Rozwiązanie umowy o pracę z art. 53 Kodeksu pracy

Na czym polega rozwiązanie umowy z art. 53 Kodeksu pracy?

Art. 53 Kodeksu pracy dotyczy rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, ale bez winy pracownika. Nie jest to zwolnienie dyscyplinarne. Pracownik traci zatrudnienie od razu, bez okresu wypowiedzenia, jednak powodem nie jest naruszenie obowiązków pracowniczych, lecz długotrwała nieobecność w pracy.

Pracodawca może skorzystać z art. 53 K.p. tylko wtedy, gdy niezdolność do pracy albo inna usprawiedliwiona nieobecność trwa dłużej niż okres wskazany w przepisie. Sam fakt choroby, pobierania świadczenia rehabilitacyjnego albo długiego zwolnienia lekarskiego nie wystarcza, jeżeli okres ochronny jeszcze nie upłynął.

W praktyce najczęściej chodzi o sytuację, w której pracownik wykorzystał okres pobierania wynagrodzenia chorobowego i zasiłku chorobowego, a następnie pobiera świadczenie rehabilitacyjne. Właśnie wtedy pojawia się pytanie, od kiedy pracodawca może złożyć oświadczenie o rozwiązaniu umowy.

Kiedy pracodawca może rozwiązać umowę po długiej chorobie?

Jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 6 miesięcy, pracodawca może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia, gdy niezdolność pracownika do pracy wskutek choroby trwa dłużej niż 3 miesiące.

Jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy albo niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową, ochrona trwa dłużej. W takim przypadku pracodawca może rozwiązać umowę dopiero wtedy, gdy niezdolność do pracy trwa dłużej niż łączny okres pobierania wynagrodzenia chorobowego i zasiłku chorobowego oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3 miesiące.

W typowej sytuacji okres zasiłkowy przy chorobie wynosi 182 dni, a przy gruźlicy lub niezdolności do pracy przypadającej w okresie ciąży 270 dni. Dopiero po tych okresach znaczenie ma pierwsze 3 miesiące świadczenia rehabilitacyjnego. W praktyce przyjmuje się, że dla art. 53 K.p. pierwsze 3 miesiące świadczenia rehabilitacyjnego odpowiadają 90 dniom, dlatego rozwiązanie umowy nie powinno nastąpić wcześniej niż po ich upływie, gdy pracownik nadal jest niezdolny do pracy. Powiązany problem omawiamy osobno: Rozwiązanie umowy o pracę po 182 dniach chorobowego.

Jeżeli pracownik odzyskał zdolność do pracy i stawił się do pracy w związku z ustaniem przyczyny nieobecności, pracodawca nie może już skutecznie rozwiązać umowy na podstawie art. 53 K.p. Po chorobie trwającej dłużej niż 30 dni pracownik powinien jednak uzyskać orzeczenie lekarskie z badań kontrolnych, które potwierdzi zdolność do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.

Czy zwolnienie po 3 miesiącach świadczenia rehabilitacyjnego jest zgodne z prawem?

Zwolnienie po upływie pierwszych 3 miesięcy świadczenia rehabilitacyjnego może być zgodne z prawem, ale tylko wtedy, gdy wszystkie przesłanki są spełnione łącznie. Pracownik musi nadal pozostawać niezdolny do pracy, okres ochronny musi już upłynąć, a oświadczenie pracodawcy powinno być prawidłowo sporządzone i doręczone.

Jeżeli pracodawca wysłał oświadczenie zbyt wcześnie, na przykład w trakcie pierwszych 90 dni świadczenia rehabilitacyjnego, pracownik może kwestionować rozwiązanie umowy przed sądem pracy. Również błędne wskazanie przyczyny, brak pouczenia o prawie odwołania albo pominięcie wymaganej konsultacji ze związkiem zawodowym, jeżeli pracownika reprezentuje zakładowa organizacja związkowa, może mieć znaczenie dla oceny legalności rozwiązania umowy.

W podobnych sprawach warto porównać także omówienie, jak wygląda zwolnienie z pracy podczas pobierania świadczenia rehabilitacyjnego oraz kiedy dopuszczalne jest rozwiązanie umowę o pracę z pracownikiem korzystającym z takiego świadczenia.

