Zwolnienie lekarskie a dyżur lekarza

Umowa o pracę: kto odpowiada za obsadę dyżuru?

Jeżeli lekarz jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, punktem wyjścia są przepisy Kodeksu pracy. Pracownik ma obowiązek wykonywać pracę sumiennie i starannie oraz stosować się do poleceń przełożonych dotyczących pracy, o ile nie są sprzeczne z prawem lub umową o pracę. Wynika to z art. 100 Kodeksu pracy.

Ten obowiązek nie oznacza jednak, że chory pracownik ma samodzielnie zapewniać zastępstwo za siebie na dyżurze. Organizowanie pracy, w tym zapewnienie obsady, ułożenie grafików i reakcja na nagłe nieobecności, należy do pracodawcy. Kodeks pracy w art. 94 nakłada na pracodawcę obowiązek takiego organizowania pracy, aby zapewnić prawidłowe funkcjonowanie zakładu pracy.

W praktyce oznacza to, że lekarz na etacie powinien jak najszybciej poinformować przełożonego lub inną wskazaną osobę o chorobie, przewidywanym czasie nieobecności i tym, że nie może pełnić dyżuru. Nie ma natomiast ogólnej podstawy prawnej, która nakazywałaby pracownikowi przebywającemu na zwolnieniu lekarskim znaleźć innego lekarza na swoje miejsce.

Zobacz również: polecenia służbowe podczas L4

Jak prawidłowo zgłosić nieobecność z powodu choroby?

Zgodnie z rozporządzeniem dotyczącym usprawiedliwiania nieobecności w pracy, w razie przyczyn uniemożliwiających stawienie się do pracy pracownik powinien niezwłocznie zawiadomić pracodawcę o przyczynie nieobecności i przewidywanym okresie jej trwania. Jeżeli przepisy obowiązujące u danego pracodawcy nie przewidują innego sposobu zawiadomienia, należy zrobić to najpóźniej w drugim dniu nieobecności.

Zawiadomienie może nastąpić osobiście, przez inną osobę, telefonicznie, za pomocą poczty elektronicznej, komunikatora używanego w zakładzie pracy albo innym środkiem łączności, jeżeli pracodawca dopuszcza taki sposób. Sam fakt wystawienia elektronicznego zwolnienia lekarskiego nie zawsze rozwiązuje problem organizacyjny, dlatego w sprawach dyżurowych bezpiecznie jest dodatkowo przekazać informację przełożonemu zgodnie z procedurą przyjętą w szpitalu lub przychodni.

Pracownik powinien zachować dowód zgłoszenia, na przykład wiadomość e-mail, SMS, potwierdzenie rozmowy w systemie służbowym albo notatkę z rozmowy telefonicznej. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy pracodawca kwestionuje termin zgłoszenia nieobecności.

Czego nie powinien robić pracownik na zwolnieniu lekarskim?

Zwolnienie lekarskie ma służyć odzyskaniu zdolności do pracy. Pracownik nie powinien w tym czasie wykonywać pracy zarobkowej ani czynności sprzecznych z celem zwolnienia. Dotyczy to również sytuacji, w której pracodawca oczekuje od chorego lekarza aktywnego poszukiwania zastępcy, koordynowania grafiku czy prowadzenia rozmów organizacyjnych typowych dla przełożonego.

Krótki kontakt z pracodawcą w celu poinformowania o chorobie, przekazania informacji niezbędnych dla bezpieczeństwa pacjentów albo wskazania, że nie będzie możliwe objęcie dyżuru, jest czym innym niż wykonywanie obowiązków służbowych. Granica zależy od okoliczności, czasu trwania kontaktu i charakteru podejmowanych czynności.

Kontrakt lekarski: decyduje treść umowy

Inaczej wygląda sytuacja lekarza wykonującego świadczenia na podstawie kontraktu, czyli umowy cywilnoprawnej. Taki kontrakt najczęściej jest kwalifikowany jako umowa o świadczenie usług, do której odpowiednio stosuje się przepisy o zleceniu, w tym art. 734 i następne Kodeksu cywilnego oraz art. 750 Kodeksu cywilnego.

W umowie cywilnoprawnej strony mogą, w granicach prawa, zasad współżycia społecznego i natury stosunku prawnego, ułoĹźyć swoje prawa i obowiązki według własnych ustaleń. Wynika to z zasady swobody umĂłw wyraĹźonej w art. 353¹ Kodeksu cywilnego. Dlatego kontrakt lekarski moĹźe zawierać postanowienie, Ĺźe w razie niemoĹźności stawienia się na dyĹźur lekarz ma obowiązek wskazać zastępcę o odpowiednich kwalifikacjach, a podmiot leczniczy musi takie zastępstwo zaakceptować.

Przy umowach o świadczenie usług znaczenie może mieć także zasada osobistego wykonywania zlecenia oraz możliwość posłużenia się zastępcą tylko wtedy, gdy wynika to z umowy, zwyczaju albo okoliczności. Jeżeli kontrakt przewiduje zastępstwo, warto sprawdzić, czy określa ono: wymagane kwalifikacje zastępcy, termin zgłoszenia, formę zgody podmiotu leczniczego, odpowiedzialność za działania zastępcy oraz zasady rozliczenia wynagrodzenia.

