Umowa na czas określony w ciąży a zasiłek macierzyński

Czy umowa na czas określony kończy się w ciąży?

W aktualnym stanie prawnym kluczowe znaczenie ma art. 177 § 3 Kodeksu pracy. Umowa o pracę zawarta na czas określony, a także umowa na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która miałaby rozwiązać się po upływie 3. miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu z mocy prawa do dnia porodu.

Oznacza to, że pracodawca nie musi podpisywać z pracownicą aneksu. Przedłużenie następuje automatycznie, jeżeli są spełnione ustawowe warunki. Dla celów dowodowych warto jednak przekazać pracodawcy zaświadczenie lekarskie potwierdzające ciążę oraz jej wiek.

Przedłużenie nie dotyczy umowy o pracę na czas określony zawartej w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności. Inaczej trzeba też oceniać sytuację, gdy umowa miałaby zakończyć się przed upływem 3. miesiąca ciąży albo gdy poród nastąpi jeszcze w trakcie normalnego okresu obowiązywania umowy.

W czasie ciąży pracodawca co do zasady nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę. Wyjątki dotyczą przede wszystkim rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy, jeżeli reprezentująca ją zakładowa organizacja związkowa wyrazi zgodę, oraz sytuacji ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.

Zwolnienie lekarskie w ciąży przed porodem

Jeżeli lekarz stwierdzi niezdolność do pracy w okresie ciąży, pracownica może przebywać na zwolnieniu lekarskim. Za okres choroby przypadającej w ciąży świadczenie chorobowe wynosi 100% podstawy wymiaru, a okres zasiłkowy może trwać do 270 dni. Zwolnienie powinno być medycznie uzasadnione, a nie traktowane jako automatyczny zamiennik urlopu.

Jeżeli pojawia się problem z naliczeniem świadczenia, przerwą między zwolnieniami albo dokumentacją dla ZUS, pomocny może być materiał o tym, jak rozliczana bywa przerwa w zwolnieniu lekarskim w czasie ciąży.

Urlop macierzyński a zasiłek macierzyński po zakończeniu umowy

Trzeba odróżnić urlop macierzyński od zasiłku macierzyńskiego. Urlop macierzyński jest uprawnieniem pracowniczym, czyli istnieje wtedy, gdy trwa stosunek pracy. Zasiłek macierzyński jest natomiast świadczeniem z ubezpieczenia chorobowego i może być wypłacany także po ustaniu zatrudnienia, jeżeli przepisy dają do niego prawo. Jeżeli dziecko urodzi się w czasie trwania umowy o pracę, pracownica nabywa prawo do urlopu macierzyńskiego i zasiłku macierzyńskiego.

Szczegółowe omówienie tego zagadnienia znajduje się w osobnym artykule: urlop macierzyński a zasiłek macierzyński.

Ile trwa urlop macierzyński?

Wymiar urlopu macierzyńskiego zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. Aktualnie wynosi: 20 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka, 31 tygodni przy urodzeniu dwojga dzieci, 33 tygodnie przy urodzeniu trojga dzieci, 35 tygodni przy urodzeniu czworga dzieci, 37 tygodni przy urodzeniu pięciorga i większej liczby dzieci.

Szerzej opisujemy ten wątek w tekście: trwa urlop macierzyński.

Uzupełniający urlop macierzyński dla rodziców wcześniaków i dzieci hospitalizowanych

Od 19 marca 2025 r. w Kodeksie pracy funkcjonuje także uzupełniający urlop macierzyński. Dotyczy on rodziców dzieci przedwcześnie urodzonych oraz dzieci urodzonych w terminie, ale wymagających hospitalizacji po narodzinach. Może wynosić do 8 albo do 15 tygodni, zależnie od tygodnia ciąży, masy urodzeniowej dziecka i długości hospitalizacji.

Ten urlop wykorzystuje się jednorazowo bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Wniosek trzeba złożyć w postaci papierowej lub elektronicznej nie później niż 21 dni przed zakończeniem urlopu macierzyńskiego. Za okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego przysługuje zasiłek w wysokości 100% podstawy wymiaru.

