Umowa-zlecenie a ryczałt 12% PIT

Czy przy wynagrodzeniu 135 zł można zastosować ryczałt?

Sama wysokość wypłaty nie rozstrzyga o sposobie opodatkowania. Jeżeli zleceniobiorca otrzymał 135 zł brutto, ale umowa przewidywała wynagrodzenie godzinowe, którego ostateczna wysokość zależała od liczby faktycznie wykonanych godzin, nie można zastosować ryczałtu tylko dlatego, że końcowa wypłata okazała się niższa niż 200 zł.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 5a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 12% stosuje się do wskazanych w tym przepisie przychodów, jeżeli kwota należności określona w umowie zawartej z osobą niebędącą pracownikiem płatnika nie przekracza 200 zł. W przypadku typowej umowy-zlecenia chodzi przede wszystkim o przychód kwalifikowany jako działalność wykonywana osobiście na podstawie art. 13 pkt 8 ustawy o PIT.

Obecne brzmienie przepisu różni się od regulacji obowiązującej przed 2019 r. Nie ma już warunku, aby suma należności z tego samego tytułu od tego samego płatnika nie przekraczała 200 zł miesięcznie. Punktem odniesienia jest konkretna umowa i kwota należności w niej określona.

Kiedy ryczałt od umowy-zlecenia jest dopuszczalny?

Najprostsza sytuacja występuje wtedy, gdy strony zawierają umowę przewidującą jedną, konkretnie określoną należność, np. 180 zł brutto za wykonanie określonej czynności. Jeżeli zleceniobiorca nie jest pracownikiem płatnika, przychód mieści się w katalogu objętym art. 30 ust. 1 pkt 5a ustawy o PIT i pozostałe warunki są spełnione, płatnik może pobrać 12% zryczałtowanego podatku.

Limit 200 zł dotyczy kwoty należności określonej w umowie. Kwota 200 zł mieści się jeszcze w tym limicie, natomiast należność wynosząca 200,01 zł albo więcej nie spełnia warunku z art. 30 ust. 1 pkt 5a.

Nie można natomiast utożsamiać kwoty należności określonej w umowie z każdą pojedynczą wypłatą. Jeżeli strony zawarły jedną umowę na wynagrodzenie 600 zł, a płatność została rozłożona na cztery raty po 150 zł, nie powstają z tego cztery należności objęte limitem 200 zł. Umowa określa należność 600 zł, więc ryczałt z omawianego przepisu nie ma zastosowania.

Dlaczego stawka godzinowa może wykluczać ryczałt?

Przy typowej stawce godzinowej umowa określa sposób obliczenia wynagrodzenia, lecz nie określa z góry konkretnej kwoty należności. Ostateczne wynagrodzenie jest znane dopiero po ustaleniu liczby wykonanych godzin. Dlatego przypadkowy wynik rozliczenia poniżej 200 zł nie powoduje automatycznie, że można zastosować ryczałt.

Dotyczy to zwłaszcza zapisów takich jak: określona kwota za godzinę przy zmiennej liczbie godzin, wynagrodzenie według faktycznego czasu wykonania zlecenia albo stawka godzinowa z maksymalnym limitem godzin. W takich przypadkach trzeba ocenić rzeczywistą konstrukcję umowy, a nie wyłącznie kwotę wypłaconą po zakończeniu danego okresu.

Nie oznacza to, że każde posłużenie się jednostką godzinową automatycznie wyklucza art. 30 ust. 1 pkt 5a. Jeżeli treść umowy pozwala jednoznacznie ustalić konkretną należność już w chwili jej zawarcia, sytuacja wymaga odrębnej oceny. Przy umowie, w której liczba godzin jest zmienna i dopiero później ustala się ostateczne wynagrodzenie, sama wypłata poniżej 200 zł nie jest jednak wystarczającą podstawą do ryczałtu.

Co przy kilku odrębnych umowach z tym samym płatnikiem?

W aktualnym art. 30 ust. 1 pkt 5a ustawy o PIT nie ma już wcześniejszego sformułowania nakazującego badać miesięczną sumę należności z tego samego tytułu od tego samego płatnika. Nie należy więc automatycznie dodawać wartości kilku rzeczywiście odrębnych umów tylko dlatego, że zawarto je z tą samą osobą w jednym miesiącu albo dotyczą podobnego rodzaju czynności.

