Praca bez podpisanej umowy a odejście i pensja

Rozpoczęcie pracy bez podpisanej umowy

Jeżeli pracownik został dopuszczony do pracy i faktycznie wykonuje obowiązki na rzecz pracodawcy, brak podpisanej umowy nie oznacza automatycznie, że nie doszło do zatrudnienia. O tym, czy mamy do czynienia ze stosunkiem pracy, decyduje przede wszystkim sposób wykonywania pracy: podporządkowanie pracodawcy, wykonywanie pracy osobiście, w wyznaczonym miejscu i czasie oraz za wynagrodzeniem.

Zgodnie z art. 29 § 2 Kodeksu pracy umowę o pracę zawiera się na piśmie. Jeżeli nie zachowano formy pisemnej, pracodawca powinien przed dopuszczeniem pracownika do pracy potwierdzić na piśmie ustalenia co do stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków. Niedopełnienie tego obowiązku jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika. Zgodnie z art. 281 K.p. pracodawcy grozi za to grzywna od 1000 zł do 30 000 zł.

Pracodawca powinien także realizować obowiązki wobec ZUS i urzędu skarbowego. Jeżeli nie zgłosił pracownika do ubezpieczeń albo nie odprowadzał składek i zaliczek, może ponieść odrębne konsekwencje. Dla pracownika ważne jest natomiast to, że brak dokumentu umowy nie przekreśla prawa do pensji za przepracowany czas.

Czy można odejść z pracy, gdy nie podpisano umowy?

Pracodawca nie może sprzeciwić się odejściu pracownika w tym sensie, że nie ma prawa zmuszać go do dalszego świadczenia pracy. W Polsce nie istnieje przymus pracy. Nie oznacza to jednak, że zawsze bezpieczne jest zakończenie współpracy z dnia na dzień, zwłaszcza gdy z okoliczności wynika, że stosunek pracy już powstał.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest porozumienie stron, w którym pracodawca i pracownik ustalają konkretną datę zakończenia zatrudnienia oraz rozliczenie wynagrodzenia. Jeżeli porozumienie nie jest możliwe, w grę może wchodzić wypowiedzenie umowy. Długość okresu wypowiedzenia zależy od rodzaju umowy i stażu pracy u danego pracodawcy. Przy umowie na czas określony lub nieokreślony wynosi co do zasady 2 tygodnie, 1 miesiąc albo 3 miesiące, zależnie od okresu zatrudnienia u tego pracodawcy.

W szczególnych sytuacjach pracownik może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia z winy pracodawcy, jeżeli pracodawca dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika. Sam brak pisemnej umowy jest poważnym naruszeniem, ale ocena, czy uzasadnia natychmiastowe rozwiązanie umowy w konkretnym przypadku, zależy od całokształtu okoliczności, w tym od niewypłacenia wynagrodzenia, niezgłoszenia do ubezpieczeń czy uporczywego unikania potwierdzenia warunków zatrudnienia.

Brak umowy a obowiązek wypłaty wynagrodzenia

Pracodawca nie może odmówić wypłaty wynagrodzenia tylko dlatego, że nie sporządził umowy na piśmie. Jeżeli praca została wykonana, wynagrodzenie jest należne. W praktyce spór często dotyczy nie samej zasady zapłaty, lecz udowodnienia, że praca była świadczona, w jakim wymiarze oraz za jaką stawkę.

Warto jak najszybciej skierować do pracodawcy pisemne żądanie: potwierdzenia warunków zatrudnienia, wydania dokumentów pracowniczych oraz wypłaty wynagrodzenia za konkretny okres. Dobrze, aby takie wezwanie zostało wysłane w sposób pozwalający później wykazać jego treść i doręczenie, na przykład listem poleconym albo wiadomością e-mail, jeżeli wcześniej strony korzystały z tej formy kontaktu.

Jeżeli pracodawca nadal odmawia zapłaty, pracownik może zgłosić sprawę do Państwowej Inspekcji Pracy albo wystąpić z pozwem do sądu pracy. Roszczenia ze stosunku pracy co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne, dlatego nie warto zwlekać z podjęciem działań.

Jak udowodnić pracę bez podpisanej umowy?

W sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy i zapłatę wynagrodzenia kluczowe znaczenie mają dowody. Nie trzeba dysponować podpisaną umową, aby wykazać zatrudnienie, ale im więcej materiału zostanie zebrane, tym większa szansa na skuteczne dochodzenie praw.

