Brak zapłaty za pracę w Niemczech przez pośrednika

Kto odpowiada za zapłatę za pracę w Niemczech?

W opisanej sytuacji trzeba najpierw ustalić, z kim rzeczywiście została zawarta umowa. Jeżeli polskie biuro jedynie znalazło ofertę i przekazało kontakt do niemieckiego pracodawcy, to zasadniczym dłużnikiem wynagrodzenia jest pracodawca w Niemczech. To do niego należy kierować żądanie zapłaty za przepracowany okres.

Inaczej będzie wtedy, gdy polski podmiot nie był zwykłym pośrednikiem, lecz sam zatrudniał pracownika i kierował go do pracy za granicą, na przykład jako agencja pracy tymczasowej albo firma świadcząca usługi opiekuńcze. W takim wariancie roszczenie o wynagrodzenie może być kierowane do polskiej firmy, bo to ona może być stroną umowy.

Brak pisemnej umowy nie oznacza, że pracy nie było. Umowa o pracę albo inna umowa o świadczenie pracy może zostać ustalona także na podstawie zachowania stron, korespondencji, grafiku, świadków, potwierdzeń przejazdu, zakwaterowania, wiadomości SMS, komunikatorów, e-maili i dokumentów przekazanych przy wyjeździe.

Brak pisemnej umowy a prawo do wynagrodzenia

Jeżeli praca była wykonywana w Niemczech na rzecz niemieckiego pracodawcy, samo zapewnienie, że umowa zostanie podpisana później, nie powinno pozbawiać pracownika prawa do zapłaty. W praktyce problemem nie jest wtedy samo istnienie roszczenia, lecz jego udowodnienie.

W Niemczech pracodawca powinien przekazać pracownikowi podstawowe warunki zatrudnienia w wymaganej formie. Jeżeli tego nie zrobił, może naruszać swoje obowiązki, ale dla pracownika najważniejsze jest zebranie materiału dowodowego. W szczególności warto zabezpieczyć:

• wiadomości od pracodawcy i pośrednika dotyczące wyjazdu, stawki, miejsca pracy i okresu zatrudnienia,
• dane firmy, adres miejsca pracy, imiona przełożonych i współpracowników,
• notatki z przepracowanych dni i godzin, zdjęcia grafików lub list obecności,
• potwierdzenia podróży, zakwaterowania i przekazania numeru rachunku bankowego,
• dane świadków, którzy widzieli wykonywanie pracy albo słyszeli zapewnienia o zapłacie.

Jeżeli pracodawca przy świadkach potwierdził, że wynagrodzenie zostanie przelane na konto, taka okoliczność może mieć znaczenie dowodowe. Dobrze jest spisać dane tych osób i poprosić je o krótkie pisemne potwierdzenie przebiegu rozmowy.

Czy pośrednik pracy ponosi odpowiedzialność?

Pośrednik pracy nie odpowiada automatycznie za długi pracodawcy. Jeżeli jego rola ograniczała się do przedstawienia oferty i skojarzenia pracownika z pracodawcą, to roszczenie o zapłatę należy kierować przede wszystkim do pracodawcy.

Odpowiedzialność pośrednika można jednak rozważać, gdy wystąpiła jedna z dodatkowych okoliczności:

• pośrednik sam zawarł z pracownikiem umowę albo faktycznie organizował i kontrolował pracę,
• pośrednik występował jako agencja pracy tymczasowej albo inny podmiot zatrudniający, a nie wyłącznie jako rekruter,
• pośrednik świadomie podał nieprawdziwe informacje o pracodawcy, wynagrodzeniu, warunkach pracy lub zakwaterowaniu,
• pośrednik nie dopełnił obowiązków związanych z kierowaniem do pracy za granicą, w szczególności nie przekazał wymaganych informacji o pracodawcy i warunkach zatrudnienia,
• pośrednik pobrał niedozwolone opłaty albo działał bez wymaganego wpisu do rejestru agencji zatrudnienia.

Działalność agencji zatrudnienia w Polsce podlega szczególnym wymogom i rejestracji. W starszych opracowaniach podstawą była ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Obecnie przy ocenie obowiązków agencji należy brać pod uwagę aktualne przepisy o rynku pracy i służbach zatrudnienia oraz sprawdzić, czy pośrednik nadal figuruje jako uprawniona agencja zatrudnienia.

Wezwanie do zapłaty za wykonaną pracę

Pierwszym praktycznym krokiem powinno być pisemne wezwanie pracodawcy do zapłaty. Warto wysłać je w sposób pozwalający potwierdzić doręczenie, na przykład listem poleconym, a równolegle także e-mailem lub komunikatorem, jeżeli w ten sposób strony wcześniej się kontaktowały.

W wezwaniu należy wskazać:

• dane pracownika i pracodawcy,
• okres wykonywania pracy,
• miejsce pracy i rodzaj obowiązków,
• ustaloną stawkę oraz wyliczenie należnej kwoty,
• numer rachunku bankowego,
• krótki termin zapłaty, na przykład 7 dni od otrzymania wezwania,
• informację, że brak zapłaty spowoduje skierowanie sprawy do właściwych instytucji lub sądu pracy.

W sprawach niemieckich trzeba szczególnie uważać na terminy wynikające z umowy, regulaminu lub układu zbiorowego pracy, czyli Tarifvertrag. Mogą one przewidywać krótkie terminy dochodzenia roszczeń, niekiedy liczone w miesiącach. Jeżeli pracownik nie zareaguje na czas, odzyskanie pieniędzy może być znacznie trudniejsze.