Jak powinno wyglądać oświadczenie pracodawcy?

Rozwiązanie umowy w trybie art. 53 K.p. powinno nastąpić w formie pisemnej. Dopuszczalne jest również zachowanie formy elektronicznej, jeżeli oświadczenie zostało opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Zwykły e-mail bez kwalifikowanego podpisu nie jest równoważny formie pisemnej.

Pracodawca musi wskazać konkretną i prawdziwą przyczynę rozwiązania umowy. Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że pracownik długo chorował. Z oświadczenia powinno wynikać, że chodzi o niezdolność do pracy trwającą dłużej niż okres ochronny przewidziany w art. 53 K.p. Pracodawca powinien także pouczyć pracownika o prawie odwołania do sądu pracy.

Pracownik, który uważa, że rozwiązanie umowy było niezgodne z prawem, może odwołać się do sądu pracy. Termin na żądanie przywrócenia do pracy albo odszkodowania wynosi 21 dni od doręczenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy.

Ponowne zatrudnienie po rozwiązaniu umowy z art. 53 K.p.

Art. 53 § 5 K.p. przewiduje szczególne uprawnienie byłego pracownika. Jeżeli w okresie 6 miesięcy od rozwiązania umowy zgłosi on swój powrót do pracy niezwłocznie po ustaniu przyczyny nieobecności, pracodawca powinien w miarę możliwości ponownie go zatrudnić.

Nie jest to jednak automatyczne przywrócenie na dotychczasowe stanowisko. Pracodawca musi mieć odpowiednie miejsce pracy, a proponowana praca powinna odpowiadać kwalifikacjom i aktualnej zdolności pracownika. Nowe zatrudnienie następuje na podstawie nowej umowy o pracę, a warunki mogą różnić się od wcześniejszych.

Jeżeli pracodawca ma odpowiednie stanowisko, a mimo to odmawia ponownego zatrudnienia, były pracownik może dochodzić roszczeń przed sądem. W orzecznictwie przyjmuje się, że w takiej sytuacji możliwe jest roszczenie o nawiązanie stosunku pracy oraz roszczenie odszkodowawcze.

Zasiłek dla bezrobotnych po rozwiązaniu umowy z art. 53 K.p.

Ten wątek ma osobne, bardziej szczegółowe omówienie: zasiłek dla bezrobotnych a 90 dni oczekiwania.

Czy po art. 53 K.p. przysługuje świadczenie przedemerytalne?

Samo rozwiązanie umowy z art. 53 K.p. z powodu długotrwałej choroby co do zasady nie daje prawa do świadczenia przedemerytalnego. Powód jest zasadniczy: ustawa o świadczeniach przedemerytalnych wymaga w typowych pracowniczych przypadkach rozwiązania stosunku pracy z powodu likwidacji pracodawcy, jego niewypłacalności albo z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Długotrwała niezdolność pracownika do pracy, choć niezawiniona, nie jest przyczyną leżącą po stronie zakładu pracy.

Sam długi staż, nawet 35 lat u jednego pracodawcy, nie wystarcza do uzyskania świadczenia przedemerytalnego, jeżeli przyczyna rozwiązania stosunku pracy nie mieści się w ustawowych przesłankach. Inaczej mogłoby być tylko wtedy, gdy w konkretnym stanie faktycznym istniałaby odrębna podstawa z ustawy, np. rozwiązanie z przyczyn dotyczących zakładu pracy, likwidacja pracodawcy, niewypłacalność albo szczególne okoliczności przewidziane dla osób po ustaniu prawa do renty lub świadczeń opiekuńczych.

Jeżeli sprawa dotyczy porównania różnych skutków zwolnienia, pomocne może być także omówienie tematu zwolnienie z pracy a świadczenie rehabilitacyjne oraz analiza sytuacji, w której występuje długotrwała choroba pracownika.

Co gdy pracownik wróci do pracy po 182 dniach choroby?

Jeżeli po wykorzystaniu 182 dni zasiłku chorobowego pracownik rzeczywiście odzyskał zdolność do pracy i prawidłowo stawił się do pracy, pracodawca nie może rozwiązać z nim umowy na podstawie art. 53 K.p. z powodu tej zakończonej nieobecności. Kluczowe jest jednak realne ustanie przyczyny nieobecności, a nie samo pojawienie się w zakładzie pracy.

