Emerytura z ZUS a praca w Islandii

Praca za granicą po osiągnięciu wieku emerytalnego

Osoba, która osiągnęła powszechny wiek emerytalny i ma ustalone prawo do emerytury, co do zasady może pracować i osiągać przychody bez stosowania limitów dorabiania. Limity 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia mają podstawowe znaczenie przede wszystkim dla osób pobierających wcześniejsze emerytury albo renty, czyli dla świadczeniobiorców, którzy nie osiągnęli jeszcze powszechnego wieku emerytalnego.

Dlatego sama wysokość wynagrodzenia z pracy w Islandii po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego nie musi automatycznie oznaczać zmniejszenia albo zawieszenia polskiej emerytury. Trzeba jednak odróżnić tę zasadę od innego wymogu: rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą przed podjęciem wypłaty emerytury przez ZUS. Dla pełniejszego obrazu można zestawić to z zagadnieniem: urzędnik gminy może rozdawać reklamy firmy.

W praktyce ZUS może badać nie tylko to, ile emeryt zarabiał, lecz także kiedy rozpoczął zatrudnienie, czy był to stosunek pracy, czy zatrudnienie trwało już przed przyznaniem emerytury oraz czy zostało formalnie rozwiązane choćby na krótki okres.

Kiedy ZUS może powołać się na art. 103a ustawy emerytalnej?

Zgodnie z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu, jeżeli emeryt kontynuuje zatrudnienie bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury.

Ważne jest więc nie samo to, że praca była wykonywana za granicą, lecz to, czy była kontynuacją tego samego stosunku pracy. Jeżeli zatrudnienie w Islandii rozpoczęło się już po nabyciu prawa do emerytury albo po rozwiązaniu wcześniejszego stosunku pracy, sytuacja może być oceniona inaczej niż wtedy, gdy umowa trwała nieprzerwanie przed i po przyznaniu emerytury.

Szerszy kontekst opisujemy również w artykule: Praca z fałszywym dyplomem a emerytura.

Islandia należy do EFTA, dlatego przy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ZUS może otrzymywać informacje od instytucji islandzkich. Nie oznacza to jeszcze automatycznie, że cała emerytura była nienależna, ale oznacza, że trzeba precyzyjnie wyjaśnić przebieg zatrudnienia.

Jakie dokumenty warto przygotować dla ZUS?

Po otrzymaniu pisma z ZUS nie warto odpowiadać ogólnikowo. Najważniejsze jest ustalenie osi czasu: kiedy złożono wniosek o emeryturę, od kiedy ZUS przyznał prawo do świadczenia, kiedy rozpoczęła się praca w Islandii, czy był to stosunek pracy i czy nastąpiło formalne rozwiązanie umowy z pracodawcą.

Do wyjaśnień warto dołączyć w szczególności:

• umowę o pracę albo inny dokument potwierdzający podstawę zatrudnienia w Islandii,
• zaświadczenie pracodawcy o datach zatrudnienia,
• dokument potwierdzający rozwiązanie stosunku pracy, jeżeli do niego doszło,
• decyzję ZUS o przyznaniu emerytury,
• korespondencję z ZUS, w której organ wskazuje, czego dokładnie żąda i za jaki okres,
• tłumaczenie dokumentów zagranicznych, jeżeli ZUS tego wymaga albo dokumenty nie są zrozumiałe dla organu.

Jeżeli w Islandii nie była wykonywana praca na podstawie stosunku pracy, lecz na innej podstawie, trzeba to wyraźnie wykazać. Art. 103a dotyczy kontynuowania zatrudnienia w rozumieniu stosunku pracy, dlatego rodzaj umowy może mieć znaczenie dla wyniku sprawy.

Czy brak zgłoszenia pracy w Islandii zawsze oznacza zwrot emerytury?

Nie zawsze. Obowiązek zwrotu zależy od tego, czy świadczenie rzeczywiście było nienależnie pobrane w rozumieniu ustawy emerytalnej. Jeżeli po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego emeryt podjął nową pracę, a nie kontynuował bez rozwiązania tego samego stosunku pracy sprzed emerytury, sama praca i wysokość zarobków zwykle nie powinny prowadzić do zawieszenia świadczenia z powodu limitów dorabiania.

Inaczej może być, gdy emeryt przed nabyciem prawa do emerytury pracował u danego pracodawcy i nie rozwiązał stosunku pracy, a mimo to ZUS wypłacał emeryturę. Wtedy organ może uznać, że wypłata powinna być zawieszona na podstawie art. 103a ustawy emerytalnej.

Znaczenie ma także pouczenie zawarte w decyzjach ZUS. Przy nienależnie pobranych świadczeniach organ powinien wykazać podstawę żądania zwrotu, okres, kwotę oraz okoliczności, które powodowały brak prawa do wypłaty albo obowiązek jej zawieszenia. Decyzję trzeba więc czytać bardzo dokładnie, a nie ograniczać się do samej kwoty wskazanej przez ZUS.

