Zwolnienie nauczyciela szkoły niepublicznej - wypowiedzenie i odprawa

Czy szkoła niepubliczna może zwolnić nauczyciela we wrześniu?

Tak, samo wręczenie wypowiedzenia pod koniec września nie jest wykluczone tylko dlatego, że chodzi o nauczyciela. W przypadku nauczycieli zatrudnionych w szkołach niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych zakres stosowania Karty Nauczyciela jest ograniczony. Art. 91b Karty Nauczyciela wskazuje, które przepisy tej ustawy stosuje się do nauczycieli zatrudnionych m.in. w niepublicznych szkołach o uprawnieniach szkół publicznych. W tym katalogu nie ma art. 20 Karty Nauczyciela, który reguluje rozwiązanie stosunku pracy w razie likwidacji szkoły, częściowej likwidacji szkoły albo zmian organizacyjnych w szkołach objętych tym trybem.

Oznacza to, że nauczyciel szkoły niepublicznej zatrudniony na podstawie umowy o pracę jest co do zasady zwalniany według Kodeksu pracy. Stopień awansu zawodowego, np. nauczyciel dyplomowany, nie zmienia sam przez się trybu wypowiedzenia. Ma znaczenie przede wszystkim kwalifikacyjne i zawodowe, ale nie daje automatycznie ochrony przewidzianej w art. 20 Karty Nauczyciela.

Nie ma więc ogólnej zasady, że szkoła niepubliczna musi wręczyć takiemu nauczycielowi wypowiedzenie w maju i wypłacać wynagrodzenie aż do końca kolejnego roku szkolnego. Trzeba natomiast sprawdzić, jaki rodzaj umowy łączy strony, jaki jest staż pracy u tego pracodawcy, czy wypowiedzenie zawiera prawidłową przyczynę oraz czy pracownik nie korzysta ze szczególnej ochrony przed wypowiedzeniem.

Karta Nauczyciela a nauczyciel szkoły niepublicznej

W szkołach niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych część przepisów Karty Nauczyciela stosuje się do nauczycieli, ale nie jest to pełne zastosowanie całej ustawy. Do nauczycieli tych mają zastosowanie m.in. przepisy dotyczące podstawowych obowiązków nauczyciela, oceny pracy, niektórych wymagań zatrudnienia, odpowiedzialności dyscyplinarnej i określonych uprawnień zawodowych. Nie oznacza to jednak, że każdy przepis dotyczący rozwiązania stosunku pracy nauczyciela w szkole publicznej obowiązuje także w szkole niepublicznej.

Najważniejsze w sprawach zwolnień organizacyjnych jest to, że art. 20 Karty Nauczyciela nie został objęty odesłaniem z art. 91b dla nauczycieli szkół niepublicznych. Dlatego instytucje takie jak stan nieczynny, rozwiązanie stosunku pracy na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela czy odprawa z tego przepisu nie mają tu zasadniczo zastosowania.

Inaczej może być w sprawach nauczycieli zatrudnionych w szkołach publicznych albo w sytuacjach szczególnych, gdy odrębne przepisy lub treść umowy, regulaminu albo porozumienia wewnętrznego przyznają pracownikowi korzystniejsze uprawnienia. W razie wątpliwości warto przeanalizować nie tylko wypowiedzenie, ale także umowę o pracę, statut szkoły, regulamin wynagradzania i dokumenty organizacyjne dotyczące likwidacji stanowiska.

Jaki okres wypowiedzenia obowiązuje nauczyciela szkoły niepublicznej?

Jeżeli nauczyciel jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas określony albo na czas nieokreślony, podstawowe okresy wypowiedzenia wynikają z art. 36 Kodeksu pracy. Wynoszą one:

• 2 tygodnie, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 6 miesięcy,
• 1 miesiąc, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy,
• 3 miesiące, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 3 lata.

Okres wypowiedzenia obejmujący tydzień kończy się w sobotę, a okres wypowiedzenia obejmujący miesiąc albo jego wielokrotność kończy się w ostatnim dniu miesiąca. W praktyce oznacza to, że wypowiedzenie wręczone pod koniec września przy jednomiesięcznym okresie wypowiedzenia rozwiąże umowę z końcem października, a przy trzymiesięcznym okresie wypowiedzenia z końcem grudnia, o ile strony nie uzgodnią innego wcześniejszego terminu po dokonaniu wypowiedzenia.

