• Stan prawny na: 2026-06-03
Studia zaoczne nie zawsze automatycznie zwalniają pracownika z pracy w sobotę. Jeżeli jednak pracodawca wie o nauce i wyraził zgodę na podnoszenie kwalifikacji, powinien uwzględniać obowiązkowe zajęcia przy planowaniu czasu pracy.
W praktyce najważniejsze jest wcześniejsze zgłoszenie kolizji, przedstawienie planu zajęć i ustalenie z pracodawcą zasad grafiku. Samowolne niestawienie się do pracy może skończyć się karą porządkową.
Tak, ale zakres tego obowiązku zależy od okoliczności. Zgodnie z art. 17 Kodeksu pracy pracodawca powinien ułatwiać pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych. Nie oznacza to jednak automatycznie, że pracownik studiujący zaocznie może zawsze odmówić pracy w sobotę.
Znaczenie ma przede wszystkim to, czy nauka odbywa się z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą. Jeżeli pracownik poinformował o studiach już przy zatrudnianiu, a pracodawca akceptował ten fakt i przez pewien czas układał grafik tak, aby nie kolidował z zajęciami, jest to ważny argument za tym, że powinien nadal brać pod uwagę obowiązkowe zajęcia.
Pracodawca nie musi natomiast całkowicie podporządkować organizacji pracy planowi studiów pracownika. Powinien jednak szukać racjonalnego rozwiązania, np. planować pracę w inne dni, zamieniać zmiany albo uzgodnić sposób odpracowania godzin, jeżeli przepisy o czasie pracy na to pozwalają.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin - Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Jeżeli pracownik podnosi kwalifikacje zawodowe z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą, Kodeks pracy przewiduje szczególne uprawnienia. Pracownikowi przysługuje m.in. zwolnienie z całości lub części dnia pracy na czas niezbędny, aby punktualnie przybyć na obowiązkowe zajęcia oraz na czas ich trwania.
Takie zwolnienie zachowuje charakter płatny, jeżeli spełnione są ustawowe warunki podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Przy studiach znaczenie mogą mieć również przepisy o urlopie szkoleniowym, zwłaszcza na ostatnim roku studiów, gdy pracownik przygotowuje pracę dyplomową i przystępuje do egzaminu dyplomowego.
Jeżeli pracownik studiuje wyłącznie z własnej inicjatywy, bez zgody pracodawcy, sytuacja jest słabsza. Nadal można powoływać się na ogólną zasadę ułatwiania podnoszenia kwalifikacji, ale nie zawsze powstaną konkretne roszczenia o płatne zwolnienie czy zmianę grafiku.
To zależy od systemu i rozkładu czasu pracy. Sobota nie zawsze jest z mocy prawa dniem wolnym. Jeżeli w zakładzie obowiązuje rozkład obejmujący pracę w soboty, pracodawca może planować pracę w tym dniu, o ile zachowuje normy czasu pracy, odpoczynki dobowe i tygodniowe oraz zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy.
Jeżeli sobota jest dla pracownika dniem wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, polecenie pracy w tym dniu powinno mieć uzasadnienie w potrzebach pracodawcy. Co do zasady za taką pracę pracodawca powinien udzielić innego dnia wolnego do końca okresu rozliczeniowego, w terminie uzgodnionym z pracownikiem.
Stałe lub bardzo częste wyznaczanie pracy w soboty jako rozwiązania organizacyjnego może budzić wątpliwości, zwłaszcza gdy omija zasady planowania czasu pracy. Inaczej należy oceniać wyjątkową potrzebę zakładu, a inaczej regularną praktykę polegającą na ogłaszaniu obowiązkowej pracy kilka dni wcześniej.
Odmowa wykonania polecenia służbowego jest ryzykowna, jeżeli polecenie dotyczy pracy, mieści się w umowie i nie narusza prawa. Sam fakt studiowania zaocznego nie zawsze wystarczy, aby bez konsekwencji nie stawić się w pracy.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy pracownik ma ustawowe zwolnienie na obowiązkowe zajęcia albo wcześniej uzgodnił z pracodawcą, że w określone soboty nie pracuje. Wtedy pracodawca powinien uwzględnić to przy planowaniu pracy, a ewentualna kara za nieobecność może być kwestionowana.
Najgorszym rozwiązaniem jest milczenie i nieprzyjście do pracy. Pracownik powinien jak najszybciej poinformować przełożonego o kolizji z zajęciami, najlepiej w formie pozwalającej wykazać, kiedy i co zgłosił. Może to być wiadomość e-mail, pismo do kadr albo potwierdzona kopia wniosku.
Sam fakt, że pracownik studiujący nie jest wyznaczany do pracy w soboty objęte zajęciami, nie musi oznaczać nierównego traktowania pozostałych osób. Różne traktowanie może być dopuszczalne, jeżeli wynika z obiektywnej przyczyny, np. z obowiązku ułatwiania podnoszenia kwalifikacji zawodowych albo z wcześniejszych uzgodnień dotyczących grafiku.
Pracodawca powinien jednak organizować pracę w sposób przejrzysty. Jeżeli inne osoby są stale obciążane dodatkowymi sobotami bez jasnych zasad, problemem może być nie tyle uprzywilejowanie studiującego pracownika, ile wadliwe planowanie pracy w całym zakładzie.
