Rozwiązanie umowy na czas nieokreślony z nauczycielem

Czy można rozwiązać umowę na czas nieokreślony z nauczycielem?

Tak. Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 27 ust. 1 Karty Nauczyciela rozwiązanie umowy o pracę zawartej z nauczycielem na czas nieokreślony następuje z końcem roku szkolnego, za trzymiesięcznym wypowiedzeniem. Oznacza to, że w typowej sytuacji pismo powinno zostać doręczone tak, aby trzymiesięczny okres wypowiedzenia upłynął z końcem roku szkolnego.

W praktyce najważniejsze jest nie tylko dochowanie terminu, ale także prawidłowe wskazanie podstawy i przyczyny rozwiązania umowy. Nauczyciel zatrudniony na czas nieokreślony korzysta z ochrony przewidzianej w Karcie Nauczyciela, a w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się Kodeks pracy, w szczególności art. 30 § 4 i § 5 Kodeksu pracy.

Określenie "nauczyciel kontraktowy" ma dziś głównie znaczenie historyczne w związku ze zmianami systemu awansu zawodowego od 1 września 2022 r. Dla rozwiązania umowy zasadnicze znaczenie ma jednak to, czy nauczyciel jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, a nie sama nazwa dawnego stopnia awansu.

Jakie podstawy rozwiązania umowy przewiduje Karta Nauczyciela?

Poza zwykłym wypowiedzeniem z art. 27 ust. 1 Karty Nauczyciela trzeba uwzględnić art. 27 ust. 3 tej ustawy. Przepis ten odsyła do wybranych regulacji art. 23 Karty Nauczyciela, które stosuje się również do nauczyciela zatrudnionego na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony.

W konsekwencji rozwiązanie stosunku pracy może nastąpić m.in.:

• w razie czasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli przekroczone są limity wskazane w art. 23 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, czyli co do zasady 182 dni, a w przypadku gruźlicy albo niezdolności do pracy w czasie ciąży 270 dni, z możliwością przedłużenia nieobecności o kolejne 12 miesięcy w szczególnie uzasadnionych przypadkach, jeżeli nauczyciel uzyska świadczenie rehabilitacyjne albo urlop dla poratowania zdrowia;
• w razie orzeczenia przez lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy;
• w razie uzyskania negatywnej oceny pracy dokonanej w trybie i na zasadach określonych w art. 6a Karty Nauczyciela;
• w razie cofnięcia skierowania do nauczania religii w szkole;
• w razie dwukrotnego nieusprawiedliwionego niezgłoszenia się na badanie okresowe lub kontrolne, jeżeli spełnione są warunki z art. 23 ust. 4 i 5 Karty Nauczyciela.

W aktualnym art. 27 Karty Nauczyciela występuje także regulacja dotycząca nauczyciela zatrudnionego na czas nieokreślony, który w ciągu 6 lat od rozpoczęcia odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela nie uzyskał stopnia nauczyciela mianowanego. W takim przypadku stosunek pracy ulega rozwiązaniu z końcem roku szkolnego, w którym upłynął ten okres. Przy ustalaniu tego okresu uwzględnia się zasady wynikające z art. 9ca Karty Nauczyciela.

Od tej sytuacji trzeba odróżnić rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn organizacyjnych, np. likwidacji szkoły, częściowej likwidacji szkoły, zmniejszenia liczby oddziałów albo zmian planu nauczania. Wtedy znaczenie może mieć art. 20 Karty Nauczyciela oraz przepisy o odprawach. W szerszym ujęciu omawia to artykuł o tym, kiedy przysługuje odprawa nauczyciela.

Wypowiedzenie nauczycielowi a obowiązek podania przyczyny

Wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony musi być dokonane na piśmie. Pracodawca powinien wskazać przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie, a także zawrzeć pouczenie o prawie odwołania do sądu pracy. W przypadku nauczycieli wynika to z art. 30 § 4 i § 5 Kodeksu pracy stosowanych w związku z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela.