Za jaki okres ZUS może żądać zwrotu?

Jeżeli ZUS wyda decyzję o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, zasadą jest możliwość żądania zwrotu za okres wskazany w ustawie, najczęściej nie dłuższy niż 3 lata wstecz. Jeżeli świadczeniobiorca zawiadomił organ o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia albo jego wypłatę, a mimo to świadczenie było nadal wypłacane, okres zwrotu może być krótszy.

W konkretnej sprawie trzeba sprawdzić, czy ZUS powołuje się na brak zgłoszenia zatrudnienia, na kontynuowanie stosunku pracy, na błędne dane, czy na inną podstawę. Od tego zależy strategia odpowiedzi i ewentualnego odwołania.

Co zrobić po otrzymaniu pisma z ZUS?

Najpierw należy ustalić, czy pismo jest wezwaniem do złożenia wyjaśnień, zawiadomieniem o wszczęciu postępowania, czy już decyzją nakazującą zwrot. Od decyzji przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem ZUS, zasadniczo w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.

Jeżeli ZUS dopiero pyta o okoliczności sprawy, warto odpowiedzieć rzeczowo i chronologicznie. W piśmie można wskazać:

• czy praca w Islandii rozpoczęła się przed czy po nabyciu prawa do emerytury,
• czy był to ten sam pracodawca, na rzecz którego wykonywano pracę bezpośrednio przed emeryturą,
• czy doszło do formalnego rozwiązania stosunku pracy,
• czy praca była wykonywana na podstawie stosunku pracy, czy innej umowy,
• dlaczego emeryt uważa, że art. 103a nie powinien prowadzić do zawieszenia wypłaty, jeżeli tak wynika z dokumentów.

Jeżeli decyzja jest już wydana, można rozważyć odwołanie i jednocześnie przygotować wniosek o ulgę w spłacie, jeżeli kwota zwrotu jest wysoka.

Wniosek o umorzenie, rozłożenie na raty albo odstąpienie od żądania zwrotu

Gdy ZUS prawomocnie ustali obowiązek zwrotu, można ubiegać się o ulgę w spłacie należności. W zależności od sytuacji może to być rozłożenie zadłużenia na raty, odroczenie terminu płatności, umorzenie należności albo odstąpienie od żądania zwrotu, jeżeli przemawiają za tym szczególne okoliczności.

We wniosku należy opisać sytuację osobistą, zdrowotną i finansową. Warto dołączyć dokumenty potwierdzające wysokość emerytury, koszty utrzymania, koszty leczenia, zobowiązania, stan rodzinny oraz brak realnej możliwości jednorazowej spłaty. Samo stwierdzenie, że kwota jest zbyt wysoka, zwykle nie wystarczy.

Do wniosku można dołączyć w szczególności:

• aktualne zestawienie dochodów i stałych wydatków,
• rachunki za mieszkanie, media, leki i leczenie,
• dokumentację medyczną, jeżeli stan zdrowia wpływa na sytuację finansową,
• informację o majątku i zobowiązaniach,
• propozycję realnych rat, jeżeli wniosek dotyczy spłaty ratalnej.

FAQ

Czy emeryt po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego może pracować za granicą?

Tak, co do zasady może pracować i osiągać przychody. Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego limity dorabiania zasadniczo nie powodują zmniejszenia ani zawieszenia emerytury. Trzeba jednak oddzielnie sprawdzić, czy nie doszło do kontynuowania tego samego stosunku pracy bez jego rozwiązania przed emeryturą.

Czy praca w Islandii zawsze musiała być zgłoszona do ZUS?

Jeżeli okoliczność mogła mieć wpływ na prawo do świadczenia albo jego wypłatę, należało ją wyjaśnić wobec ZUS. W praktyce przy pracy zagranicznej lepiej przekazać organowi informacje i dokumenty, zwłaszcza gdy zatrudnienie istniało już przed przyznaniem emerytury.

Czy ZUS może żądać zwrotu całej emerytury?

ZUS może żądać zwrotu tylko wtedy, gdy wykaże, że świadczenie było nienależnie pobrane za określony okres. Należy sprawdzić podstawę prawną, daty, kwoty oraz pouczenia w decyzjach. Nie każda praca za granicą oznacza obowiązek zwrotu świadczenia.

Co jest najważniejsze w odpowiedzi do ZUS?

Najważniejsze są daty i dokumenty: kiedy przyznano emeryturę, kiedy rozpoczęła się praca w Islandii, czy był to stosunek pracy, czy ten sam pracodawca oraz czy umowa została rozwiązana przed nabyciem prawa do świadczenia.

Czy można odwołać się od decyzji ZUS?

Tak. Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem ZUS, zasadniczo w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. W odwołaniu warto odnieść się do konkretnych ustaleń organu i dołączyć dokumenty.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
• Przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stosowane między Polską a państwami UE/EFTA, w tym Islandią.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.