• Stan prawny na: 2026-06-06
Sam aktywny wpis działalności gospodarczej w CEIDG nie zawsze wystarcza do odwołania nauczyciela z urlopu dla poratowania zdrowia. Kluczowe jest ustalenie, czy nauczyciel w czasie urlopu osobiście wykonuje działalność zarobkową.
Dyrektor powinien najpierw zebrać i ocenić dowody, a dopiero po potwierdzeniu naruszenia pisemnie odwołać nauczyciela z urlopu, wskazując podstawę prawną, przyczynę i termin powrotu do pracy.
Urlop dla poratowania zdrowia jest szczególnym uprawnieniem nauczyciela uregulowanym w art. 73 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. Przysługuje nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, po spełnieniu ustawowych warunków stażu pracy, w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia, leczenia uzdrowiskowego albo rehabilitacji uzdrowiskowej.
W czasie urlopu nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia i świadczeń wskazanych w Karcie Nauczyciela. Właśnie dlatego ustawodawca ogranicza możliwość podejmowania w tym okresie aktywności zarobkowej. Urlop ma służyć leczeniu i odzyskaniu zdolności do pracy, a nie równoległemu osobistemu prowadzeniu innej działalności.
Dla dyrektora szkoły istotne jest jednak odróżnienie formalnego istnienia działalności gospodarczej od faktycznego, osobistego wykonywania pracy w ramach tej działalności. Sam wpis w CEIDG, sam fakt uzyskiwania przychodu albo samo posiadanie firmy nie muszą jeszcze oznaczać, że nauczyciel narusza art. 73 Karty Nauczyciela.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin - Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Zgodnie z art. 73 ust. 7 Karty Nauczyciela w okresie przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia nauczyciel nie może nawiązać stosunku pracy ani podjąć innej działalności zarobkowej. Jeżeli dyrektor stwierdzi naruszenie tego zakazu, odwołuje nauczyciela z urlopu, określając termin, w którym nauczyciel ma obowiązek powrócić do pracy.
Działalność gospodarcza co do zasady jest działalnością zarobkową, ponieważ jest wykonywana w celu osiągania przychodów. Nie oznacza to jednak automatycznie, że każdy nauczyciel mający aktywny wpis w CEIDG powinien zostać odwołany z urlopu. Decydujące jest to, czy w czasie urlopu nauczyciel rzeczywiście wykonuje osobiście czynności związane z firmą, na przykład świadczy usługi, obsługuje klientów, podpisuje umowy, wystawia oferty, prowadzi sprzedaż albo aktywnie zarządza bieżącą działalnością.
Jeżeli dyrektor widzi w CEIDG aktywny wpis, nowe informacje dotyczące firmy albo inne sygnały rozwoju działalności, powinien potraktować je jako przesłankę do weryfikacji, a nie jako automatyczny dowód naruszenia. W praktyce warto ustalić, kto faktycznie wykonuje czynności w firmie, czy nauczyciel ustanowił pełnomocnika, czy w czasie urlopu kontaktuje się z klientami oraz czy są dowody osobistego wykonywania usług.
Jeżeli nauczyciel prowadził działalność gospodarczą jeszcze przed rozpoczęciem urlopu dla poratowania zdrowia, sam fakt jej dalszego istnienia nie przesądza o konieczności odwołania z urlopu. Karta Nauczyciela zakazuje osobistego wykonywania działalności zarobkowej w okresie urlopu, ale nie wprowadza generalnego obowiązku likwidacji albo zawieszenia firmy w każdym przypadku.
Nauczyciel może ograniczyć ryzyko sporu, jeżeli na czas urlopu powierzy prowadzenie spraw firmy pełnomocnikowi i sam powstrzyma się od czynności zarobkowych. Pełnomocnik może być ujawniony w CEIDG, ale może też działać na podstawie odrębnego pełnomocnictwa. Najważniejsze jest to, aby nauczyciel faktycznie nie wykonywał pracy w firmie osobiście.
