Urlop wychowawczy a dziecko w przedszkolu - czy trzeba wracać do pracy?

Czy dziecko w przedszkolu oznacza koniec urlopu wychowawczego?

Zgodnie z art. 186 Kodeksu pracy urlop wychowawczy przysługuje pracownikowi zatrudnionemu co najmniej 6 miesięcy i jest udzielany w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Obecnie podstawowy urlop wychowawczy może trwać maksymalnie 36 miesięcy i co do zasady nie dłużej niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.

Nie można jednak automatycznie przyjąć, że samo zapisanie dziecka do przedszkola oznacza utratę prawa do urlopu wychowawczego. Przedszkole może obejmować krótkie godziny adaptacyjne, pobyt przez część dnia albo sytuację, w której rodzic nadal wykonuje znaczną część codziennej opieki. Inaczej należy ocenić przypadek, w którym dziecko przebywa w placówce przez cały dzień, a rodzic faktycznie przestaje się nim osobiście opiekować.

Dlatego najważniejsze pytanie brzmi: czy korzystanie z przedszkola wyłącza w praktyce osobistą opiekę rodzica nad dzieckiem. Jeżeli nie, samo przedszkole nie powinno być traktowane jako automatyczna podstawa do zakończenia urlopu. Jeżeli jednak rodzic trwale przestał sprawować osobistą opiekę, pracodawca może podjąć działania przewidziane w Kodeksie pracy.

Kiedy pracodawca może wezwać pracownika z urlopu wychowawczego?

Zgodnie z art. 186² Kodeksu pracy pracownik w czasie urlopu wychowawczego może podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy, inną działalność, naukę albo szkolenie, o ile nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Jeżeli pracodawca ustali, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, wzywa go do stawienia się do pracy. Termin wskazany przez pracodawcę nie może przypadać później niż w ciągu 30 dni od dnia powzięcia przez pracodawcę takiej wiadomości i nie wcześniej niż po upływie 3 dni od dnia wezwania.

Pracodawca powinien mieć realne podstawy do takiego wezwania. Przykładowo sama informacja o zapisaniu dziecka do przedszkola może być niewystarczająca, jeżeli dziecko uczęszcza do placówki krótko, adaptacyjnie albo rodzic nadal faktycznie zapewnia mu osobistą opiekę poza godzinami pobytu w przedszkolu. Inaczej może być oceniona sytuacja, w której dziecko stale przebywa pod opieką placówki lub innych osób, a rodzic podejmuje aktywność wykluczającą osobistą opiekę.

Niestawienie się do pracy po prawidłowym i zasadnym wezwaniu może narazić pracownika na konsekwencje pracownicze, w skrajnych przypadkach także na rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika. Jeżeli jednak wezwanie było nieuzasadnione, pracownik może bronić swoich praw, w tym przed sądem pracy.

Wcześniejszy powrót do pracy z urlopu wychowawczego

Pracownik nie musi czekać do daty końcowej wskazanej we wniosku o urlop wychowawczy. Może zrezygnować z urlopu wychowawczego wcześniej:

• w każdym czasie za zgodą pracodawcy, czyli w terminie uzgodnionym przez strony,
• po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy, najpóźniej 30 dni przed planowanym podjęciem pracy.

W praktyce zawiadomienie najlepiej złożyć w postaci pisemnej albo elektronicznej, tak aby można było wykazać datę jego doręczenia. W zawiadomieniu warto wskazać dzień, od którego pracownik zamierza wrócić do pracy. Jeżeli pracownik chce wrócić szybciej niż po 30 dniach, potrzebna będzie zgoda pracodawcy.

Jeżeli przyczyną wcześniejszego powrotu jest rozpoczęcie przez dziecko przedszkola, można krótko wyjaśnić, że organizacja opieki uległa zmianie. Nie trzeba jednak szczegółowo opisywać sytuacji rodzinnej, o ile nie jest to potrzebne do uzgodnienia terminu powrotu.

Powrót na stanowisko po urlopie wychowawczym

Po zakończeniu urlopu wychowawczego pracodawca ma obowiązek dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, powinien dopuścić go do pracy na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed urlopem albo na innym stanowisku odpowiadającym kwalifikacjom zawodowym pracownika. Warunki zatrudnienia nie mogą być mniej korzystne od tych, które obowiązywałyby, gdyby pracownik nie korzystał z urlopu.

Warto odróżnić powrót z urlopu wychowawczego od przechodzenia z urlopu macierzyńskiego na wychowawczy. Jeżeli pracownik jest jeszcze na etapie planowania kolejnych uprawnień rodzicielskich, pomocne mogą być sposoby zakończenia urlopu macierzyńskiego i przejścia na urlop wychowawczy.

Urlop wypoczynkowy po powrocie z urlopu wychowawczego

Urlop wychowawczy wpływa na urlop wypoczynkowy inaczej niż urlop macierzyński czy rodzicielski. Za okres urlopu wychowawczego co do zasady nie nabywa się urlopu wypoczynkowego w takim zakresie jak za okres pracy, a w roku powrotu do pracy wymiar urlopu może zostać obliczony proporcjonalnie.

Zgodnie z art. 155² Kodeksu pracy, jeżeli pracownik wraca do pracy w ciągu roku kalendarzowego po okresie urlopu wychowawczego trwającym co najmniej 1 miesiąc, wymiar urlopu wypoczynkowego za ten rok ustala się proporcjonalnie. Jeżeli urlop wychowawczy przypadł po nabyciu prawa do urlopu za dany rok, wymiar urlopu po powrocie ulega proporcjonalnemu obniżeniu, chyba że pracownik wykorzystał już urlop w przysługującym mu albo wyższym wymiarze.