Więcej praktycznych informacji znajdziesz w artykule: gdy pracownik wróci do pracy.

FAQ

Czy art. 53 K.p. to zwolnienie dyscyplinarne?

Nie. Art. 53 K.p. dotyczy rozwiązania umowy bez wypowiedzenia bez winy pracownika. Nie jest to tryb dyscyplinarny z art. 52 K.p. i nie oznacza, że pracownik naruszył swoje obowiązki.

Czy pracodawca musi rozwiązać umowę po upływie okresu ochronnego?

Nie. Art. 53 K.p. daje pracodawcy możliwość rozwiązania umowy, ale nie nakłada takiego obowiązku. Pracodawca może poczekać na powrót pracownika, zatrudnić zastępstwo albo rozwiązać umowę, jeżeli przesłanki są spełnione.

Czy można zwolnić pracownika w pierwszych 3 miesiącach świadczenia rehabilitacyjnego?

Co do zasady nie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy albo choroba wynika z wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Pierwsze 3 miesiące świadczenia rehabilitacyjnego są częścią okresu ochronnego przewidzianego w art. 53 § 1 pkt 1 lit. b K.p.

Czy po rozwiązaniu umowy z art. 53 K.p. można dostać zasiłek dla bezrobotnych?

Tak, ale dopiero po spełnieniu warunków przewidzianych w ustawie o rynku pracy i służbach zatrudnienia. W praktyce znaczenie ma m.in. rejestracja w PUP, zdolność i gotowość do pracy oraz odpowiedni okres uprawniający do zasiłku.

Czy 35 lat pracy wystarczy do świadczenia przedemerytalnego?

Nie zawsze. Przy świadczeniu przedemerytalnym liczy się nie tylko staż, ale także przyczyna rozwiązania stosunku pracy, wiek w niektórych wariantach oraz spełnienie warunków po okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Zwolnienie z art. 53 K.p. z powodu choroby zwykle nie spełnia przesłanki przyczyn dotyczących zakładu pracy.

Czy pracodawca ma obowiązek przyjąć pracownika z powrotem?

Pracodawca powinien w miarę możliwości ponownie zatrudnić pracownika, który w ciągu 6 miesięcy od rozwiązania umowy zgłosi powrót niezwłocznie po ustaniu przyczyny nieobecności. Obowiązek zależy jednak od tego, czy pracodawca ma odpowiednie miejsce pracy.

Czy samo zgłoszenie gotowości do pracy wystarczy?

Nie zawsze. Przy chorobie ważne jest faktyczne ustanie przyczyny nieobecności i zdolność do pracy potwierdzona zgodnie z przepisami, zwłaszcza gdy nieobecność z powodu choroby trwała dłużej niż 30 dni. Zgłoszenie się do pracy w czasie trwającej niezdolności nie wywołuje skutku z art. 53 § 5 K.p.

Podsumowanie

Rozwiązanie umowy z art. 53 Kodeksu pracy jest dopuszczalne tylko po przekroczeniu ustawowego okresu ochronnego i przy dalszej niezdolności pracownika do pracy albo przy przedłużającej się innej usprawiedliwionej nieobecności. Nie jest to zwolnienie dyscyplinarne, ale skutkuje natychmiastowym ustaniem zatrudnienia.

Pracownik powinien szczególnie sprawdzić daty: koniec okresu zasiłkowego, początek i czas trwania świadczenia rehabilitacyjnego, datę doręczenia oświadczenia oraz ewentualny termin powrotu do pracy. Po odzyskaniu zdolności do pracy można zgłosić powrót w ciągu 6 miesięcy od rozwiązania umowy, a po spełnieniu warunków z ustawy o rynku pracy można ubiegać się o zasiłek dla bezrobotnych. Samo zwolnienie z art. 53 K.p. z powodu choroby zwykle nie otwiera jednak drogi do świadczenia przedemerytalnego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141.
2. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia - Dz.U. 2025 poz. 620.
3. Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych - tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 115.
4. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636.
5. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.
6. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 września 1976 r., I PZP 48/76.
7. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 1997 r., II UKN 219/97.
8. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 1999 r., I PKN 163/99.