Takie podejście potwierdza wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2019 r., sygn. akt I PK 238/18. Sąd Najwyższy wskazał, że odwołanie nauczyciela z urlopu dla poratowania zdrowia jest uzasadnione w przypadku osobistego wykonywania innej działalności zarobkowej. Oznacza to, że samo posiadanie innego źródła utrzymania albo formalne istnienie firmy nie musi jeszcze wystarczyć do odwołania z urlopu.
Dyrektor nie powinien ograniczać się wyłącznie do sprawdzenia wpisu w CEIDG. Aktywny wpis może być ważnym sygnałem, ale bez dodatkowych ustaleń może okazać się niewystarczający. Bezpieczne działanie powinno obejmować zebranie informacji i udokumentowanie, na czym polegała aktywność nauczyciela w czasie urlopu.
W praktyce dyrektor powinien w szczególności:
Wezwanie do wyjaśnień nie jest wprost opisane jako odrębna procedura w art. 73 Karty Nauczyciela, ale w praktyce pomaga uniknąć pochopnej decyzji. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy nauczyciel twierdzi, że działalność prowadzi pełnomocnik, współmałżonek, pracownik albo inna osoba.
Jeżeli dyrektor stwierdzi, że nauczyciel w czasie urlopu dla poratowania zdrowia osobiście wykonuje działalność zarobkową, ma obowiązek odwołać go z urlopu. Przepis posługuje się sformułowaniem "dyrektor szkoły odwołuje", co oznacza, że po potwierdzeniu naruszenia decyzja nie ma charakteru uznaniowego.
Pismo odwołujące nauczyciela z urlopu powinno być doręczone w sposób pozwalający wykazać datę odbioru, na przykład osobiście za potwierdzeniem albo przesyłką poleconą. W piśmie warto wskazać:
Termin powrotu do pracy powinien być realny i jednoznaczny. Najbezpieczniej wskazać konkretną datę, z uwzględnieniem czasu potrzebnego na doręczenie pisma oraz organizację powrotu nauczyciela do szkoły.
Po skutecznym odwołaniu z urlopu nauczyciel powinien stawić się do pracy w terminie wskazanym przez dyrektora. Jeżeli tego nie zrobi, dalsze konsekwencje zależą od okoliczności, statusu nauczyciela, rodzaju zatrudnienia oraz przyczyny niestawiennictwa.
Nieobecność po odwołaniu z urlopu może prowadzić do odpowiedzialności pracowniczej, dyscyplinarnej albo do rozwiązania stosunku pracy, jeżeli zachowanie nauczyciela spełnia przesłanki przewidziane w przepisach prawa pracy i Karty Nauczyciela. Przed podjęciem najdalej idących działań dyrektor powinien jednak ocenić, czy pismo zostało prawidłowo doręczone, czy termin powrotu był prawidłowo określony i czy nauczyciel nie przedstawił usprawiedliwienia nieobecności.
W sporze sądowym największe znaczenie będą miały dowody wskazujące na osobiste wykonywanie czynności przez nauczyciela. Mogą to być na przykład potwierdzenia udziału nauczyciela w spotkaniach z klientami, korespondencja handlowa, ogłoszenia z aktualnymi danymi kontaktowymi nauczyciela, faktury lub umowy podpisane w czasie urlopu, wpisy w mediach społecznościowych albo relacje osób, które korzystały z usług nauczyciela.
Słabszym dowodem jest sam wydruk z CEIDG, ponieważ potwierdza on przede wszystkim formalny status przedsiębiorcy. Może on jednak stanowić punkt wyjścia do dalszych ustaleń. Podobnie nowe wpisy lub zmiany w ewidencji mogą sugerować aktywność gospodarczą, ale zwykle trzeba jeszcze ustalić, kto faktycznie podejmował czynności i czy były one wykonywane osobiście przez nauczyciela.
Poniższe przykłady pokazują, kiedy aktywna działalność gospodarcza może uzasadniać odwołanie z urlopu, a kiedy konieczne są dodatkowe ustalenia.