Przydatne mogą być w szczególności: wiadomości SMS, e-maile, komunikatory służbowe, grafiki pracy, listy obecności, identyfikatory, potwierdzenia wejść do systemu, zdjęcia harmonogramów, korespondencja z przełożonym, potwierdzenia przelewów, nagrania rozmów w granicach dopuszczalnych przez prawo oraz zeznania współpracowników lub klientów. Warto zabezpieczyć te dowody jeszcze przed odejściem, o ile można to zrobić legalnie i bez naruszania cudzych praw.

Jeżeli pracodawca obiecywał podpisanie umowy z datą późniejszą niż faktyczne rozpoczęcie pracy, należy wyraźnie żądać, aby dokument obejmował rzeczywisty okres zatrudnienia. Wpisanie późniejszej daty mogłoby utrudnić dochodzenie wynagrodzenia, składek i innych uprawnień za wcześniejszy okres.

Co zrobić krok po kroku?

Po pierwsze, warto pisemnie zażądać od pracodawcy potwierdzenia warunków zatrudnienia na piśmie, wskazując faktyczną datę rozpoczęcia pracy, stanowisko, wymiar czasu pracy, ustalone wynagrodzenie oraz dotychczas przepracowany okres.

Po drugie, jeżeli pracownik chce odejść, najlepiej zaproponować rozwiązanie zatrudnienia za porozumieniem stron z konkretną datą oraz jednoczesnym rozliczeniem pensji. Jeżeli pracodawca odmawia, trzeba rozważyć wypowiedzenie albo, w poważniejszych przypadkach, rozwiązanie bez wypowiedzenia z winy pracodawcy.

Po trzecie, w przypadku braku zapłaty należy wezwać pracodawcę do wypłaty wynagrodzenia. Jeżeli wezwanie nie przyniesie skutku, można złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy oraz pozew do sądu pracy o zapłatę, a w razie potrzeby także o ustalenie istnienia stosunku pracy.

FAQ

Czy umowa o pracę musi być podpisana, żeby była ważna?

Nie zawsze. Dla celów dowodowych i zgodnie z obowiązkami pracodawcy umowa powinna być zawarta albo potwierdzona na piśmie, ale stosunek pracy może wynikać także z faktycznego dopuszczenia pracownika do pracy i wykonywania jej w warunkach typowych dla zatrudnienia pracowniczego.

Czy pracodawca może nie zapłacić, bo nie było umowy?

Nie. Jeżeli praca została wykonana, wynagrodzenie jest należne. Brak pisemnej umowy jest naruszeniem obowiązków pracodawcy, a nie argumentem pozwalającym uniknąć zapłaty.

Szerszy kontekst opisujemy również w artykule: Praca po wygaśnięciu umowy bez podpisu.

Czy można odejść natychmiast z pracy bez umowy?

Fizycznie pracodawca nie może zmusić pracownika do dalszej pracy, ale nagłe zaprzestanie wykonywania obowiązków może wywołać spór. Bezpieczniej jest uzyskać porozumienie stron, złożyć wypowiedzenie albo w uzasadnionych przypadkach rozwiązać umowę bez wypowiedzenia z winy pracodawcy.

Czy brak pisemnej umowy oznacza umowę na czas nieokreślony?

Nie należy tego przyjmować automatycznie w każdej sprawie. W starszym orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazywano na domniemanie zawarcia umowy o pracę, gdy pracownik został dopuszczony do pracy, ale o rodzaju i treści umowy decydują konkretne ustalenia stron oraz okoliczności wykonywania pracy.

Gdzie zgłosić pracę bez umowy?

Naruszenie obowiązku pisemnego potwierdzenia warunków zatrudnienia można zgłosić do Państwowej Inspekcji Pracy. Roszczeń o wynagrodzenie, ustalenie istnienia stosunku pracy lub inne należności pracownik może dochodzić przed sądem pracy.

Podsumowanie

Brak podpisanej umowy o pracę nie pozbawia pracownika prawa do wynagrodzenia ani ochrony wynikającej z przepisów prawa pracy. Jeżeli praca była faktycznie wykonywana w warunkach podporządkowania pracodawcy, można dochodzić potwierdzenia zatrudnienia i zapłaty. Odejście do innej pracy jest możliwe, ale warto zadbać o prawidłowy tryb zakończenia współpracy oraz dowody potwierdzające przepracowany okres i uzgodnione wynagrodzenie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141 z późn. zm.
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1976 r., sygn. akt I PZP 9/76

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.