Urlop rodzicielski i wysokość zasiłku

Po urlopie macierzyńskim rodzice mogą korzystać z urlopu rodzicielskiego. Jego podstawowy wymiar wynosi 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka albo 43 tygodnie przy urodzeniu więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie. Przy dziecku posiadającym zaświadczenie z ustawy "Za życiem" wymiar może być wyższy i wynosić odpowiednio 65 albo 67 tygodni.

Więcej praktycznych informacji znajdziesz w artykule: urlop rodzicielski i wysokość zasiłku.

Czy po umowie terminowej przysługuje urlop wychowawczy?

Urlop wychowawczy jest innym uprawnieniem niż urlop macierzyński i rodzicielski. Przysługuje pracownikowi zatrudnionemu co najmniej 6 miesięcy, przy czym do tego okresu wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia. Wymiar urlopu wychowawczego wynosi do 36 miesięcy i można go wykorzystać nie dłużej niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Przy dziecku wymagającym osobistej opieki z powodu niepełnosprawności możliwy jest dodatkowy urlop wychowawczy na zasadach określonych w Kodeksie pracy.

Warunkiem praktycznym jest jednak trwanie stosunku pracy. Jeżeli umowa na czas określony zakończyła się w dniu porodu albo przed planowanym urlopem wychowawczym, pracownica nie ma już pracodawcy, który mógłby udzielić urlopu wychowawczego. Urlop wychowawczy sam w sobie nie przedłuża umowy terminowej.

Jeżeli umowa trwa nadal po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, można złożyć wniosek o urlop wychowawczy w postaci papierowej albo elektronicznej co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem. Pracodawca ma obowiązek uwzględnić prawidłowy wniosek, ale urlop może zostać udzielony tylko w ramach istniejącego stosunku pracy.

W starszym orzecznictwie wskazywano, że udzielenie urlopu wychowawczego ponad okres obowiązywania umowy mogło przemawiać za oceną, iż strony w istocie kontynuowały zatrudnienie. Tak wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z 21 listopada 1978 r., I PZP 28/78. Obecnie, przy planowaniu sytuacji pracownicy, bezpieczniej przyjmować zasadę, że urlop wychowawczy nie przedłuża umowy z mocy prawa i wymaga trwającego zatrudnienia.

Zobacz również: jeżeli interesuje Cię dalsza sytuacja po urodzeniu dziecka, przeczytaj także o tym, jak wygląda urlop wychowawczy i przejście na zwolnienie lekarskie.

Czy brak ślubu ma wpływ na te uprawnienia?

Brak ślubu nie pozbawia matki prawa do ochrony w ciąży, urlopu macierzyńskiego ani zasiłku macierzyńskiego. Dla uprawnień matki wynikających ze stosunku pracy znaczenie ma przede wszystkim to, czy jest pracownicą oraz czy podlega ubezpieczeniu chorobowemu, a nie to, czy pozostaje w związku małżeńskim.

Status ojca dziecka może mieć znaczenie dla jego własnych uprawnień pracowniczych. Jeżeli ojciec jest prawnym rodzicem dziecka i jest pracownikiem, może korzystać między innymi z urlopu ojcowskiego oraz swojej części urlopu rodzicielskiego. Jeżeli ojcostwo nie zostało prawnie ustalone, pracodawca nie ma podstaw do udzielania tych uprawnień tej osobie.

Jakie dokumenty są zwykle potrzebne?