Każdą umowę trzeba ocenić według jej rzeczywistej treści. Jeżeli istnieją dwie samodzielne umowy, a każda określa własną należność nieprzekraczającą 200 zł i spełnia pozostałe warunki przepisu, samo przekroczenie 200 zł po matematycznym zsumowaniu obu umów nie wyłącza ryczałtu na podstawie dawnej zasady miesięcznego sumowania.

Nie oznacza to jednak, że jedno świadczenie można bezpiecznie sztucznie rozdzielać na serię umów po 200 zł wyłącznie w celu uzyskania korzystniejszego sposobu opodatkowania. Przy ocenie trzeba uwzględnić rzeczywistą treść i gospodarczy charakter zawartych umów.

Umowa wielomiesięczna i wypłaty poniżej 200 zł

Przy umowie trwającej kilka miesięcy nie można stosować zasady, według której wystarczy sprawdzić wysokość każdej miesięcznej wypłaty. Jeżeli umowa określa jedną należność przekraczającą 200 zł, rozłożenie zapłaty na miesięczne transze nie zmienia wysokości należności określonej w tej umowie.

Przykładowo, przy jednej umowie przewidującej łączną należność 900 zł wypłacaną przez sześć miesięcy po 150 zł nie stosuje się ryczałtu z art. 30 ust. 1 pkt 5a tylko dlatego, że każda rata jest niższa niż 200 zł. Dla zastosowania przepisu liczy się kwota należności określona w umowie, a nie techniczny harmonogram płatności.

Jak rozliczyć zlecenie, gdy ryczałt nie ma zastosowania?

Jeżeli warunki art. 30 ust. 1 pkt 5a nie są spełnione, płatnik co do zasady pobiera zaliczkę na podatek dochodowy według art. 41 ustawy o PIT. W przypadku przychodów z umowy-zlecenia zaliczka jest obliczana z zastosowaniem najniższej stawki skali podatkowej, która obecnie wynosi 12%, od podstawy ustalonej zgodnie z przepisami.

Przy standardowej umowie-zleceniu koszty uzyskania przychodu wynoszą zasadniczo 20% przychodu pomniejszonego o potrącone przez płatnika składki na ubezpieczenia społeczne, których podstawę wymiaru stanowi ten przychód. Odmienne reguły mogą mieć zastosowanie w szczególnych przypadkach, dlatego trzeba uwzględnić konkretny rodzaj przychodu i dokumenty złożone płatnikowi.

Składka zdrowotna co do zasady nie pomniejsza obecnie zaliczki na PIT. Należy też oddzielić zasady podatkowe od zasad ubezpieczeń społecznych. To, czy od danej umowy trzeba opłacić składki ZUS i w jakim zakresie, zależy m.in. od statusu zleceniobiorcy, innych tytułów do ubezpieczeń oraz szczególnych zwolnień. Sam sposób opodatkowania ryczałtem albo zaliczką nie rozstrzyga o obowiązku składkowym.

Ryczałt a PIT-11 i PIT-8AR

Jeżeli wynagrodzenie z umowy-zlecenia jest opodatkowane na zasadach ogólnych i płatnik pobiera zaliczkę, przychód i związane z nim dane zasadniczo wykazuje się w informacji PIT-11 przekazywanej podatnikowi i właściwemu urzędowi skarbowemu. Zleceniobiorca uwzględnia następnie taki przychód w swoim rozliczeniu rocznym, o ile przepisy nie przewidują w jego sytuacji szczególnego zwolnienia.

Jeżeli natomiast prawidłowo zastosowano 12% zryczałtowany podatek z art. 30 ust. 1 pkt 5a ustawy o PIT, od przychodu nie potrąca się standardowych kosztów uzyskania przychodu. Płatnik pobiera ryczałt i wykazuje go w rocznej deklaracji PIT-8AR. Przychód opodatkowany w ten sposób nie jest wykazywany zleceniobiorcy w PIT-11 jako przychód rozliczany przez niego na zasadach ogólnych.

Minimalna stawka godzinowa przy zleceniu w 2026 r.

Problem podatkowego limitu 200 zł trzeba odróżnić od przepisów o minimalnej stawce godzinowej. Od 1 stycznia 2026 r. minimalna stawka godzinowa dla umów-zleceń i umów o świadczenie usług objętych ustawą o minimalnym wynagrodzeniu za pracę wynosi 31,40 zł brutto za godzinę.

Nie wszystkie umowy-zlecenia podlegają tej regulacji. Ustawa przewiduje wyjątki, dlatego zawsze trzeba sprawdzić, czy dana umowa jest objęta gwarancją minimalnej stawki godzinowej. Jeżeli jest nią objęta, wynagrodzenie musi zostać skonstruowane tak, aby w przeliczeniu na godzinę wykonania zlecenia nie było niższe od obowiązującego minimum.

