Składka zdrowotna 0 zł - czy nadal masz ubezpieczenie?

Czy składka zdrowotna 0 zł oznacza brak ubezpieczenia?

Nie. Sama kwota składki zdrowotnej wykazana jako 0 zł nie oznacza, że pracownik jest nieubezpieczony. Osoba pozostająca w stosunku pracy jest objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, a pracodawca zgłasza ją do ubezpieczeń na formularzu ZUS ZUA. Dotyczy to również zatrudnienia na część etatu.

Trzeba rozróżnić podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego od wysokości składki rozliczonej za konkretny miesiąc. Pracownik może pozostawać prawidłowo zgłoszony do ubezpieczenia, mimo że po zastosowaniu ustawowych zasad składka za dany miesiąc zostanie obniżona nawet do 0 zł.

Jeżeli więc umowa o pracę nadal trwa, a w dokumentach płacowych pojawia się składka 0 zł, pierwszym krokiem nie powinno być założenie, że pracownik stracił prawo do leczenia, lecz sprawdzenie zgłoszenia i sposobu rozliczenia składki.

Jak ustala się składkę zdrowotną pracownika?

Składka na ubezpieczenie zdrowotne pracownika wynosi co do zasady 9% podstawy wymiaru ustalonej zgodnie z ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Podstawowe znaczenie mają w tym zakresie art. 79 i art. 81 tej ustawy.

Przy niskim wynagrodzeniu trzeba jednak uwzględnić również art. 83. Jeżeli składka obliczona według zasad ogólnych jest wyższa od kwoty określonej w tym przepisie, składkę obniża się do tej kwoty. Zgodnie z art. 83 ust. 2b punktem odniesienia jest zaliczka na podatek dochodowy obliczona według przepisów o PIT w brzmieniu obowiązującym 31 grudnia 2021 r. Jeżeli tak ustalona kwota wynosi 0 zł, składka zdrowotna może po obniżeniu również wynieść 0 zł.

Ustawa przewiduje ponadto przypadki, w których przy nieobliczaniu przez płatnika zaliczki od określonych przychodów wolnych od podatku składkę obniża się do 0 zł, z uwzględnieniem wyjątków wskazanych w art. 83. Dlatego prawidłowość konkretnego rozliczenia zależy od rodzaju przychodu i danych płacowych, a nie tylko od wymiaru etatu.

Co oznacza 0 zł w raporcie ZUS RCA?

Raport ZUS RCA służy do imiennego rozliczenia składek za ubezpieczonego. Wykazanie w nim składki zdrowotnej 0 zł nie jest równoznaczne z wyrejestrowaniem pracownika z ubezpieczenia. Może być skutkiem prawidłowego zastosowania zasad obliczania i obniżania składki.

Trzeba przede wszystkim sprawdzić, czy pracownik został zgłoszony na ZUS ZUA, czy zgłoszenie nadal jest aktualne i czy nie nastąpiło wyrejestrowanie. Jeżeli stosunek pracy trwa i zgłoszenie jest prawidłowe, sama zerowa kwota w RCA nie pozbawia pracownika tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego.

Jak sprawdzić, czy pracodawca zgłosił pracownika do ubezpieczenia?

Pracownik może poprosić pracodawcę o potwierdzenie dokonania zgłoszenia na formularzu ZUS ZUA oraz zweryfikować swoje dane na koncie w eZUS. W razie rozbieżności można również zwrócić się bezpośrednio do ZUS o wyjaśnienie okresów podlegania ubezpieczeniom.

Pomocne mogą być potwierdzenie ZUS ZUA, miesięczna informacja dla osoby ubezpieczonej, zaświadczenie od pracodawcy oraz dane dostępne w eZUS. Sama umowa o pracę potwierdza istnienie stosunku pracy, ale gdy spór dotyczy zgłoszenia, warto sprawdzić również dane znajdujące się w ZUS.

Przy korzystaniu ze świadczeń status prawa do leczenia jest zwykle sprawdzany w systemie eWUŚ. Czerwony status oznacza, że system w danym momencie nie potwierdził uprawnienia. Może to wynikać między innymi z nieaktualnych lub błędnych danych i nie jest samo w sobie ostatecznym rozstrzygnięciem o prawie pacjenta do świadczeń.

Kiedy trzeba zachować szczególną ostrożność?

Składka 0 zł może być wynikiem prawidłowego rozliczenia, ale nie każda taka sytuacja jest automatycznie poprawna. Wątpliwości wymagają wyjaśnienia zwłaszcza wtedy, gdy pracownik nie został zgłoszony do ZUS, w danych widnieje wyrejestrowanie, pracodawca nie potrafi potwierdzić zgłoszenia albo stosunek pracy już się zakończył.

