Czy można odstąpić od aneksu do umowy o pracę?

Czym jest aneks do umowy o pracę?

Aneks do umowy o pracę to potoczne określenie porozumienia zmieniającego warunki zatrudnienia. W praktyce strony podpisują dokument, w którym zmieniają na przykład wynagrodzenie, stanowisko, wymiar etatu, miejsce pracy, zakres obowiązków albo zasady wykonywania pracy zdalnej.

Porozumienie zmieniające różni się od wypowiedzenia zmieniającego. Przy wypowiedzeniu zmieniającym pracodawca jednostronnie proponuje nowe warunki, a pracownik może je przyjąć albo odmówić, co może prowadzić do rozwiązania umowy. Przy aneksie zmiana następuje na podstawie zgodnej woli obu stron.

Aneks nie może jednak naruszać przepisów bezwzględnie obowiązujących. Jeżeli postanowienie aneksu jest mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy, co do zasady zamiast niego stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy. Dotyczy to na przykład wynagrodzenia niższego niż minimalne albo zapisów sprzecznych z zasadami czasu pracy.

Czy można odstąpić od podpisanego aneksu?

Co do zasady nie. Sam fakt, że pracownik podpisał aneks pod wpływem emocji, po trudnej rozmowie albo bez spokojnego przemyślenia sprawy, nie daje automatycznego prawa do odstąpienia od porozumienia.

Po podpisaniu aneksu pracownik nie może jednostronnie uznać, że dokument przestaje obowiązywać. Pracodawca również jest związany treścią aneksu, chyba że strony wspólnie ustalą kolejną zmianę.

W praktyce oznacza to, że jeżeli następnego dnia pracownik napisze do pracodawcy, że wycofuje zgodę, pracodawca może odmówić. Taka odmowa będzie co do zasady skuteczna, o ile aneks został zawarty prawidłowo i nie wystąpiła wada oświadczenia woli.

Kiedy odwołanie zgody może być skuteczne?

Zgodnie z zasadami dotyczącymi oświadczeń woli, które mogą mieć zastosowanie w sprawach pracowniczych na podstawie art. 300 Kodeksu pracy, odwołanie oświadczenia jest skuteczne, jeżeli dotarło do adresata jednocześnie z tym oświadczeniem albo wcześniej.

W realiach pracy oznacza to bardzo wąski zakres zastosowania. Jeżeli pracownik podpisał aneks i przekazał go pracodawcy, a dopiero później zmienił zdanie, odwołanie podpisu zwykle będzie spóźnione. Inaczej mogłoby być tylko wtedy, gdy pracodawca otrzymał odwołanie zanim skutecznie zapoznał się z podpisanym aneksem albo równocześnie z nim.

Podpis pod wpływem emocji a wada oświadczenia woli

Emocje, stres, presja rozmowy lub poczucie, że sytuacja była niekomfortowa, nie zawsze wystarczą do podważenia aneksu. Trzeba wykazać konkretną wadę oświadczenia woli przewidzianą w przepisach prawa cywilnego, stosowanych odpowiednio w prawie pracy.

Najczęściej w praktyce analizuje się:

• błąd - gdy pracownik miał mylne wyobraĹźenie o istotnej okoliczności, a błąd był istotny;
• podstęp - gdy druga strona świadomie wprowadziła pracownika w błąd;
• bezprawną groĹşbę - gdy pracownik złoĹźył podpis z obawy przed powaĹźnym, bezprawnym zagroĹźeniem;
• stan wyłączający świadome albo swobodne podjęcie decyzji - w szczegĂłlnych sytuacjach, ktĂłre trzeba udowodnić.

Sama informacja pracodawcy, że firma rozważa zmiany organizacyjne, obniżki kosztów albo możliwe wypowiedzenia, nie zawsze jest bezprawną groźbą. Ocena zależy od słów użytych przez pracodawcę, okoliczności rozmowy, realnej sytuacji w zakładzie pracy i tego, czy pracownik miał faktyczną możliwość swobodnej decyzji.

Jak uchylić się od skutków podpisanego aneksu?

Jeżeli pracownik uważa, że podpisał aneks pod wpływem błędu, podstępu lub groźby, powinien działać szybko i pisemnie. W zależności od podstawy prawnej konieczne może być złożenie pracodawcy oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych swojego oświadczenia woli.

Przy błędzie termin na uchylenie się od skutków oświadczenia woli wynosi zasadniczo rok od wykrycia błędu. Przy groźbie termin wynosi zasadniczo rok od chwili, gdy stan obawy ustał. Nie oznacza to jednak, że warto czekać. Im szybciej pracownik zareaguje, tym łatwiej wykazać związek między okolicznościami podpisania aneksu a późniejszym sprzeciwem.