Historyczne przykłady ze stawkami takimi jak 15 zł za godzinę nie powinny być odczytywane jako wskazówka dotycząca legalnego wynagrodzenia za typowe zlecenie w 2026 r. Dla oceny ryczałtu podatkowego znaczenie ma jednak nadal przede wszystkim to, czy w umowie została określona konkretna kwota należności nieprzekraczająca 200 zł.

Jak zastosować te zasady do opisanej sytuacji?

Jeżeli w opisanej umowie wynagrodzenie ustalono według stawki godzinowej, a liczba godzin i ostateczna kwota wynagrodzenia były zmienne, trafna pozostaje konkluzja, że sama faktyczna wypłata 135 zł nie uzasadnia zastosowania 12% ryczałtu. Kwota 135 zł jest rezultatem późniejszego rozliczenia, a nie z góry określoną w umowie należnością w rozumieniu art. 30 ust. 1 pkt 5a ustawy o PIT.

W takim wariancie płatnik powinien co do zasady zastosować zasady ogólne przewidziane dla umowy-zlecenia, czyli pobrać zaliczkę PIT z uwzględnieniem właściwych kosztów uzyskania przychodu i składek społecznych, jeżeli podlegają potrąceniu. Niezależnie od podatku należy również prawidłowo ocenić obowiązki wobec ZUS oraz przepisy o minimalnej stawce godzinowej.

FAQ

Czy przy kilku umowach po 200 zł sumuje się je miesięcznie?

Nie ma już automatycznej zasady miesięcznego sumowania należności z kilku umów z tego samego tytułu od tego samego płatnika. Aktualny art. 30 ust. 1 pkt 5a odnosi się do kwoty należności określonej w konkretnej umowie. Każdą rzeczywiście odrębną umowę trzeba więc ocenić według jej treści. Nie należy jednak sztucznie dzielić jednego świadczenia na wiele umów wyłącznie po to, aby każda mieściła się w limicie 200 zł.

Czy można zastosować ryczałt przy stawce godzinowej?

Nie można przyjąć, że sama stawka godzinowa zawsze wyklucza ryczałt. Jeżeli jednak liczba godzin jest zmienna i dopiero po wykonaniu zlecenia wiadomo, jaka kwota będzie należna, sama końcowa wypłata poniżej 200 zł nie spełnia warunku dotyczącego kwoty należności określonej w umowie. Trzeba zbadać dokładną treść kontraktu.

Czy liczy się kwota z umowy, czy kwota faktycznie wypłacona?

Dla art. 30 ust. 1 pkt 5a punktem wyjścia jest kwota należności określona w umowie. Dlatego wypłata 150 zł nie daje prawa do ryczałtu, jeżeli przykładowo umowa określa należność 600 zł, a 150 zł jest jedynie jedną z rat.

Czy przy ryczałcie stosuje się koszty uzyskania przychodu?

Nie. Ryczałt 12% z art. 30 ust. 1 pkt 5a pobiera się od przychodu bez stosowania standardowych kosztów uzyskania przychodu. Przy rozliczeniu zlecenia na zasadach ogólnych co do zasady stosuje się natomiast koszty przewidziane w ustawie o PIT.

Czy zleceniobiorca otrzyma PIT-11 od należności opodatkowanej ryczałtem?

Nie w zakresie należności prawidłowo opodatkowanej ryczałtem na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 5a. Pobrany zryczałtowany podatek płatnik wykazuje w PIT-8AR. Gdy zamiast ryczałtu pobierana jest zaliczka na zasadach ogólnych, dane o przychodzie zasadniczo wykazuje się w PIT-11.

Czy ryczałt do 200 zł można stosować do umowy zawartej z własnym pracownikiem?

Nie na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 5a. Przepis wymaga, aby umowa była zawarta z osobą niebędącą pracownikiem płatnika. Umowę cywilnoprawną zawartą z własnym pracownikiem trzeba rozliczyć według zasad właściwych dla takiej sytuacji.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 592, z późn. zm., w szczególności art. 13 pkt 8, art. 22 ust. 9, art. 30 ust. 1 pkt 5a, art. 41 i art. 42.

2. Ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę - tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 1773, w szczególności art. 8a i nast.

3. Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2026 r. - Dz.U. z 2025 r. poz. 1242.