Szkolenie BHP dla zastępcy kierownika

Kiedy zastępca kierownika jest osobą kierującą pracownikami?

W opisanej sytuacji najważniejsze jest ustalenie, co pracownik faktycznie robi podczas zastępowania kierownika. Jeżeli zastępstwo ma charakter wyłącznie techniczny, na przykład polega na przekazaniu informacji, odebraniu telefonu albo dopilnowaniu obecności pracowników bez prawa organizowania pracy, obowiązek szkolenia dla osób kierujących pracownikami może nie powstać.

Inaczej będzie wtedy, gdy pracownik w czasie nieobecności kierownika przejmuje realne obowiązki przełożonego: rozdziela zadania, dopuszcza pracowników do pracy, nadzoruje sposób jej wykonywania, reaguje na naruszenia zasad BHP, decyduje o przerwach technologicznych albo sprawdza stosowanie środków ochrony indywidualnej. W takim zakresie działa jak osoba kierująca pracownikami, nawet jeśli pełni tę funkcję tylko kilka dni w roku. Przy podobnych stanach faktycznych warto sprawdzić także temat: Pracownik bez doświadczenia przy kasie fiskalnej.

Podstawowe obowiązki osoby kierującej pracownikami wynikają z art. 212 Kodeksu pracy. Przepis ten obejmuje między innymi organizowanie stanowisk pracy zgodnie z przepisami i zasadami BHP, dbanie o środki ochrony indywidualnej, organizowanie i prowadzenie prac z uwzględnieniem zabezpieczenia pracowników przed wypadkami, egzekwowanie przestrzegania przepisów BHP oraz zapewnianie wykonania zaleceń lekarza sprawującego opiekę zdrowotną nad pracownikami.

W praktyce oznacza to, że nie wystarczy sprawdzić nazwy stanowiska w umowie o pracę. Trzeba porównać zakres czynności, polecenie zastępstwa, regulamin organizacyjny i rzeczywisty sposób wykonywania zadań.

Czy sporadyczne zastępstwo wymaga szkolenia BHP dla kierujących?

Tak, jeżeli w czasie nawet krótkiego zastępstwa pracownik wykonuje zadania osoby kierującej pracownikami. Przepisy BHP nie uzależniają tego obowiązku od liczby dni zastępstwa w roku, lecz od rodzaju powierzonych obowiązków i odpowiedzialności.

Pracownik, który był szkolony jako pracownik zatrudniony na stanowisku robotniczym, zna zasady dotyczące własnego stanowiska pracy. Program szkolenia dla osób kierujących pracownikami jest jednak szerszy, ponieważ obejmuje również obowiązki organizacyjne, nadzorcze i odpowiedzialność za bezpieczeństwo innych osób.

Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy programy szkolenia powinny być dostosowane do rodzaju i warunków prac wykonywanych przez uczestników szkolenia. Ramowy program szkolenia okresowego dla pracodawców i innych osób kierujących pracownikami różni się od programu dla pracowników na stanowiskach robotniczych.

Dlatego pracodawca powinien zadbać, aby osoba wyznaczana do zastępowania kierownika miała wiedzę potrzebną do bezpiecznego organizowania i nadzorowania pracy zespołu. Dotyczy to zwłaszcza zakładów produkcyjnych, magazynów, budów, transportu wewnętrznego i pracy przy maszynach.

Terminy szkolenia okresowego

Pierwsze szkolenie okresowe pracodawców oraz innych osób kierujących pracownikami powinno zostać przeprowadzone w terminie do 6 miesięcy od rozpoczęcia pracy na takim stanowisku. Kolejne szkolenia okresowe dla tej grupy powinny być powtarzane nie rzadziej niż raz na 5 lat.

Jeżeli pracownik formalnie pozostaje na stanowisku robotniczym, ale dodatkowo ma zostać wyznaczony do zastępowania kierownika, pracodawca powinien ocenić, od kiedy faktycznie zaczyna wykonywać obowiązki kierownicze. Bezpiecznym rozwiązaniem jest skierowanie go na szkolenie odpowiednie dla osób kierujących pracownikami przed rozpoczęciem takich zastępstw albo najpóźniej w terminie wynikającym z przepisów dla pierwszego szkolenia okresowego.

Niezależnie od okresowych terminów pracodawca nie powinien dopuszczać pracownika do zadań, do których nie ma on wystarczającej znajomości przepisów i zasad BHP. Wynika to z ogólnej zasady Kodeksu pracy dotyczącej szkolenia pracowników w dziedzinie BHP.

