Likwidacja firmy a ciąża - chorobowe i macierzyńskie z ZUS

Czy pracodawca może rozwiązać umowę z pracownicą w ciąży przy likwidacji firmy?

Co do zasady pracownica w ciąży korzysta ze szczególnej ochrony trwałości stosunku pracy. Pracodawca nie może prowadzić przygotowań do wypowiedzenia lub rozwiązania umowy, wypowiedzieć jej ani rozwiązać, chyba że zachodzą ustawowe wyjątki.

Jednym z takich wyjątków jest ogłoszenie upadłości lub likwidacja pracodawcy. Wynika to z art. 177 § 4 Kodeksu pracy. W takiej sytuacji rozwiązanie umowy za wypowiedzeniem może nastąpić także w okresie ciąży, ale pracodawca powinien uzgodnić termin rozwiązania umowy z zakładową organizacją związkową reprezentującą pracownicę, jeżeli taka organizacja działa i reprezentuje pracownicę.

Trzeba jednak odróżnić rzeczywistą likwidację pracodawcy od zwykłej reorganizacji. Jeżeli pracodawca nadal prowadzi działalność, a likwiduje tylko stanowisko pracy, dział, punkt sprzedaży albo część zakładu, sytuacja wymaga dokładnej oceny. W wielu takich przypadkach ochrona ciężarnej pracownicy nadal działa, a wypowiedzenie może być wadliwe.

Istnienie podstaw do rozwiązania umowy w okresie ciąży powinien wykazać pracodawca. Jeżeli wypowiedzenie nie jest związane z rzeczywistą likwidacją albo upadłością pracodawcy, pracownica może rozważyć odwołanie do sądu pracy. Termin na odwołanie od wypowiedzenia lub rozwiązania umowy wynosi zasadniczo 21 dni od doręczenia pisma.

Chorobowe w ciąży po likwidacji pracodawcy

Jeżeli niezdolność do pracy powstała w czasie zatrudnienia i trwa po rozwiązaniu umowy, pracownica może zachować prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia. W przypadku ciąży zasiłek chorobowy wynosi 100% podstawy wymiaru.

Okres zasiłkowy w ciąży wynosi maksymalnie 270 dni. Jest to istotna zmiana w stosunku do często powtarzanej, ale nieprawidłowej informacji o 182 dniach. Limit 182 dni dotyczy zwykłej niezdolności do pracy, natomiast niezdolność do pracy przypadająca w czasie ciąży korzysta z dłuższego okresu zasiłkowego.

Po ustaniu zatrudnienia zasadniczo zasiłek chorobowy wypłaca ZUS. ZUS nie wypłaca jednak świadczenia z urzędu tylko dlatego, że lekarz wystawił e-ZLA. Trzeba złożyć wniosek o zasiłek, najczęściej na druku ZAS-53, a przy pierwszym zwolnieniu obejmującym okres po ustaniu zatrudnienia także oświadczenie Z-10. Pracodawca powinien przekazać do ZUS zaświadczenie płatnika składek Z-3.

W praktyce warto dopilnować, aby w dokumentacji znajdowała się informacja o ciąży, ponieważ wpływa ona zarówno na wysokość zasiłku, jak i na długość okresu zasiłkowego. Na e-ZLA ciąża jest oznaczana kodem B, ale lekarz może nie zamieścić kodu na wniosek pacjentki. Wtedy ZUS może wymagać innego potwierdzenia, np. zaświadczenia lekarskiego o stanie ciąży.

Jak będzie naliczane chorobowe?

Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego dla pracownika stanowi co do zasady przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Jeżeli zatrudnienie trwało krócej, podstawę ustala się z pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia.

Przykładowo, jeżeli pracownica rozpoczęła pracę w lipcu, a niezdolność do pracy powstała we wrześniu, ZUS będzie analizował wynagrodzenie z okresu zatrudnienia poprzedzającego miesiąc powstania niezdolności, według zasad ustawy zasiłkowej. Przy krótkim zatrudnieniu sposób wyliczenia może zależeć od tego, czy pracownica przepracowała pełny miesiąc kalendarzowy, czy wynagrodzenie było stałe, czy obejmowało premie albo inne składniki zmienne.

Od podstawy wymiaru odlicza się finansowane przez pracownika składki na ubezpieczenia społeczne. Warto też pamiętać, że podstawa zasiłku chorobowego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie może być wyższa niż 100% przeciętnego wynagrodzenia ogłaszanego dla celów emerytalnych. Oznacza to, że przy wysokich zarobkach świadczenie po zakończeniu zatrudnienia może być ograniczone ustawowym limitem.

Kto wypłaca świadczenie i kiedy można spodziewać się pieniędzy?

Do dnia rozwiązania umowy świadczenia mogą być wypłacane przez pracodawcę albo przez ZUS, zależnie od rodzaju świadczenia i statusu płatnika. Po ustaniu zatrudnienia wypłatę zasiłku chorobowego przejmuje ZUS.