Przyczyna wypowiedzenia powinna być:

• rzeczywista - nie może być pozorna ani wymyślona jedynie na potrzeby wypowiedzenia;
• konkretna - nauczyciel musi wiedzieć, jakie zdarzenia, zachowania lub okoliczności uzasadniają decyzję dyrektora;
• zrozumiała - opis przyczyny nie może ograniczać się do ogólnych zwrotów, takich jak "niewłaściwe wykonywanie obowiązków" albo "utrata zaufania", bez wskazania faktów;
• aktualna i istotna - powinna realnie uzasadniać zakończenie zatrudnienia w konkretnych okolicznościach sprawy.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że podanie przyczyny pozornej jest równoznaczne z brakiem wskazania przyczyny. Nie wystarczy więc wpisać do pisma dowolnej formuły. Jeżeli sprawa trafi do sądu, pracodawca będzie oceniany przede wszystkim przez pryzmat tej przyczyny, którą wskazał w piśmie wypowiadającym umowę.

Czy utrata zaufania może uzasadniać wypowiedzenie nauczycielowi?

Utrata zaufania może być przyczyną wypowiedzenia, ale tylko wtedy, gdy jest oparta na konkretnych i obiektywnie weryfikowalnych okolicznościach. Samo stwierdzenie, że dyrektor utracił zaufanie do nauczyciela, zwykle będzie zbyt ogólne.

W piśmie wypowiadającym umowę warto wskazać, jakie zachowania doprowadziły do utraty zaufania. Mogą to być przykładowo powtarzające się naruszenia obowiązków, ignorowanie poleceń służbowych, niewłaściwe prowadzenie dokumentacji, naruszenie zasad bezpieczeństwa uczniów, poważne konflikty z rodzicami lub uczniami, jeżeli są udokumentowane i rzeczywiście wpływają na pracę szkoły.

Nie oznacza to jednak, że każdy konflikt albo każda skarga rodzica uzasadnia wypowiedzenie. Dyrektor powinien ocenić, czy zarzuty są potwierdzone, czy nauczyciel miał możliwość odniesienia się do nich oraz czy zastosowanie łagodniejszych środków było niewystarczające. Jeżeli wcześniej wobec nauczyciela nie zgłaszano zastrzeżeń, wypowiedzenie oparte wyłącznie na ogólnym haśle utraty zaufania może być szczególnie ryzykowne.

Jak przygotować pismo wypowiadające umowę nauczycielowi?

Pismo wypowiadające umowę powinno wskazywać pracodawcę, nauczyciela, datę, podstawę prawną, okres wypowiedzenia, termin rozwiązania stosunku pracy oraz przyczynę wypowiedzenia. W przypadku umowy na czas nieokreślony trzeba też zawrzeć pouczenie o prawie odwołania do sądu pracy.

Jeżeli nauczyciela reprezentuje zakładowa organizacja związkowa, przed wypowiedzeniem umowy na czas nieokreślony pracodawca powinien pamiętać o konsultacji zamiaru wypowiedzenia na zasadach wynikających z art. 38 Kodeksu pracy, o ile w konkretnej sprawie przepis ten ma zastosowanie. Pominięcie konsultacji może być dodatkowym argumentem nauczyciela w sporze.

Przyczyna powinna być opisana na tyle konkretnie, aby nauczyciel mógł ocenić, czy chce się odwołać. Nie trzeba tworzyć wielostronicowego uzasadnienia, ale nie wolno poprzestać na pustych sformułowaniach. Jeżeli pracodawca zamierza zmienić lub doprecyzować tryb zakończenia zatrudnienia, przydatna może być analiza, kiedy dopuszczalna jest zmiana podstawy rozwiązania umowy o pracę.

Odwołanie nauczyciela od wypowiedzenia

Nauczyciel, który nie zgadza się z wypowiedzeniem, może wnieść odwołanie do sądu pracy. Termin wynosi 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę. W sprawach nauczycieli spory ze stosunku pracy rozpoznają sądy pracy, niezależnie od tego, czy zatrudnienie wynika z umowy o pracę, czy z mianowania.

W razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia nauczyciel może domagać się roszczeń przewidzianych w Kodeksie pracy, w szczególności uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenia do pracy albo odszkodowania. Zakres roszczeń zależy od tego, na jakim etapie znajduje się sprawa i jaki tryb rozwiązania stosunku pracy zastosowano.

