel powinien rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły lub przedszkola: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą. Obejmuje to także zapewnianie bezpieczeństwa dzieciom w czasie zajęć organizowanych przez placówkę.

Nie oznacza to jednak, że nauczyciel automatycznie staje się osobą odpowiedzialną za techniczną obsługę budynku. Otwieranie placówki, zamykanie drzwi, uzbrajanie alarmu, przechowywanie kompletu kluczy przez całą dobę czy odpowiadanie za zabezpieczenie obiektu to czynności o innym charakterze niż prowadzenie zajęć, opieka nad dziećmi i czynności pedagogiczne.

W praktyce takie zadania należą zwykle do obowiązków dyrektora jako osoby zarządzającej jednostką, pracowników administracji, pracowników obsługi albo podmiotów zewnętrznych odpowiedzialnych za ochronę lub dozór. Sam fakt, że przedszkole ma problem organizacyjny, nie uzasadnia trwałego przerzucenia tych czynności na nauczycieli.

Czy dyrektor może polecić nauczycielowi otwieranie i zamykanie przedszkola?

Dyrektor może wydawać pracownikom polecenia służbowe, ale polecenie powinno pozostawać w granicach prawa, umowy, stanowiska pracy oraz kwalifikacji pracownika. Jeżeli nauczycielowi nakazuje się stale wykonywać czynności typowe dla obsługi placówki, trzeba ocenić, czy nie dochodzi do nieuprawnionego rozszerzenia zakresu obowiązków.

Znaczenie ma zwłaszcza to, czy czynności są incydentalne, czy stałe. Jednorazowe zamknięcie sali, przekazanie klucza uprawnionej osobie albo podjęcie działania w sytuacji nagłej może być oceniane inaczej niż regularny grafik otwierania i zamykania całego przedszkola. Stały dyżur przy kluczach, alarmie i zabezpieczeniu obiektu nie powinien być wprowadzany nieformalnie, ustnie i bez określenia odpowiedzialności.

Jeżeli przedszkole jest niepubliczne albo nauczyciel nie jest w pełnym zakresie objęty Kartą Nauczyciela, nadal trzeba badać treść umowy o pracę, regulamin pracy, zakres czynności oraz przepisy Kodeksu pracy. Pracodawca nie może dowolnie zmieniać rodzaju pracy tylko przez wydanie zwykłego polecenia.

Powierzenie innej pracy na podstawie Kodeksu pracy

W sprawach nieuregulowanych w Karcie Nauczyciela stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu pracy. Istotne znaczenie ma art. 42 § 4 Kodeksu pracy, który pozwala pracodawcy powierzyć pracownikowi inną pracę niż określona w umowie, ale tylko po łącznym spełnieniu kilku warunków.

Po pierwsze, muszą wystąpić uzasadnione potrzeby pracodawcy. Po drugie, powierzenie innej pracy nie może przekraczać 3 miesięcy w roku kalendarzowym. Po trzecie, nie może powodować obniżenia wynagrodzenia. Po czwarte, powierzona praca musi odpowiadać kwalifikacjom pracownika.

Ten przepis nie służy do stałego zastępowania brakującego pracownika obsługi nauczycielem. Jeżeli dyrektor od lat wymaga od nauczycieli otwierania i zamykania przedszkola, trudno traktować to jako krótkotrwałe powierzenie innej pracy z powodu przejściowej potrzeby organizacyjnej.

Klucze, alarm i odpowiedzialność za mienie

Szczególnie problematyczne jest zobowiązanie nauczyciela do noszenia kluczy przez 24 godziny na dobę. Takie rozwiązanie może oznaczać faktyczne obciążenie pracownika odpowiedzialnością za zabezpieczenie budynku także poza jego normalnymi godzinami pracy.

Pracownik powinien wiedzieć, za co odpowiada, w jakich godzinach wykonuje czynność, komu może przekazać klucze, co ma zrobić w razie awarii alarmu, kradzieży, zgubienia kluczy albo nieuprawnionego wejścia do budynku. Brak jasnych procedur zwiększa ryzyko sporu i nie powinien obciążać wyłącznie nauczyciela.