Nauczycielka prowadzi gabinet korepetycji i w czasie urlopu dla poratowania zdrowia nadal publikuje aktualny grafik zajęć, przyjmuje zapisy oraz osobiście prowadzi lekcje online. Dyrektor dysponuje zrzutami ogłoszeń, korespondencją z klientem i potwierdzeniem terminu zajęć. W takiej sytuacji istnieją podstawy do uznania, że nauczycielka osobiście wykonuje działalność zarobkową, a dyrektor powinien odwołać ją z urlopu.
Nauczyciel ma aktywną działalność gospodarczą, ale na czas urlopu ustanowił pełnomocnika, który podpisuje umowy, kontaktuje się z klientami i prowadzi bieżące sprawy firmy. Nauczyciel nie świadczy usług i nie podejmuje czynności handlowych. Sam aktywny wpis w CEIDG nie powinien wtedy automatycznie przesądzać o odwołaniu z urlopu.
Dyrektor otrzymuje informację od rodzica, że nauczyciel w czasie urlopu wykonuje odpłatne usługi doradcze. Po sprawdzeniu okazuje się, że rodzic nie korzystał z usług osobiście, a informacja pochodzi z rozmowy z osobą trzecią. W takim przypadku dyrektor powinien najpierw zebrać konkretne dowody i poprosić nauczyciela o wyjaśnienia, zamiast od razu kierować pismo o odwołaniu z urlopu.
Najczęściej nie. Aktywny wpis w CEIDG potwierdza formalne prowadzenie działalności, ale dyrektor powinien ustalić, czy nauczyciel w czasie urlopu osobiście wykonuje czynności zarobkowe.
Przepisy nie wprowadzają bezwzględnego obowiązku zawieszenia działalności w każdym przypadku. Nauczyciel nie może jednak osobiście wykonywać działalności zarobkowej w czasie urlopu.
Tak, jest to możliwe, jeżeli pełnomocnik faktycznie wykonuje czynności w imieniu przedsiębiorcy, a nauczyciel powstrzymuje się od osobistej pracy zarobkowej. W razie sporu znaczenie będą miały dowody rzeczywistego sposobu działania firmy.
Art. 73 Karty Nauczyciela nie opisuje odrębnej procedury wyjaśniającej, ale z praktycznego punktu widzenia wezwanie nauczyciela do wyjaśnień jest rozsądne. Pozwala ustalić, czy działalność jest wykonywana osobiście, czy przez inną osobę.
Tak. Nauczyciel może kwestionować zasadność odwołania przed sądem pracy, zwłaszcza jeżeli uważa, że nie wykonywał działalności zarobkowej osobiście albo że dyrektor oparł się na niewystarczających dowodach.
Dyrektor szkoły powinien reagować na informacje o działalności gospodarczej nauczyciela przebywającego na urlopie dla poratowania zdrowia, ale nie powinien opierać decyzji wyłącznie na aktywnym wpisie w CEIDG. Kluczowe jest ustalenie, czy nauczyciel w czasie urlopu osobiście wykonuje działalność zarobkową.
Jeżeli osobiste wykonywanie działalności zostanie potwierdzone, dyrektor ma obowiązek odwołać nauczyciela z urlopu, wskazać podstawę prawną, przyczynę oraz termin powrotu do pracy. Jeżeli natomiast działalność jest prowadzona przez pełnomocnika, a nauczyciel nie wykonuje czynności osobiście, odwołanie z urlopu może być nieuzasadnione.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2019 r., sygn. akt I PK 238/18
Opracowanie redakcyjne na podstawie porady prawnej. Ekspert merytoryczny: Katarzyna Talkowska-Szewczyk
Członek Okręgowej Izby Radców Prawnych we Wrocławiu. Absolwentka Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz studiów podyplomowych – Prawo medyczne i bioetyka na Uniwersytecie Jagiellońskim na Wydziale Prawa i Administracji w Krakowie. Radca...
>> więcej informacji