Wypowiedzenie powinno być dokonane na piśmie. Przy wypowiedzeniu umowy na czas określony oraz umowy na czas nieokreślony pracodawca powinien wskazać przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie. Przyczyna powinna być prawdziwa, konkretna i zrozumiała dla pracownika. Ogólne sformułowanie, że następuje reorganizacja, może być niewystarczające, jeżeli z pisma nie wynika, na czym polega zmiana i dlaczego dotyczy danego stanowiska.

Pracodawca może zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia, ale pracownik zachowuje wtedy prawo do wynagrodzenia. Przy wypowiedzeniu z przyczyn niedotyczących pracownika możliwe jest także skrócenie trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia najwyżej do 1 miesiąca, ale wtedy pracownikowi przysługuje odszkodowanie za pozostałą część okresu wypowiedzenia.

Likwidacja stanowiska pracy jako przyczyna wypowiedzenia

Likwidacja stanowiska może być uzasadnioną przyczyną wypowiedzenia, jeżeli jest rzeczywista, a nie tylko pozorna. Szkoła może powoływać się np. na zmniejszenie liczby oddziałów, spadek liczby godzin z danego przedmiotu, zmianę arkusza organizacyjnego, ograniczenie finansowania albo reorganizację zatrudnienia. Jeżeli jednak po zwolnieniu te same obowiązki wykonuje inna osoba, a stanowisko faktycznie nadal istnieje, pracownik może kwestionować wypowiedzenie.

W razie redukcji jednego z kilku podobnych stanowisk pracodawca powinien umieć wykazać obiektywne kryteria doboru pracownika do zwolnienia. Mogą to być m.in. kwalifikacje, możliwość prowadzenia innych zajęć, doświadczenie, jakość pracy, dyspozycyjność w granicach prawa czy potrzeby organizacyjne szkoły. Kryteria nie mogą być dyskryminujące ani dowolne.

Pracownik, który uważa wypowiedzenie za nieuzasadnione albo niezgodne z prawem, ma 21 dni od doręczenia wypowiedzenia na wniesienie odwołania do sądu pracy. Termin ten jest krótki i co do zasady biegnie od dnia odbioru pisma, dlatego nie warto odkładać analizy dokumentów.

Kiedy nauczycielowi przysługuje odprawa?

Odprawa z tytułu rozwiązania umowy z przyczyn niedotyczących pracownika wynika z ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Ustawa ta ma zastosowanie tylko do pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników. Liczy się pracowników zatrudnionych u danego pracodawcy, a nie wyłącznie nauczycieli. Co do zasady nie wlicza się osób świadczących pracę wyłącznie na podstawie umów cywilnoprawnych.

Jeżeli szkoła zatrudnia kilkanaście osób, a więc mniej niż 20 pracowników, ustawowa odprawa na podstawie tej ustawy nie przysługuje. Pracownik może jednak sprawdzić, czy odprawy albo inne świadczenia nie przewiduje umowa o pracę, regulamin wynagradzania, układ zbiorowy, porozumienie wewnętrzne albo indywidualne porozumienie rozwiązujące umowę.

Jeżeli pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników, a likwidacja stanowiska jest wyłączną przyczyną rozwiązania umowy, odprawa przysługuje także przy zwolnieniu indywidualnym, czyli wtedy, gdy liczba zwalnianych osób jest mniejsza niż progi zwolnienia grupowego. Wysokość odprawy zależy od stażu pracy u danego pracodawcy i wynosi:

• jednomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 2 lata,
• dwumiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony od 2 do 8 lat,
• trzymiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony ponad 8 lat.

Odprawę oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Jej wysokość nie może przekroczyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy. W 2026 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł, więc ustawowy limit odprawy wynosi 72 090 zł.

Co sprawdzić po otrzymaniu wypowiedzenia?

Po otrzymaniu wypowiedzenia nauczyciel powinien przede wszystkim zachować kopię pisma i zanotować datę jego doręczenia. Następnie warto sprawdzić, czy wypowiedzenie zawiera prawidłową przyczynę, prawidłowy okres wypowiedzenia, pouczenie o prawie odwołania do sądu pracy oraz podpis osoby uprawnionej do działania za pracodawcę.