Jeżeli umowa nie zawiera jasnych postanowień o zastępstwie, nie można automatycznie przyjmować, że lekarz zawsze musi sam znaleźć inną osobę na dyżur. Należy wtedy analizować całość kontraktu, dotychczasową praktykę współpracy, nagłość choroby, realną możliwość zapewnienia zastępstwa i to, czy brak dyżuru wynikał z okoliczności niezawinionych.

Kary umowne i odpowiedzialność finansowa

W kontraktach lekarskich często pojawiają się postanowienia o karach umownych za nieobecność, nieobjęcie dyżuru, brak zgłoszenia absencji w określonym terminie albo niewskazanie zaakceptowanego zastępcy. Taki zapis nie powinien być oceniany w oderwaniu od całej umowy. Znaczenie ma zwłaszcza to, czy kara została zastrzeżona jasno, czy dotyczy konkretnego naruszenia i czy lekarz miał realny wpływ na wykonanie obowiązku.

Sama choroba nie zawsze automatycznie zwalnia z odpowiedzialności kontraktowej, ale może być istotnym argumentem, jeżeli uniemożliwiła wykonanie umowy bez winy lekarza. W razie sporu pomocne będą: zwolnienie lekarskie, dokumentacja medyczna, korespondencja z podmiotem leczniczym, dowody prób kontaktu oraz ewentualne informacje o zgłoszeniu możliwego zastępcy.

Co zrobić krok po kroku?

• Ustal podstawę współpracy - sprawdĹş, czy jesteś pracownikiem etatowym, czy działasz na podstawie kontraktu.
• Zgłoś chorobę niezwłocznie - przekaĹź informację osobie wskazanej w regulaminie, grafiku albo umowie.
• Zachowaj dowody kontaktu - w sporze liczy się nie tylko zwolnienie, ale teĹź sposĂłb i termin zawiadomienia.
• Nie wykonuj pracy podczas L4 - ogranicz kontakt do informacji koniecznych dla usprawiedliwienia nieobecności i bezpieczeństwa organizacyjnego.
• Przy kontrakcie przeczytaj klauzule o zastępstwie - szczegĂłlnie te dotyczące kar, zgody na zastępcę i kwalifikacji zastępcy.

Podsumowanie

Przy umowie o pracę lekarz na zwolnieniu lekarskim ma obowiązek prawidłowo zawiadomić pracodawcę o nieobecności, ale nie ma ogólnego obowiązku samodzielnego organizowania zastępstwa na dyżur. Zapewnienie obsady należy do pracodawcy jako element organizacji pracy.

Przy kontrakcie lekarskim odpowiedź zależy od umowy. Jeżeli kontrakt wyraźnie przewiduje obowiązek wskazania zastępcy, trzeba ocenić, czy zapis jest jasny, możliwy do wykonania i jakie konsekwencje przewiduje za jego naruszenie. W razie choroby kluczowe jest szybkie udokumentowane zgłoszenie nieobecności.

FAQ

Czy lekarz na etacie musi znaleźć zastępstwo na dyżur?

Co do zasady nie. Lekarz zatrudniony na umowę o pracę powinien zgłosić nieobecność i jej przewidywany czas, natomiast organizacja zastępstwa należy do pracodawcy.

Czy e-ZLA wystarczy, aby usprawiedliwić niestawienie się na dyżur?

Elektroniczne zwolnienie lekarskie potwierdza niezdolność do pracy, ale pracownik nadal powinien zawiadomić pracodawcę o nieobecności w sposób przyjęty w zakładzie pracy, zwłaszcza gdy chodzi o dyżur wymagający pilnej obsady.

Czy pracodawca może kazać choremu pracownikowi dzwonić po innych lekarzach?

Może oczekiwać przekazania informacji niezbędnych do organizacji pracy, ale nie powinien przerzucać na pracownika na L4 obowiązku faktycznego organizowania zastępstwa. Taka ocena zależy jednak od zakresu żądanych czynności.

Czy kontrakt lekarski może nakładać obowiązek zapewnienia zastępstwa?

Tak, jeżeli taki obowiązek wynika z umowy i jest określony w sposób możliwy do wykonania. Trzeba sprawdzić, kto może być zastępcą, czy wymagana jest zgoda podmiotu leczniczego i jakie są skutki braku zastępstwa.

Czy za nieobecność na dyżurze można naliczyć karę umowną?

Przy umowie o pracę kara umowna za chorobę pracownika nie jest typowym mechanizmem prawa pracy. Przy kontrakcie cywilnoprawnym kara może wynikać z umowy, ale jej zasadność zależy od treści kontraktu, winy, okoliczności choroby i dowodów zgłoszenia nieobecności.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
3. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy, Dz.U. 1996 nr 60 poz. 281
4. Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, Dz.U. 2011 nr 112 poz. 654