Przy zakończeniu zatrudnienia trzeba rozróżnić dwie różne daty i dwa różne skutki prawne. Z chwilą ustania stosunku pracy wygasa obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wynikający z tego zatrudnienia. Nie oznacza to jednak co do zasady utraty prawa do świadczeń NFZ tego samego dnia.

Zgodnie z art. 67 ust. 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych prawo do świadczeń osoby podlegającej obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu co do zasady ustaje dopiero po upływie 30 dni od dnia wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Szczególne przepisy mogą przewidywać inne okresy lub podstawy prawa do świadczeń.

Tego 30-dniowego okresu nie należy nazywać dalszym ubezpieczeniem z umowy o pracę. Tytuł z zatrudnienia już wygasł i nie są z niego dalej opłacane składki. Przez określony w ustawie okres utrzymuje się natomiast prawo do świadczeń opieki zdrowotnej mimo wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia z tego tytułu.

Przed upływem 30 dni warto ustalić nową podstawę uprawnienia, jeżeli wcześniej nie powstała ona automatycznie. Może to być na przykład nowe zatrudnienie, zgłoszenie jako członek rodziny, jeżeli spełnione są warunki takiego zgłoszenia, uzyskanie statusu osoby bezrobotnej albo dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne na zasadach przewidzianych w ustawie.

Jeżeli po zakończeniu pracy eWUŚ wyświetla czerwony status, trzeba sprawdzić nie tylko to, czy poprzedni pracodawca wyrejestrował pracownika, lecz również dokładną datę wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia oraz to, czy nadal biegnie ustawowy okres prawa do świadczeń albo powstała inna podstawa uprawnienia. Sam kolor w eWUŚ nie rozstrzyga tej kwestii.

FAQ

Czy przy umowie o pracę na 1/4 etatu mam ubezpieczenie zdrowotne?

Tak. Pracownik podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu niezależnie od tego, czy pracuje na pełny etat, czy tylko na jego część. Pracodawca powinien prawidłowo zgłosić go do ubezpieczenia, a sam niski wymiar czasu pracy nie pozbawia tego tytułu.

Czy składka zdrowotna 0 zł w ZUS RCA jest błędem?

Nie zawsze. W konkretnym rozliczeniu składka może zostać obniżona zgodnie z art. 83 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej i wynieść 0 zł. Jeżeli jednak jednocześnie brakuje zgłoszenia do ZUS, widnieje wyrejestrowanie albo pracodawca nie potrafi wyjaśnić rozliczenia, trzeba zweryfikować dokumenty.

Jaki dokument potwierdza zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego?

Podstawowym dokumentem związanym ze zgłoszeniem pracownika jest ZUS ZUA. Stan ubezpieczeń można także sprawdzić w eZUS. Pomocne są ponadto informacje przekazywane przez pracodawcę oraz inne dokumenty potwierdzające okres zatrudnienia i zgłoszenia.

Co zrobić, gdy eWUŚ pokazuje brak prawa do świadczeń?

Należy sprawdzić rzeczywisty tytuł i okres prawa do świadczeń, w szczególności dane u pracodawcy i w ZUS. Jeżeli pacjent ma prawo do świadczeń, mimo że eWUŚ go nie potwierdza, może przedstawić dokument potwierdzający uprawnienie albo złożyć zgodne z prawdą oświadczenie. Czerwony status w eWUŚ nie zastępuje oceny rzeczywistego stanu prawnego.

Czy po zakończeniu pracy nadal mam ubezpieczenie i ile działa prawo do NFZ?

Tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego wynikający z umowy o pracę kończy się wraz z ustaniem tego zatrudnienia. Co do zasady prawo do świadczeń NFZ wygasa jednak dopiero po upływie 30 dni od wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia. Nie jest to 30 dni dalszego ubezpieczenia składkowego z etatu, lecz ustawowo utrzymane prawo do świadczeń. Po tym okresie potrzebna jest inna podstawa uprawnienia, chyba że szczególny przepis przewiduje dalsze prawo do świadczeń.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w szczególności art. 66, art. 67, art. 69, art. 79, art. 81 i art. 83.

2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w zakresie okresów podlegania ubezpieczeniom i zasad zgłaszania ubezpieczonych przez płatników składek.

3. Narodowy Fundusz Zdrowia - Co zrobić, gdy eWUŚ wyświetli nas na czerwono.

4. Ministerstwo Zdrowia - Obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne.