Brak umowy po okresie próbnym i ochrona przedemerytalna

Brak pisemnej umowy po okresie prĂłbnym

Brak podpisania kolejnej umowy po zakończeniu okresu próbnego nie oznacza automatycznie, że pracownik przestał być zatrudniony. W prawie pracy liczy się nie tylko dokument, ale także rzeczywiste zachowanie stron: czy pracownik nadal przychodzi do pracy, wykonuje polecenia, podpisuje listę obecności, otrzymuje wynagrodzenie i czy pracodawca to akceptuje.

Zgodnie z art. 29 Kodeksu pracy umowa o pracę powinna określać strony umowy, rodzaj umowy, datę jej zawarcia oraz warunki pracy i płacy, w szczególności rodzaj pracy, miejsce pracy, wynagrodzenie, wymiar czasu pracy oraz termin rozpoczęcia pracy. Umowę o pracę zawiera się na piśmie, a jeżeli nie zachowano tej formy, pracodawca powinien potwierdzić pracownikowi na piśmie ustalenia co do stron umowy, rodzaju umowy i jej warunków przed dopuszczeniem pracownika do pracy.

Jeżeli więc po zakończeniu trzymiesięcznej umowy próbnej pracownik nadal pracuje za zgodą pracodawcy, można bronić stanowiska, że doszło do zawarcia kolejnej umowy o pracę, nawet jeżeli dokument nie został jeszcze przygotowany.

Zobacz również: brak przedłużenia umowy o pracę przez pracownika

Umowa zawarta przez dopuszczenie do pracy

W orzecznictwie przyjmuje się, że umowa o pracę może zostać zawarta także przez czynności dorozumiane. Oznacza to, że jeżeli pracodawca po zakończeniu okresu próbnego nadal dopuszcza pracownika do pracy, korzysta z efektów jego pracy i traktuje go jak pracownika, to brak podpisu pod dokumentem nie przekreśla istnienia stosunku pracy.

Najtrudniejsze bywa ustalenie, jaki rodzaj umowy powstał po okresie próbnym. Jeżeli strony wyraźnie uzgodniły kolejny terminowy okres zatrudnienia, trzeba ocenić treść tego uzgodnienia. Jeżeli jednak nie było żadnych zastrzeżeń, a pracownik po prostu kontynuuje pracę na dotychczasowych zasadach, w praktyce często argumentuje się, że doszło do zawarcia umowy na czas nieokreślony.

Sąd Najwyższy wskazywał, że gdy po rozwiązaniu umowy na okres próbny strony kontynuują zatrudnienie bez wyraźnego określenia terminu, zasadniczo może przemawiać to za nawiązaniem umowy na czas nieokreślony. Każdorazowo znaczenie mają jednak konkretne okoliczności: rozmowy stron, listy obecności, grafiki, przelewy wynagrodzenia, korespondencja, polecenia służbowe i sposób organizacji pracy.

Ochrona przedemerytalna po ukończeniu 62 lat

Zgodnie z art. 39 Kodeksu pracy pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku.

Ten wątek ma osobne, bardziej szczegółowe omówienie: ochrona przedemerytalna po ukończeniu 62 lat.

Co zrobić, gdy pracodawca nie chce dać umowy

W pierwszej kolejności warto wystąpić do pracodawcy na piśmie o potwierdzenie warunków zatrudnienia. Pismo powinno wskazywać, od kiedy pracownik po okresie próbnym nadal wykonuje pracę, na jakim stanowisku, w jakim wymiarze czasu pracy i za jakim wynagrodzeniem. Dobrze zachować kopię pisma oraz dowód jego doręczenia.

Praktyczne znaczenie mają dowody potwierdzające wykonywanie pracy: listy obecności, grafiki, wiadomości e-mail lub SMS, polecenia przełożonych, potwierdzenia przelewów, dokumenty produkcyjne, identyfikator, korespondencja kadrowa oraz zeznania współpracowników.

Jeżeli pracodawca odmawia potwierdzenia zatrudnienia albo twierdzi, że pracownik już nie pracuje, można rozważyć zawiadomienie Państwowej Inspekcji Pracy. Niepotwierdzenie na piśmie warunków umowy przed dopuszczeniem do pracy może stanowić wykroczenie przeciwko prawom pracownika i wiązać się dla pracodawcy z odpowiedzialnością.