Zakres dokumentów zależy od tego, kto wypłaca zasiłek i czy pracownica nadal pozostaje w zatrudnieniu. W praktyce najczęściej potrzebne są:

• zaświadczenie lekarskie o przewidywanej dacie porodu, jeĹźeli pracownica korzysta z części urlopu macierzyńskiego przed porodem,
• odpis skrĂłcony aktu urodzenia dziecka albo dokument moĹźliwy do pozyskania przez ZUS z rejestru stanu cywilnego,
• wniosek o zasiłek macierzyński za odpowiedni okres, zwłaszcza gdy świadczenie ma obejmować takĹźe okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu,
• zaświadczenie płatnika składek Z-3, jeĹźeli zasiłek wypłaca ZUS po ustaniu zatrudnienia albo gdy pracodawca nie jest płatnikiem zasiłkĂłw,
• dokumentacja dotycząca uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, jeĹźeli dziecko było wcześniakiem albo wymagało hospitalizacji po urodzeniu.

Najlepiej nie odkładać formalności na ostatnią chwilę. Przy wniosku o uśrednioną wysokość zasiłku 81,5% istotny jest termin 21 dni po porodzie.

FAQ

Czy umowa na czas określony w ciąży zawsze przedłuża się do porodu?

Nie zawsze. Przedłuża się wtedy, gdy miałaby zakończyć się po upływie 3. miesiąca ciąży. Nie dotyczy to między innymi umowy zawartej w celu zastępstwa nieobecnego pracownika.

Czy po przedłużeniu umowy do dnia porodu mam urlop macierzyński?

Jeżeli umowa kończy się w dniu porodu, po porodzie nie ma już stosunku pracy, więc nie ma urlopu udzielanego przez pracodawcę. Przysługuje natomiast zasiłek macierzyński po ustaniu zatrudnienia, wypłacany zasadniczo przez ZUS.

Kto wypłaca zasiłek macierzyński po zakończeniu umowy?

Za okres po ustaniu zatrudnienia zasiłek wypłaca ZUS, po otrzymaniu wymaganych dokumentów. Jeżeli umowa trwa jeszcze po porodzie, za część okresu świadczenie może wypłacać pracodawca jako płatnik zasiłków, a później ZUS.

Czy samotna matka ma inne prawa do macierzyńskiego?

Nie. Brak męża nie ogranicza prawa matki do urlopu macierzyńskiego ani zasiłku macierzyńskiego. Znaczenie ma zatrudnienie, ubezpieczenie chorobowe i spełnienie warunków z ustawy zasiłkowej.

Czy matka może przejąć 9 tygodni urlopu rodzicielskiego ojca?

Co do zasady nie. Każdy z pracowników rodziców ma własne, nieprzenoszalne 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Jeżeli drugi rodzic ich nie wykorzysta, nie przechodzą one automatycznie na matkę.

Czy po zasiłku macierzyńskim mogę iść na urlop wychowawczy?

Tylko wtedy, gdy nadal jesteś pracownikiem. Jeżeli umowa terminowa zakończyła się w dniu porodu lub wcześniej, urlop wychowawczy nie przysługuje, bo nie ma już pracodawcy, który mógłby go udzielić.

Czy urlop wychowawczy jest płatny?

Urlop wychowawczy jako taki jest bezpłatny. W określonych sytuacjach rodzic może mieć prawo do świadczeń rodzinnych albo dodatków, ale zależy to od odrębnych warunków, w tym kryteriów dochodowych.

Ile wynosi zasiłek macierzyński?

Za okres urlopu macierzyńskiego zasiłek wynosi 100% podstawy wymiaru. Za okres rodzicielski zasadą jest 70%, a przy wniosku złożonym w terminie 21 dni po porodzie możliwe jest uśrednienie do 81,5% za okres macierzyński i rodzicielski.

Źródła

• Kodeks pracy, w szczegĂłlności art. 177, art. 180, art. 180², art. 182^1a i art. 186: tekst aktu w systemie sejmowym.
• Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, w szczegĂłlności art. 8, art. 11, art. 29 i art. 30: tekst aktu w systemie sejmowym.
• Informacje ZUS o okresie i dokumentach do zasiłku macierzyńskiego: zasiłek za okres urlopu macierzyńskiego.
• Informacje ZUS o wysokości zasiłku macierzyńskiego: wysokość zasiłku macierzyńskiego.
• Informacje Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o urlopie rodzicielskim i wychowawczym: urlop rodzicielski, urlop wychowawczy.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.