Jeżeli pracodawca uzna oświadczenie pracownika, strony mogą wrócić do poprzednich warunków albo podpisać nowe porozumienie. Jeżeli pracodawca odmówi, spór może wymagać rozstrzygnięcia przez sąd pracy. W sądzie to pracownik powinien przedstawić fakty i dowody potwierdzające wadę oświadczenia woli.

Co zrobić, jeśli pracodawca nie chce anulować aneksu?

Najpierw warto ustalić, czy celem jest całkowite cofnięcie aneksu, renegocjacja części warunków czy zabezpieczenie roszczeń na przyszłość. Czasem skuteczniejsze od sporu o nieważność aneksu jest wystąpienie z propozycją kolejnego porozumienia, na przykład przywracającego poprzednie wynagrodzenie od określonej daty.

Jeżeli sprawa dotyczy istotnego pogorszenia warunków pracy lub płacy, należy zebrać:

• egzemplarz aneksu i pierwotnej umowy o pracę,
• korespondencję z pracodawcą, w tym e-maile i wiadomości słuĹźbowe,
• notatkę z przebiegu rozmowy poprzedzającej podpisanie dokumentu,
• dane osĂłb, ktĂłre słyszały rozmowę albo znają okoliczności sprawy,
• informacje o tym, kiedy pracownik zorientował się, Ĺźe działał pod wpływem błędu lub groĹşby.

Warto również sprawdzić, czy aneks nie narusza przepisów prawa pracy niezależnie od okoliczności podpisania. Dotyczy to zwłaszcza minimalnego wynagrodzenia, czasu pracy, urlopu, ochrony rodzicielskiej, równego traktowania i zakazu dyskryminacji.

Czy pracownik chroniony może podpisać aneks?

Tak, co do zasady pracownik objęty szczególną ochroną może dobrowolnie podpisać porozumienie zmieniające. Dotyczy to między innymi pracownicy w ciąży, pracownika w wieku przedemerytalnym czy pracownika przebywającego na zwolnieniu lekarskim.

Ochrona przed wypowiedzeniem nie oznacza, że pracownik nie może zgodzić się na zmianę warunków zatrudnienia. Jeżeli jednak zgoda została wymuszona, pozorna albo złożona w okolicznościach wskazujących na wadę oświadczenia woli, sprawa wymaga indywidualnej oceny.

FAQ

Czy mam 14 dni na odstąpienie od aneksu do umowy o pracę?

Nie. Przy aneksie do umowy o pracę nie obowiązuje ogólny 14-dniowy termin na odstąpienie. Takie uprawnienie dotyczy wybranych sytuacji konsumenckich, a nie zwykłego porozumienia zmieniającego warunki pracy.

Czy mogę wycofać podpis, jeśli aneks podpisałem wczoraj?

Możesz zwrócić się do pracodawcy o cofnięcie albo zmianę aneksu, ale pracodawca nie musi się zgodzić. Jednostronne wycofanie podpisu będzie skuteczne tylko wyjątkowo, na przykład przy wadzie oświadczenia woli albo gdy odwołanie dotarło do pracodawcy najpóźniej jednocześnie z aneksem.

Czy groĹşba zwolnienia zawsze uniewaĹźnia aneks?

Nie zawsze. Trzeba ocenić, czy groźba była bezprawna i czy rzeczywiście spowodowała złożenie podpisu. Sama rozmowa o trudnej sytuacji firmy albo możliwych zmianach organizacyjnych może nie wystarczyć.

Czy pracodawca może zgodzić się na anulowanie aneksu?

Tak. Najprostsze rozwiązanie to porozumienie stron, w którym pracownik i pracodawca uzgadniają, że wracają do poprzednich warunków albo wprowadzają nowe. Takie ustalenie najlepiej sporządzić na piśmie.

Czy sąd pracy zawsze jest konieczny?

Nie. Sąd jest potrzebny przede wszystkim wtedy, gdy pracodawca kwestionuje stanowisko pracownika, a strony nie mogą dojść do porozumienia. Wcześniej warto złożyć pisemne stanowisko i spróbować rozwiązać sprawę polubownie.

Podsumowanie

Podpisany aneks do umowy o pracę jest co do zasady wiążący i nie można od niego swobodnie odstąpić tylko dlatego, że decyzja była pochopna. Pracownik może próbować podważyć aneks, jeżeli wystąpiła wada oświadczenia woli, ale musi liczyć się z koniecznością wykazania konkretnych okoliczności i dowodów.

W pierwszej kolejności warto działać pisemnie, szybko zabezpieczyć dowody i podjąć próbę porozumienia z pracodawcą. Jeżeli sprawa dotyczy istotnych warunków zatrudnienia, takich jak wynagrodzenie, stanowisko lub wymiar etatu, zwłoka może utrudnić skuteczną ochronę interesów pracownika.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności przepisy o oświadczeniach woli i wadach oświadczenia woli

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.