W sprawach dotyczących likwidacji stanowiska przydatne są również dokumenty pokazujące organizację pracy szkoły: arkusz organizacyjny, aneksy do arkusza, przydział godzin, informacje o liczbie oddziałów, plan lekcji, ogłoszenia rekrutacyjne oraz dokumenty potwierdzające, czy po wypowiedzeniu zatrudniono inną osobę do wykonywania podobnych obowiązków.

Jeżeli pracownik jest objęty ochroną szczególną, np. w związku z ciążą, urlopami rodzicielskimi, wiekiem przedemerytalnym albo funkcją związkową, trzeba dodatkowo ocenić, czy wypowiedzenie było dopuszczalne. Ochrona szczególna może znacząco zmienić ocenę sprawy, nawet gdy pracodawca powołuje się na likwidację stanowiska.

FAQ

Czy nauczyciela szkoły niepublicznej można zwolnić w trakcie roku szkolnego?

Tak, jeżeli jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i pracodawca stosuje przepisy Kodeksu pracy. Nie ma ogólnego zakazu wręczenia wypowiedzenia we wrześniu ani w innym miesiącu roku szkolnego. Trzeba jednak zachować prawidłowy okres wypowiedzenia i wskazać rzeczywistą przyczynę, jeżeli wymaga tego Kodeks pracy.

Czy szkoła niepubliczna musi wypowiedzieć umowę w maju?

Nie w typowym przypadku nauczyciela zatrudnionego w szkole niepublicznej o uprawnieniach szkoły publicznej. Wymóg związany z końcem roku szkolnego wynika z przepisów Karty Nauczyciela stosowanych do określonych kategorii nauczycieli, ale art. 20 Karty Nauczyciela nie znajduje się w katalogu przepisów stosowanych do nauczycieli takich szkół na podstawie art. 91b.

Czy nauczyciel dyplomowany w szkole niepublicznej ma prawo do stanu nieczynnego?

Co do zasady nie. Stan nieczynny jest związany z trybem z art. 20 Karty Nauczyciela, a ten tryb nie ma zasadniczo zastosowania do nauczycieli szkół niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych. Sam stopień nauczyciela dyplomowanego nie tworzy prawa do stanu nieczynnego.

Kiedy należy się odprawa przy likwidacji stanowiska?

Odprawa ustawowa przysługuje, jeżeli pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników, a przyczyna rozwiązania umowy nie dotyczy pracownika i stanowi wyłączny powód wypowiedzenia albo porozumienia stron. Przy pracodawcy zatrudniającym mniej niż 20 pracowników odprawa z tej ustawy nie przysługuje.

Czy umowa na czas określony musi zawierać przyczynę wypowiedzenia?

Tak. Aktualnie pracodawca wypowiadający umowę o pracę na czas określony albo na czas nieokreślony powinien wskazać przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie. Przyczyna nie może być pozorna ani zbyt ogólna.

Ile czasu jest na odwołanie od wypowiedzenia?

Odwołanie od wypowiedzenia wnosi się do sądu pracy w terminie 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę. Jeżeli pracownik przekroczy termin bez swojej winy, może wnosić o jego przywrócenie, ale wymaga to uprawdopodobnienia przyczyn uchybienia.

Czy pozorna likwidacja stanowiska może być podstawą wygrania sprawy?

Tak, jeżeli pracownik wykaże, że stanowisko faktycznie nie zostało zlikwidowane albo że jego obowiązki w istotnym zakresie nadal są wykonywane przez inną osobę, sąd może uznać wypowiedzenie za nieuzasadnione. Znaczenie mają dokumenty organizacyjne, faktyczny podział godzin i to, czy pracodawca potrafi wykazać obiektywne kryteria doboru do zwolnienia.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, w szczególności art. 1, art. 20 i art. 91b: tekst jednolity Dz. U. z 2026 r. poz. 515.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, w szczególności art. 30, art. 36, art. 36¹, art. 36², art. 45 i art. 264: tekst jednolity Dz. U. z 2025 r. poz. 277.
• Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, w szczególności art. 1, art. 8 i art. 10: tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 61.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2026 r.: Dz. U. z 2025 r. poz. 1242.