Roszczenia pracownika w razie sporu

Jeżeli sprawy nie da się rozwiązać polubownie, pracownik może wystąpić do sądu pracy między innymi o ustalenie istnienia stosunku pracy. Takie powództwo jest szczególnie ważne wtedy, gdy pracodawca twierdzi, że po zakończeniu okresu próbnego nie było już żadnej umowy.

W zależności od okoliczności pracownik może dochodzić także wynagrodzenia za przepracowany okres, sprostowania lub wydania dokumentów pracowniczych, zgłoszenia do ubezpieczeń, a w razie wadliwego rozwiązania umowy również roszczeń przewidzianych w Kodeksie pracy, takich jak odszkodowanie albo przywrócenie do pracy. Dobór roszczeń zależy od tego, czy sąd uzna, że powstała umowa na czas nieokreślony, umowa na czas określony czy inny stosunek prawny.

Jeżeli zakład zatrudnia około 25 osób, a powodem zakończenia współpracy mają być trudności ekonomiczne, nie oznacza to automatycznie, że można pominąć przepisy o wypowiadaniu umów i ochronie pracowników. Przyczyna ekonomiczna może mieć znaczenie dla trybu działania pracodawcy, ale nie pozwala po prostu uznać, że osoba dopuszczona do pracy po okresie próbnym nie była pracownikiem.

FAQ

Czy praca bez podpisanej umowy jest zawsze pracą na czarno?

Nie zawsze. Jeżeli pracownik wykonuje pracę za zgodą pracodawcy, w określonym miejscu i czasie, pod kierownictwem oraz za wynagrodzeniem, może istnieć stosunek pracy mimo braku pisemnego dokumentu. Brak potwierdzenia umowy na piśmie jest jednak naruszeniem obowiązków pracodawcy.

Czy po okresie próbnym automatycznie powstaje umowa na czas nieokreślony?

Nie w każdym przypadku automatycznie. Jeżeli strony wyraźnie ustaliły umowę terminową, sąd może uwzględnić takie ustalenie. Jeżeli jednak pracownik po prostu kontynuuje pracę bez określenia terminu, umowa na czas nieokreślony jest istotnym i często podnoszonym argumentem.

Czy pracownik w wieku 62 lat ma ochronę przedemerytalną?

Mężczyzna w wieku 62 lat co do zasady znajduje się w okresie 4 lat przed powszechnym wiekiem emerytalnym. Ochrona zależy jednak także od tego, czy jego okres zatrudnienia umożliwi uzyskanie prawa do emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego oraz czy istnieje umowa o pracę objęta ochroną.

Czy pracodawca może po prostu powiedzieć, że po okresie próbnym nie było już pracy?

Samo oświadczenie pracodawcy nie przesądza sprawy. Jeżeli po zakończeniu okresu próbnego pracownik nadal wykonywał obowiązki za wiedzą pracodawcy, może wykazywać przed sądem, że doszło do zawarcia kolejnej umowy o pracę.

Jakie dowody są najważniejsze w sprawie o ustalenie stosunku pracy?

Najważniejsze są dokumenty i informacje pokazujące faktyczne wykonywanie pracy: listy obecności, grafiki, korespondencja z przełożonymi, przelewy wynagrodzenia, polecenia służbowe, dokumenty zakładowe oraz zeznania świadków.

Podsumowanie

Jeżeli po zakończeniu umowy próbnej pracownik nadal przychodzi do pracy i wykonuje obowiązki za zgodą pracodawcy, brak nowej pisemnej umowy nie pozbawia go ochrony. W wielu sytuacjach można przyjąć, że doszło do dorozumianego zawarcia kolejnej umowy o pracę. Dla pracownika w wieku przedemerytalnym szczególne znaczenie ma art. 39 Kodeksu pracy, ale jego zastosowanie wymaga oceny wieku, stażu emerytalnego, rodzaju umowy i sposobu rozwiązania zatrudnienia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141 z późn. zm.

2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt I PK 105/09