Przykładowo, jeżeli pracownik uprawniony do 26 dni urlopu wraca do pracy 1 września po urlopie wychowawczym trwającym od początku roku, urlop za rok powrotu obejmuje zasadniczo okres od września do grudnia, czyli 4/12 rocznego wymiaru. Po zaokrągleniu w górę daje to 9 dni urlopu wypoczynkowego.

Inaczej należy ocenić urlop zaległy, który powstał przed rozpoczęciem urlopu wychowawczego. Taki urlop nie przepada tylko dlatego, że pracownik korzystał z urlopu wychowawczego. Co więcej, bieg przedawnienia roszczenia o urlop wypoczynkowy nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na czas korzystania z urlopu wychowawczego.

Zaległy urlop wypoczynkowy i przedawnienie

Co do zasady urlopu wypoczynkowego należy udzielić w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo. Jeżeli urlop nie został wykorzystany w terminie, powinien zostać udzielony najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego. Ten termin nie dotyczy części urlopu udzielanej na żądanie.

Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się zasadniczo z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. W odniesieniu do zaległego urlopu wypoczynkowego trzeba jednak uwzględnić szczególną zasadę dotyczącą urlopu wychowawczego: na czas korzystania z urlopu wychowawczego bieg przedawnienia roszczenia o urlop wypoczynkowy nie rozpoczyna się albo ulega zawieszeniu.

Starsze orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym wyrok z 11 kwietnia 2001 r., sygn. I PKN 367/00, zachowuje znaczenie co do ogólnej zasady liczenia przedawnienia od wymagalności roszczenia. Przy stosowaniu tej zasady obecnie trzeba jednak uwzględniać aktualne brzmienie art. 168 Kodeksu pracy, który wskazuje termin 30 września następnego roku kalendarzowego.

FAQ

Czy muszę przerwać urlop wychowawczy, gdy dziecko idzie do przedszkola?

Nie zawsze. Obowiązek powrotu może powstać wtedy, gdy w konkretnej sytuacji doszło do trwałego zaprzestania osobistej opieki nad dzieckiem. Samo zapisanie dziecka do przedszkola nie powinno być traktowane automatycznie jako koniec urlopu.

Czy pracodawca może sam zakończyć mój urlop wychowawczy?

Pracodawca nie tyle jednostronnie skraca urlop, ile może wezwać pracownika do pracy, jeżeli ustali, że pracownik trwale zaprzestał osobistej opieki nad dzieckiem. Termin powrotu nie może być wcześniejszy niż po 3 dniach od wezwania i nie późniejszy niż w ciągu 30 dni od uzyskania przez pracodawcę informacji.

Czy mogę sama wrócić wcześniej z urlopu wychowawczego?

Tak. Można wrócić w każdym czasie za zgodą pracodawcy albo po zawiadomieniu pracodawcy najpóźniej 30 dni przed planowaną datą podjęcia pracy.

Czy w czasie urlopu wychowawczego mogę pracować?

Tak, ale tylko wtedy, gdy praca, działalność, nauka albo szkolenie nie wyłączają możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Jeżeli aktywność zawodowa faktycznie uniemożliwia tę opiekę, pracodawca może uznać, że urlop jest wykorzystywany niezgodnie z celem.

Co z moim stanowiskiem po powrocie z wychowawczego?

Pracodawca powinien dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, powinien zaproponować stanowisko równorzędne albo inne odpowiadające kwalifikacjom, na warunkach nie mniej korzystnych od tych, które obowiązywałyby bez korzystania z urlopu.

Czy po urlopie wychowawczym przysługuje mi zaległy urlop wypoczynkowy?

Tak, jeżeli urlop wypoczynkowy powstał przed urlopem wychowawczym i nie został wykorzystany. Dodatkowo na czas urlopu wychowawczego bieg przedawnienia roszczenia o urlop wypoczynkowy jest zawieszony albo nie rozpoczyna się.

Czy urlop wypoczynkowy za rok powrotu będzie pełny?

Niekoniecznie. Jeżeli urlop wychowawczy trwał co najmniej 1 miesiąc, a pracownik wraca do pracy w trakcie roku, wymiar urlopu wypoczynkowego za ten rok może być ustalony proporcjonalnie do okresu pracy po powrocie.

Podsumowanie

Urlop wychowawczy służy sprawowaniu osobistej opieki nad dzieckiem, ale przyjęcie dziecka do przedszkola nie oznacza samo przez się, że rodzic musi natychmiast wrócić do pracy. Decydujące są faktyczne okoliczności: długość pobytu dziecka w placówce, zakres opieki rodzica oraz to, czy doszło do trwałego zaprzestania osobistej opieki.

Jeżeli pracownik chce wrócić wcześniej, może zrobić to za zgodą pracodawcy albo po zawiadomieniu go z 30-dniowym wyprzedzeniem. Po powrocie pracodawca powinien dopuścić pracownika do pracy zgodnie z zasadami Kodeksu pracy, a urlop wypoczynkowy należy rozliczyć z uwzględnieniem urlopu zaległego, proporcjonalnego wymiaru za rok powrotu oraz zawieszenia biegu przedawnienia w czasie urlopu wychowawczego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141, w szczególności art. 155², art. 168, art. 186, art. 186², art. 186³, art. 186⁴, art. 291 oraz art. 293¹.

2. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, informacje o urlopie wychowawczym - gov.pl.

3. Wyrok Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2001 r., I PKN 367/00, dotyczący wymagalności roszczenia o urlop wypoczynkowy.

4. Uchwała Sądu Najwyższego z 20 lutego 1980 r., V PZP 61/79, dotycząca szczególnych terminów wymagalności roszczenia o urlop wypoczynkowy.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.