Za nieprzestrzeganie ustalonej organizacji i porządku pracy pracodawca może stosować kary porządkowe, w tym upomnienie albo naganę. Kara nie powinna być jednak nakładana automatycznie. Przed jej zastosowaniem pracownik powinien mieć możliwość złożenia wyjaśnień.
Jeżeli pracownik otrzyma karę, może wnieść sprzeciw w terminie 7 dni od zawiadomienia o ukaraniu. Gdy pracodawca odrzuci sprzeciw, pracownik może dochodzić uchylenia kary przed sądem pracy w terminie przewidzianym w Kodeksie pracy. W takiej sprawie znaczenie będą miały dokumenty: plan zajęć, zgłoszenia do przełożonego, wcześniejsze ustalenia oraz treść polecenia pracy.
Pracownik studiujący zaocznie powinien przede wszystkim uporządkować komunikację z pracodawcą. Warto przekazać aktualny harmonogram zjazdów i poprosić o potwierdzenie, że w dniach zajęć pracownik nie będzie planowany do pracy albo będzie korzystał ze zwolnienia przewidzianego dla podnoszenia kwalifikacji zawodowych.
Dobrym rozwiązaniem jest także zawarcie porozumienia szkoleniowego, jeżeli pracodawca wyraża zgodę na studia i chce uregulować wzajemne prawa oraz obowiązki. Nie zawsze jest ono wymagane, ale w praktyce ogranicza spory o grafik, urlop szkoleniowy, zwolnienia na zajęcia i ewentualne dodatkowe świadczenia.
Jeżeli pracodawca mimo informacji o zajęciach wyznacza pracę w sobotę, warto złożyć krótki wniosek o zmianę grafiku albo zwolnienie z pracy na czas zajęć. Wniosek powinien być konkretny: data, godziny zajęć, podstawa żądania i propozycja rozwiązania organizacyjnego.
Poniższe sytuacje pokazują, jak różnie można oceniać pracę w sobotę przy studiach zaocznych. Kluczowe są wcześniejsze ustalenia, zgoda pracodawcy i sposób zgłoszenia kolizji.
Pracownik już przy podpisywaniu umowy poinformował, że studiuje zaocznie i przekazał harmonogram zjazdów. Przez kilka miesięcy pracodawca nie planował go w soboty, w których odbywały się zajęcia. Gdy nagle wpisano go na obowiązkową sobotę, pracownik złożył pisemny wniosek o zmianę grafiku i dołączył plan zajęć. W takiej sytuacji pracodawca powinien poważnie rozważyć zmianę organizacji pracy, bo wcześniej akceptował kolizję studiów z sobotnimi zmianami.
Pracownik studiował prywatnie, ale nigdy nie poinformował pracodawcy o harmonogramie zajęć. Po wywieszeniu grafiku na sobotę nie zgłosił kolizji i po prostu nie przyszedł do pracy. W takim przypadku pracodawca może potraktować nieobecność jako naruszenie obowiązków pracowniczych, zwłaszcza jeżeli polecenie pracy było zgodne z przepisami o czasie pracy.
Pracodawca wyraził zgodę na studia pracownika, a zajęcia odbywały się w soboty od rana do popołudnia. Mimo to kierownik wpisał pracownika na poranną zmianę, tłumacząc się brakami kadrowymi. Pracownik przedstawił plan zajęć i poprosił o przeniesienie zmiany na dzień powszedni. Jeżeli nauka jest podnoszeniem kwalifikacji za zgodą pracodawcy, pracownik może powołać się na prawo do zwolnienia z pracy na czas obowiązkowych zajęć.
Nie. Studia zaoczne nie są same w sobie bezwzględnym zwolnieniem z pracy. Mogą jednak uzasadniać zmianę grafiku albo zwolnienie na zajęcia, zwłaszcza gdy pracodawca zgodził się na podnoszenie kwalifikacji zawodowych.
To ważny argument, ale najlepiej mieć dowód: wiadomość e-mail, wniosek, notatkę kadrową albo porozumienie szkoleniowe. Samo ustne poinformowanie może być trudne do udowodnienia, gdy dojdzie do sporu.
Może próbować zastosować karę porządkową, jeżeli uzna nieobecność za naruszenie obowiązków pracowniczych. Pracownik może jednak wnieść sprzeciw i wykazywać, że wcześniej zgłosił kolizję z obowiązkowymi zajęciami albo miał prawo do zwolnienia.
Jeżeli była to praca w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, co do zasady pracodawca powinien udzielić innego dnia wolnego do końca okresu rozliczeniowego w terminie uzgodnionym z pracownikiem.
Najlepiej nie odpowiadać odmową ustną bez śladu. Warto złożyć pisemny wniosek o zmianę grafiku lub zwolnienie na zajęcia, dołączyć harmonogram zjazdów i zachować kopię zgłoszenia.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141 z późn. zm.
Opracowanie redakcyjne na podstawie porady prawnej. Ekspert merytoryczny: Adam Dąbrowski
Prawnik z wieloletnim doświadczeniem. Specjalizuje się głównie w prawie handlowym (spółki kapitałowe, zwłaszcza spółki z o.o. – odpowiedzialność członków spółek, operacje na udziałach spółek), prawie spadkowym ,...
>> więcej informacji