FAQ

Czy nauczyciela na czas nieokreślony można zwolnić w trakcie roku szkolnego?

Co do zasady wypowiedzenie z art. 27 ust. 1 Karty Nauczyciela prowadzi do rozwiązania umowy z końcem roku szkolnego, za trzymiesięcznym wypowiedzeniem. Inne terminy mogą wynikać z odrębnych podstaw, np. choroby, orzeczenia lekarskiego, negatywnej oceny pracy albo cofnięcia skierowania do nauczania religii.

Czy sama utrata zaufania wystarczy do wypowiedzenia nauczycielowi umowy?

Nie zawsze. Utrata zaufania powinna być oparta na konkretnych faktach. W piśmie wypowiadającym umowę trzeba wskazać, jakie zachowania nauczyciela doprowadziły do utraty zaufania i dlaczego uniemożliwiają dalsze zatrudnienie.

Czy trzeba wcześniej ukarać nauczyciela albo udzielić mu upomnienia?

Nie w każdej sprawie. Przepisy nie wymagają automatycznie wcześniejszego upomnienia przed wypowiedzeniem umowy na czas nieokreślony. Brak wcześniejszych zastrzeżeń może jednak osłabiać stanowisko pracodawcy, jeżeli wypowiedzenie oparto na ogólnych zarzutach dotyczących jakości pracy lub zaufania.

Czy negatywna ocena pracy zawsze pozwala rozwiązać umowę?

Negatywna ocena pracy dokonana w trybie art. 6a Karty Nauczyciela jest jedną z podstaw rozwiązania stosunku pracy. Trzeba jednak zachować procedurę oceny pracy, terminy oraz zasady doręczeń, ponieważ wadliwa ocena może stać się przedmiotem sporu.

Czy nauczyciel może odwołać się od wypowiedzenia?

Tak. Odwołanie od wypowiedzenia wnosi się do sądu pracy w terminie 21 dni od doręczenia pisma. Nauczyciel może kwestionować zarówno zasadność przyczyny, jak i formalną prawidłowość wypowiedzenia.

Czy dyrektor musi konsultować wypowiedzenie ze związkiem zawodowym?

Jeżeli nauczyciel jest reprezentowany przez zakładową organizację związkową, a sprawa dotyczy wypowiedzenia umowy na czas nieokreślony, trzeba ocenić obowiązek konsultacji z art. 38 Kodeksu pracy. Pominięcie tej czynności może mieć znaczenie w ewentualnym procesie.

Czy przy likwidacji godzin trzeba podawać utratę zaufania?

Nie. Jeżeli rzeczywistą przyczyną są zmiany organizacyjne, zmniejszenie liczby oddziałów albo brak godzin, należy wskazać właśnie tę przyczynę. Podawanie utraty zaufania zamiast rzeczywistej podstawy może zostać uznane za pozorne.

Podsumowanie

Rozwiązanie umowy na czas nieokreślony z nauczycielem jest możliwe, ale wymaga starannego ustalenia podstawy prawnej, zachowania właściwego terminu i przygotowania prawidłowego pisma. Wypowiedzenie powinno zawierać konkretną przyczynę, a nie jedynie ogólne sformułowania. Utrata zaufania może być skuteczna tylko wtedy, gdy wynika z faktów, które można wskazać i udowodnić.

Dyrektor szkoły powinien szczególnie uważać, aby nie mieszać przyczyn osobowych, organizacyjnych i formalnych. Inaczej ocenia się negatywną ocenę pracy, inaczej długotrwałą chorobę, a jeszcze inaczej zmniejszenie liczby oddziałów. W każdej z tych sytuacji inne znaczenie mają terminy, dokumenty i ewentualne roszczenia nauczyciela.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 515, w szczególności art. 6a, art. 20, art. 23, art. 27 i art. 91c - ISAP
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 277 z późn. zm., w szczególności art. 30, art. 38, art. 45 i art. 264 - ISAP
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2006 r., II PK 31/06
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 152/10
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 września 1998 r., I PKN 315/98

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.