Pozew do sądu pracy w Niemczech

Jeżeli pracodawca nie zapłaci po wezwaniu, można rozważyć pozew do niemieckiego sądu pracy. Zgodnie z niemiecką ustawą o sądach pracy, czyli Arbeitsgerichtsgesetz, pracownik może w praktyce uzyskać pomoc w złożeniu pozwu w sądzie pracy, w odpowiedniej komórce przyjmującej wnioski i oświadczenia. W pozwie trzeba opisać, kiedy i gdzie praca była wykonywana, na jakich warunkach oraz jak wyliczono zaległe wynagrodzenie.

Warto pamiętać, że postępowanie w innym państwie wymaga dobrej organizacji dowodów. Jeżeli pracownik wrócił już do Polski, powinien zabezpieczyć dane pracodawcy, adres sądu właściwego dla miejsca pracy lub siedziby pracodawcy, korespondencję oraz dane świadków. Przy większych kwotach lub sporze co do rodzaju umowy pomoc prawnika znającego niemieckie prawo pracy może okazać się konieczna.

Czy wcześniejszy wyjazd z pracy przekreśla roszczenie?

Wcześniejszy powrót do Polski z ważnych przyczyn rodzinnych lub zdrowotnych nie powoduje automatycznie utraty prawa do wynagrodzenia za pracę już wykonaną. Pracodawca powinien rozliczyć przepracowany okres.

Trzeba jednak liczyć się z tym, że pracodawca może próbować twierdzić, iż doszło do nieprawidłowego zakończenia pracy i że poniósł z tego tytułu szkodę. Takie twierdzenie nie oznacza jeszcze, że może dowolnie zatrzymać całe wynagrodzenie. Ewentualne potrącenie lub żądanie odszkodowania wymaga podstawy prawnej, wykazania szkody i jej wysokości.

Dlatego w wezwaniu do zapłaty warto spokojnie wskazać, że roszczenie dotyczy wyłącznie wynagrodzenia za faktycznie przepracowany okres. Jeżeli powód wyjazdu był nagły, dobrze zachować dokumenty lub wiadomości potwierdzające okoliczności powrotu.

Jakie działania podjąć wobec polskiego pośrednika?

Równolegle do wezwania pracodawcy warto zażądać od pośrednika pisemnego stanowiska. Należy poprosić o wskazanie, jaka była jego rola, kto był pracodawcą, jakie dane pracodawcy przekazano przed wyjazdem i na jakiej podstawie zapewniano, że umowa zostanie podpisana na miejscu.

Jeżeli pośrednik odmawia pomocy, nie przekazał danych pracodawcy, pobrał opłaty albo oferta okazała się nierzetelna, można rozważyć skargę do organu właściwego dla nadzoru nad agencjami zatrudnienia. W sprawie cywilnej przeciwko pośrednikowi trzeba jednak wykazać nie tylko naruszenie jego obowiązków, ale także szkodę oraz związek między działaniem pośrednika a brakiem zapłaty lub inną stratą.

FAQ

Czy bez pisemnej umowy mogę żądać zapłaty za pracę?

Tak. Brak podpisanej umowy utrudnia sprawę dowodowo, ale nie pozbawia automatycznie prawa do wynagrodzenia. Trzeba wykazać, że praca była wykonywana, dla kogo, w jakim okresie i za jaką stawkę.

Do kogo wysłać wezwanie do zapłaty: do pracodawcy czy pośrednika?

Najczęściej wezwanie należy wysłać do pracodawcy, który korzystał z pracy i miał wypłacić wynagrodzenie. Do pośrednika warto równolegle wysłać żądanie wyjaśnień oraz wydania dokumentów, zwłaszcza gdy nie przekazał pełnych danych pracodawcy.

Kiedy pośrednik może odpowiadać za brak zapłaty?

Pośrednik może odpowiadać, jeżeli sam był stroną umowy, faktycznie zatrudniał pracownika, wprowadził go w błąd, działał nierzetelnie albo naruszył obowiązki związane z kierowaniem do pracy za granicą. Sama rola rekrutera zwykle nie wystarcza do obciążenia go wynagrodzeniem należnym od pracodawcy.

Czy pracodawca może zatrzymać wynagrodzenie, bo pracownik wrócił wcześniej do Polski?

Co do zasady pracownik zachowuje prawo do zapłaty za czas już przepracowany. Pracodawca może zgłaszać własne roszczenia tylko wtedy, gdy ma ku temu podstawę i potrafi wykazać szkodę. Nie powinien arbitralnie odmawiać zapłaty całej należności.

Jakie dowody są najważniejsze?

Najważniejsze są wiadomości z pracodawcą i pośrednikiem, dane świadków, zdjęcia grafików, potwierdzenia przejazdu i zakwaterowania, notatki z godzin pracy oraz wszelkie ustalenia dotyczące stawki i rachunku bankowego.

Podsumowanie

W przypadku braku zapłaty za pracę wykonaną w Niemczech podstawowe znaczenie ma ustalenie, kto był pracodawcą. Jeżeli polskie biuro było wyłącznie pośrednikiem, roszczenie o wynagrodzenie należy kierować przede wszystkim do niemieckiego pracodawcy. Jeżeli jednak pośrednik faktycznie zatrudniał pracownika albo naruszył swoje obowiązki, można rozważać także jego odpowiedzialność.

Najbezpieczniej działać szybko: zebrać dowody, wysłać wezwanie do zapłaty, sprawdzić terminy z umowy lub układu zbiorowego i ustalić właściwy sąd pracy. W sprawach transgranicznych opóźnienie często utrudnia odzyskanie pieniędzy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - Dz.U. 2004 nr 99 poz. 1001
2. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia, Dz.U. 2025 poz. 620
3. Niemiecka ustawa o sądach pracy (Arbeitsgerichtsgesetz)
4. Niemiecka ustawa o potwierdzaniu warunków pracy (Nachweisgesetz)

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.