Jak pracodawca powinien udokumentować zastępstwo?

Dla celów organizacyjnych i dowodowych warto przygotować krótkie, pisemne upoważnienie albo aneks do zakresu obowiązków. Dokument powinien wskazywać, w jakich sytuacjach pracownik zastępuje kierownika, jakie decyzje może podejmować, czy ma prawo wydawać polecenia innym pracownikom oraz za jakie obszary BHP odpowiada.

Jeżeli pracownik ma nadzorować innych, dokumentacja szkoleniowa powinna potwierdzać odbycie szkolenia właściwego dla osób kierujących pracownikami. W aktach pracowniczych powinny znaleźć się także aktualne zaświadczenia o ukończeniu odpowiednich szkoleń okresowych.

Warto również przekazać pracownikowi jasne instrukcje dotyczące reagowania na zagrożenia, wstrzymania pracy w razie bezpośredniego niebezpieczeństwa, stosowania środków ochrony indywidualnej oraz zgłaszania nieprawidłowości.

Co grozi za brak właściwego szkolenia?

Brak właściwego szkolenia może zostać zakwestionowany podczas kontroli Państwowej Inspekcji Pracy, a także mieć znaczenie przy ocenie odpowiedzialności po wypadku przy pracy. Jeżeli osoba faktycznie kierująca pracownikami nie została przygotowana do swoich obowiązków, pracodawcy trudniej wykazać, że zapewnił bezpieczną organizację pracy.

Ryzyko rośnie szczególnie wtedy, gdy zastępca kierownika podejmuje decyzje wpływające na bezpieczeństwo zespołu, na przykład dopuszcza do pracy przy maszynie, organizuje pracę na wysokości, wydaje polecenia dotyczące transportu ręcznego lub kontroluje stosowanie zabezpieczeń.

Z perspektywy pracodawcy najbezpieczniejsze jest przyjęcie zasady, że każda osoba, która choćby okresowo przejmuje obowiązki przełożonego w zakresie organizowania i nadzorowania pracy, powinna mieć szkolenie BHP przewidziane dla osób kierujących pracownikami.

FAQ

Czy szkolenie okresowe na stanowisku robotniczym wystarczy zastępcy kierownika?

Nie zawsze. Jeżeli pracownik tylko wykonuje swoje zwykłe zadania, szkolenie dla stanowiska robotniczego może być wystarczające. Jeżeli jednak kieruje pracą innych osób, powinien mieć szkolenie przewidziane dla osób kierujących pracownikami.

Czy obowiązek zależy od liczby dni zastępstwa w roku?

Nie jest to kryterium rozstrzygające. Nawet krótkie zastępstwo może wymagać odpowiedniego szkolenia, jeżeli w jego trakcie pracownik przejmuje obowiązki organizacyjne i nadzorcze wobec innych pracowników.

Czy trzeba zmieniać umowę o pracę, aby powierzyć takie obowiązki?

To zależy od zakresu i trwałości zmiany. Przy krótkich, incydentalnych zastępstwach często wystarczy polecenie lub upoważnienie, ale zakres odpowiedzialności powinien być jasny. Przy stałym rozszerzeniu obowiązków warto rozważyć zmianę dokumentów pracowniczych.

Kto odpowiada za skierowanie pracownika na właściwe szkolenie?

Odpowiedzialność za zapewnienie szkolenia BHP spoczywa na pracodawcy. To pracodawca powinien ocenić zakres zadań pracownika i dobrać szkolenie odpowiednie do faktycznie wykonywanych obowiązków.

Czy zastępca kierownika musi mieć szkolenie przed pierwszym zastępstwem?

Pracownik powinien mieć wystarczającą znajomość przepisów i zasad BHP przed dopuszczeniem do zadań, które będzie wykonywał. W praktyce, jeżeli zastępstwo obejmuje kierowanie zespołem, bezpiecznym rozwiązaniem jest przeszkolenie pracownika przed powierzeniem mu takich obowiązków.

Podsumowanie

Pracownik sporadycznie zastępujący kierownika powinien odbyć szkolenie okresowe dla osób kierujących pracownikami, jeżeli w czasie zastępstwa realnie organizuje, nadzoruje lub kontroluje pracę innych osób. Nie przesądza o tym nazwa stanowiska ani liczba dni zastępstwa, lecz faktyczny zakres odpowiedzialności. Pracodawca powinien opisać zakres zastępstwa, dobrać właściwe szkolenie i przechowywać dokumentację potwierdzającą jego odbycie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

2. Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, Dz.U. 2004 nr 180 poz. 1860 z późn. zm.