Praca pomocy nauczyciela w innych godzinach niż plan zajęć

Czy pomoc nauczyciela pracuje tylko według planu zajęć ucznia?

Nie zawsze. Trzeba odróżnić dwie kwestie: zadania pomocy nauczyciela związane z konkretnym uczniem oraz formalny rozkład czasu pracy wynikający z umowy, informacji o warunkach zatrudnienia, regulaminu pracy, arkusza organizacyjnego albo harmonogramu.

Aktualne rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki przewiduje zatrudnianie pomocy nauczyciela m.in. w szkołach, w których kształceniem specjalnym są objęci uczniowie posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Zgodnie z § 7 ust. 9 tego rozporządzenia specjaliści i pomoc nauczyciela realizują zadania wyznaczone przez dyrektora szkoły.

Nie oznacza to jednak, że dyrektor może w każdej chwili i bez ograniczeń zmienić godziny pracy albo rodzaj obowiązków. Polecenie służbowe jest wiążące tylko wtedy, gdy dotyczy pracy, nie jest sprzeczne z prawem i nie narusza umowy o pracę. Wynika to z art. 100 § 1 Kodeksu pracy.

Jeżeli w dokumentach pracowniczych wyraźnie wskazano, że praca jest wykonywana w określonych godzinach odpowiadających planowi zajęć ucznia, szkoła powinna ten rozkład respektować albo prawidłowo go zmienić. Jeżeli natomiast umowa określa jedynie stanowisko i wymiar etatu, a szczegółowy harmonogram ustala pracodawca, dyrektor ma większą swobodę organizacyjną, ale nadal musi działać w granicach przepisów o czasie pracy.

3/4 etatu a liczba godzin pracy

Pracownik zatrudniony na 3/4 etatu nie pozostaje do dyspozycji pracodawcy tak jak osoba zatrudniona na pełen etat. Jeżeli pełny etat w danym systemie czasu pracy odpowiada przeciętnie 40 godzinom tygodniowo, to 3/4 etatu oznacza przeciętnie 30 godzin tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym.

Nie zawsze musi to być dokładnie 6 godzin każdego dnia. Pracownik może mieć rozkład np. po 6 godzin przez 5 dni, ale możliwe są też inne układy, jeżeli wynikają z prawidłowego harmonogramu i nie naruszają norm czasu pracy, odpoczynku dobowego oraz tygodniowego. Kodeks pracy wymaga, aby rozkład czasu pracy był przekazany co do zasady co najmniej tydzień przed rozpoczęciem pracy w okresie, którego dotyczy, jeżeli pracodawca ma obowiązek taki rozkład sporządzać.

Jeżeli zatem pracownica miała zaplanowaną pracę np. od 8:00 do 14:00, a dyrektor tego samego dnia nakazuje jej przyjść na zmianę popołudniową tylko dlatego, że uczeń jest nieobecny, trzeba sprawdzić, czy doszło do prawidłowej zmiany harmonogramu, czy nie przekroczono wymiaru etatu i czy nie naruszono odpoczynku dobowego.

Czy dyrektor może zlecić inne zadania, gdy uczeń jest nieobecny?

Co do zasady tak, ale nie każde zadanie. Nieobecność ucznia nie powoduje automatycznie, że pracownik może iść do domu, jeżeli w tym czasie zgodnie z harmonogramem ma wykonywać pracę. W czasie zaplanowanej pracy pozostaje on do dyspozycji pracodawcy, a dyrektor może polecić mu inne czynności organizacyjne lub opiekuńcze, które mieszczą się w rodzaju pracy pomocy nauczyciela.

Przykładowo za dopuszczalne można zwykle uznać pomoc innemu nauczycielowi, wsparcie ucznia w innej klasie, przygotowanie pomocy dydaktycznych, porządkowanie materiałów wykorzystywanych do pracy z uczniem, udział w czynnościach związanych z organizacją opieki albo zadania wynikające z IPET i bieżących potrzeb szkoły.

Inaczej należy ocenić stałe lub regularne kierowanie pomocy nauczyciela do pracy typowo sprzątającej, wykonywanej razem z personelem sprzątającym, szczególnie poza jej dotychczasowymi godzinami. Jeżeli pracownik został zatrudniony jako pomoc nauczyciela, a nie jako sprzątaczka, to takie polecenia mogą wykraczać poza umówiony rodzaj pracy.