ZUS wypłaca zasiłek na bieżąco po stwierdzeniu uprawnień, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa do świadczenia. W praktyce termin liczy się dopiero wtedy, gdy ZUS ma komplet danych i dokumentów. Brak Z-3 od pracodawcy, brak Z-10, niejasny kod ciąży albo wątpliwości co do ustania zatrudnienia mogą opóźnić wypłatę.

Jeżeli pracodawca likwiduje firmę, warto jak najszybciej poprosić o świadectwo pracy i dopilnować przekazania dokumentów do ZUS. Dobrze jest też zachować kopię wypowiedzenia, dokumentów dotyczących likwidacji oraz korespondencji z pracodawcą.

Zasiłek do dnia porodu i zasiłek macierzyński po porodzie

Ustawa zasiłkowa przewiduje szczególne zabezpieczenie dla pracownicy, której umowa została rozwiązana w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości albo likwidacji pracodawcy i której nie zapewniono innego zatrudnienia. W takiej sytuacji do dnia porodu może przysługiwać zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego.

Po urodzeniu dziecka zasiłek macierzyński może przysługiwać również wtedy, gdy dziecko urodziło się już po ustaniu zatrudnienia, jeżeli ubezpieczenie chorobowe ustało w okresie ciąży wskutek śmierci, ogłoszenia upadłości albo likwidacji pracodawcy albo gdy rozwiązanie umowy nastąpiło z naruszeniem prawa potwierdzonym prawomocnym orzeczeniem sądu.

W przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie urlop macierzyński wynosi 20 tygodni. Zasiłek macierzyński może obejmować także okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu, jeżeli zostaną spełnione warunki do jego wypłaty i złożone odpowiednie wnioski. Wysokość świadczenia zależy między innymi od tego, czy wniosek o wypłatę zasiłku za okres macierzyński i rodzicielski zostanie złożony w terminie 21 dni po porodzie.

Nie można pobierać dwóch świadczeń za ten sam okres. Jeżeli pracownica po ustaniu zatrudnienia pozostaje na zwolnieniu lekarskim, a następnie urodzi dziecko, ZUS ustali, od kiedy kończy się chorobowe albo zasiłek w wysokości macierzyńskiego do dnia porodu i od kiedy należy się zasiłek macierzyński po porodzie.

Jakie dokumenty przygotować dla ZUS?

Lista dokumentów zależy od konkretnej sytuacji, ale przy likwidacji pracodawcy i ciąży najczęściej potrzebne są:

• e-ZLA albo informacja o wystawionym zwolnieniu lekarskim,
• wniosek o zasiłek chorobowy, najczęściej ZAS-53, jeżeli zasiłek ma wypłacać ZUS,
• oświadczenie Z-10, jeżeli zwolnienie obejmuje okres po ustaniu zatrudnienia,
• zaświadczenie płatnika składek Z-3 przekazywane przez pracodawcę,
• świadectwo pracy albo dokument potwierdzający ustanie zatrudnienia,
• dokument potwierdzający ciążę, jeżeli z dokumentacji e-ZLA nie wynika kod B albo ZUS zażąda dodatkowego potwierdzenia,
• po porodzie odpis aktu urodzenia dziecka albo inne dokumenty wymagane przez ZUS do wypłaty zasiłku macierzyńskiego,
• dokumenty potwierdzające likwidację albo upadłość pracodawcy, jeżeli są potrzebne do wykazania przyczyny ustania zatrudnienia.

Jeżeli pracodawca nie przekazuje Z-3 albo nie współpracuje po likwidacji działalności, warto skontaktować się z ZUS i złożyć posiadane dokumenty wraz z wyjaśnieniem. ZUS może wzywać do uzupełnienia braków, a w sprawach spornych wyda decyzję, od której przysługuje odwołanie do sądu.

FAQ

Podsumowanie

Likwidacja pracodawcy w czasie ciąży nie pozbawia automatycznie prawa do świadczeń. Jeżeli rozwiązanie umowy nastąpiło z powodu rzeczywistej likwidacji albo upadłości pracodawcy, pracownica może korzystać z ochrony wynikającej z ustawy zasiłkowej. W czasie ciąży zasiłek chorobowy wynosi 100% podstawy wymiaru i może przysługiwać przez okres do 270 dni.

Najważniejsze jest szybkie uporządkowanie dokumentów: e-ZLA, wniosku do ZUS, Z-10, Z-3, świadectwa pracy oraz dokumentów dotyczących likwidacji. Jeżeli pracodawca powołuje się tylko na likwidację stanowiska albo sytuacja jest niejasna, trzeba pilnować 21-dniowego terminu na odwołanie do sądu pracy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 177 i art. 180 - ISAP
2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, w szczególności art. 8, art. 11, art. 30, art. 36, art. 46 i art. 64 - ISAP
3. Informacje ZUS dotyczące zasiłku chorobowego po ustaniu ubezpieczenia oraz dokumentów ZAS-53, Z-10 i Z-3 - ZUS

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.