Nie można też automatycznie potrącić nauczycielowi z wynagrodzenia kosztów wymiany zamków tylko dlatego, że doszło do zgubienia kluczy. Odpowiedzialność materialna pracownika zależy od konkretnych okoliczności, winy, szkody, związku przyczynowego oraz zasad potrąceń z wynagrodzenia. Pracodawca powinien wykazać podstawy odpowiedzialności, a nie ograniczać się do decyzji administracyjnej lub ustnego polecenia.

Co może zrobić nauczyciel?

Najbezpieczniej zacząć od ustalenia, na jakiej podstawie dyrektor wymaga wykonywania dodatkowych czynności. Nauczyciel może poprosić o pisemne wskazanie zakresu obowiązków, podstawy prawnej polecenia, zasad przechowywania kluczy, odpowiedzialności za alarm oraz sposobu rozliczania czasu pracy.

W piśmie warto podkreślić, że nauczyciel nie uchyla się od realizacji zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, ale prosi o wyjaśnienie, czy czynności techniczne zostały prawidłowo powierzone. Jeżeli obowiązki są narzucane wszystkim nauczycielom od dłuższego czasu, można rozważyć wystąpienie wspólnie, przez przedstawiciela pracowników albo organizację związkową, jeżeli działa w placówce.

Gdy rozmowa z dyrektorem nie przynosi skutku, możliwe jest skorzystanie z pomocy organu prowadzącego, Państwowej Inspekcji Pracy lub prawnika. Wybór ścieżki zależy od tego, czy placówka jest publiczna czy niepubliczna, jaki jest status zatrudnienia nauczyciela oraz czy doszło już do konsekwencji, na przykład kary porządkowej, potrącenia z wynagrodzenia albo groźby rozwiązania umowy.

Podsumowanie

Dyrektor przedszkola nie powinien stale rozszerzać obowiązków nauczycieli o czynności techniczne związane z obsługą budynku, takie jak otwieranie i zamykanie placówki, uzbrajanie alarmu czy całodobowe noszenie kluczy. Obowiązki nauczyciela koncentrują się na pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz bezpieczeństwie dzieci podczas zajęć organizowanych przez przedszkole.

Dopuszczalne mogą być jedynie sytuacje wyjątkowe albo prawidłowe, czasowe powierzenie innej pracy na warunkach określonych w Kodeksie pracy. Jeżeli jednak zadania te są stałe, nieuregulowane i wykonywane kosztem czasu pracy lub prywatnego czasu nauczyciela, warto domagać się pisemnego wyjaśnienia podstawy polecenia i zasad odpowiedzialności.

FAQ

Czy nauczyciel może odmówić otwierania przedszkola?

To zależy od okoliczności. Jeżeli polecenie jest stałe, wykracza poza stanowisko nauczyciela i nie zostało prawidłowo powierzone, nauczyciel ma podstawy do zakwestionowania takiego obowiązku. Przed odmową warto poprosić dyrektora o pisemne wskazanie podstawy polecenia.

Czy dyrektor może wpisać otwieranie placówki do zakresu czynności nauczyciela?

Sam wpis w zakresie czynności nie przesądza jeszcze o legalności obowiązku. Zakres czynności musi odpowiadać rodzajowi pracy, przepisom prawa, kwalifikacjom pracownika i organizacji czasu pracy. Stałe zadania techniczne typowe dla obsługi placówki mogą być sporne.

Czy uzbrajanie alarmu jest obowiązkiem nauczyciela?

Co do zasady nie jest to typowe zadanie nauczycielskie. Jeżeli dyrektor wymaga obsługi alarmu, powinien jasno określić procedury, przeszkolić pracownika, wskazać zakres odpowiedzialności i zadbać o zgodność takiego polecenia z przepisami prawa pracy.

Czy nauczyciel odpowiada za zgubione klucze do przedszkola?

Odpowiedzialność nie jest automatyczna. Trzeba ustalić, czy klucze zostały prawidłowo powierzone, czy pracownik zawinił, czy powstała szkoda i czy istnieje związek między zachowaniem pracownika a szkodą. Potrącenie z pensji wymaga odrębnej podstawy prawnej.

Czy art. 42 § 4 Kodeksu pracy pozwala dyrektorowi stale powierzać takie zadania?

Nie. Przepis ten dotyczy czasowego powierzenia innej pracy, zasadniczo do 3 miesięcy w roku kalendarzowym i po spełnieniu pozostałych warunków. Nie jest podstawą do wieloletniego zastępowania pracownika obsługi nauczycielem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.