Kiedy można powierzyć pracownikowi inną pracę?

Kodeks pracy dopuszcza czasowe powierzenie pracownikowi innej pracy niż określona w umowie bez wypowiedzenia zmieniającego, ale tylko po spełnieniu warunków z art. 42 § 4 Kodeksu pracy. Muszą istnieć uzasadnione potrzeby pracodawcy, powierzenie nie może trwać dłużej niż 3 miesiące w roku kalendarzowym, nie może obniżać wynagrodzenia i musi odpowiadać kwalifikacjom pracownika.

Ten przepis nie daje pracodawcy prawa do trwałej zmiany stanowiska ani do obchodzenia umowy o pracę. Jeżeli szkoła regularnie kieruje pomoc nauczyciela do sprzątania, bo brakuje personelu obsługi, w praktyce może to oznaczać zmianę rodzaju pracy. Taka zmiana powinna nastąpić za porozumieniem stron albo w drodze wypowiedzenia zmieniającego, a nie przez ogólny zapis w zakresie obowiązków o wykonywaniu poleceń dyrektora.

Co z pracą ponad ustalony wymiar czasu?

Jeżeli pracownik zatrudniony na 3/4 etatu ma pracować ponad ustalony w umowie wymiar czasu pracy, trzeba sprawdzić nie tylko liczbę godzin w danym dniu, lecz także wymiar w całym okresie rozliczeniowym. Dla niepełnoetatowca umowa o pracę powinna określać dopuszczalną liczbę godzin pracy ponad wymiar etatu, po przekroczeniu której pracownikowi przysługuje dodatek jak za godziny nadliczbowe.

Praca ponad normy czasu pracy albo ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy jest pracą w godzinach nadliczbowych. Nadgodziny są dopuszczalne m.in. z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy, ale nie mogą stać się stałym sposobem organizowania braków kadrowych. Pracodawca musi prowadzić ewidencję czasu pracy i prawidłowo rozliczyć wynagrodzenie oraz dodatki albo czas wolny.

Czy zapis o pozostawaniu w dyspozycji dyrektora wystarczy?

Sam zapis, że w czasie nieobecności ucznia pomoc nauczyciela pozostaje do dyspozycji dyrektora, nie oznacza pełnej dowolności. Taki zapis może uzasadniać powierzenie innych zadań w godzinach zaplanowanej pracy, ale nadal zadania te powinny być związane z rodzajem pracy, organizacją opieki, potrzebami szkoły i kwalifikacjami pracownika.

Nie można na podstawie ogólnego zapisu rozszerzać obowiązków w sposób sprzeczny z umową. Jeżeli zakres obowiązków jest niejasny, warto poprosić pracodawcę o pisemne doprecyzowanie, jakie czynności mają być wykonywane podczas nieobecności ucznia i w jakich godzinach.

Co może zrobić pracownik?

Pracownik powinien najpierw zebrać dokumenty: umowę o pracę, informację o warunkach zatrudnienia, zakres obowiązków, regulamin pracy, harmonogramy oraz ewidencję czasu pracy, jeżeli ma do niej dostęp. Następnie warto złożyć do dyrektora krótkie pismo z prośbą o wskazanie podstawy zmiany godzin albo powierzenia innych zadań. Jeżeli polecenia są przekazywane po zakończeniu zaplanowanych godzin, trzeba też ustalić, czy e-maile i telefony po godzinach pracy są czasem pracy.

Jeżeli polecenia są powtarzalne, dotyczą pracy poza harmonogramem, prowadzą do przekroczenia wymiaru etatu albo obejmują czynności wyraźnie niezwiązane ze stanowiskiem, można rozważyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy. W sprawach o wynagrodzenie, dodatki za pracę ponad wymiar albo ustalenie naruszenia warunków pracy właściwy może być sąd pracy.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 29, art. 42 § 4, art. 100, art. 128-133 oraz art. 151 i art. 151¹ - tekst jednolity w serwisie ELI.
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym, tekst jednolity Dz.U. 2020 poz. 1309 - tekst jednolity w serwisie ELI.
• Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1712.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.