Jak odzyskać niewypłacone wynagrodzenie z umowy-zlecenia?

Czy umowa-zlecenie może być w rzeczywistości umową o pracę?

Tak. Sama nazwa umowy nie przesądza o tym, czy strony łączyło zlecenie, czy stosunek pracy. Zgodnie z art. 22 Kodeksu pracy przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Jeżeli w praktyce zleceniobiorca pracował jak pracownik, czyli miał grafik, musiał stawiać się w konkretnym miejscu, wykonywał bieżące polecenia przełożonego i nie działał samodzielnie, może wystąpić o ustalenie istnienia stosunku pracy. Ma to znaczenie nie tylko dla zaległej pensji, ale także dla składek ZUS, urlopu, ekwiwalentu za urlop, świadectwa pracy, nadgodzin oraz innych uprawnień pracowniczych.

Ważne jest jednak to, że sąd bada całokształt okoliczności. Nie każdy grafik albo kontrola wykonania zlecenia automatycznie oznaczają etat. Decydujące jest to, czy w danej sprawie przeważają cechy podporządkowania pracowniczego.

Jakie okoliczności pomagają wykazać stosunek pracy?

W sprawach o ustalenie stosunku pracy szczególnie ważne są dowody pokazujące realną organizację pracy. Według utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego na podporządkowanie pracownicze mogą wskazywać między innymi:

• obowiązek wykonywania pracy w określonych godzinach i w określonym miejscu,
• podpisywanie list obecności albo potwierdzanie rozpoczęcia i zakończenia zmiany,
• podleganie regulaminowi, instrukcjom i bieżącym poleceniom kierownika,
• praca zmianowa i obowiązek pozostawania w dyspozycji zatrudniającego,
• brak realnej swobody w zastąpieniu się inną osobą,
• korzystanie z narzędzi, odzieży, lokalu i systemów zapewnianych przez zatrudniającego,
• rozliczanie pracy tak jak pracy pracownika, a nie samodzielnej usługi.

Przydatne mogą być: umowa, aneksy, grafiki, wiadomości e-mail, SMS-y, komunikatory, zdjęcia list obecności, potwierdzenia przelewów, regulaminy, raporty sprzedażowe, korespondencja z przełożonym oraz zeznania współpracowników lub klientów.

Co zrobić, gdy wynagrodzenie ze zlecenia nie zostało wypłacone?

Najpierw trzeba ustalić, jakiego roszczenia będziesz dochodzić. Jeżeli chcesz wykazać, że zlecenie było w rzeczywistości etatem, sprawa zwykle powinna trafić do sądu pracy jako sprawa o ustalenie stosunku pracy i zapłatę. Jeżeli natomiast nie kwestionujesz zlecenia, możesz dochodzić zapłaty z umowy cywilnoprawnej przed sądem cywilnym.

Praktyczne kroki są następujące:

1. zbierz dowody wykonania pracy i wysokości należnego wynagrodzenia,
2. ustal dokładne dane zleceniodawcy lub pracodawcy, w tym NIP, KRS albo CEIDG,
3. wyślij wezwanie do zapłaty z terminem płatności i numerem rachunku,
4. jeżeli sprawa dotyczy cech stosunku pracy, rozważ skargę do Państwowej Inspekcji Pracy,
5. w razie braku zapłaty przygotuj pozew o zapłatę albo pozew o ustalenie stosunku pracy i zapłatę.

W przypadku umowy-zlecenia trzeba pamiętać także o minimalnej stawce godzinowej. Od 1 stycznia 2026 r. wynosi ona 31,40 zł brutto za godzinę dla umów objętych ustawą o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Co do zasady strony powinny też potwierdzać liczbę godzin wykonania zlecenia lub świadczenia usług, a przy umowach zawartych na okres dłuższy niż miesiąc wypłata wynagrodzenia powinna następować co najmniej raz w miesiącu.

Pozew o ustalenie stosunku pracy

Podstawą pozwu o ustalenie jest art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego. Osoba wykonująca pracę może żądać, aby sąd ustalił istnienie stosunku pracy, jeżeli ma w tym interes prawny. W praktyce taki interes istnieje zwłaszcza wtedy, gdy od ustalenia etatu zależy możliwość dochodzenia wynagrodzenia, składek, urlopu, ekwiwalentu, nadgodzin albo innych świadczeń pracowniczych.

W sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy szczególną rolę może odegrać Państwowa Inspekcja Pracy. Inspektor pracy może wytoczyć powództwo na rzecz osoby wykonującej pracę, a także wstąpić do toczącego się postępowania za zgodą powoda. Wynika to z art. 63¹ Kodeksu postępowania cywilnego.

W pozwie można połączyć żądanie ustalenia stosunku pracy z żądaniem zapłaty zaległego wynagrodzenia. W wielu sprawach jest to praktyczne, ponieważ samo ustalenie etatu nie zawsze kończy spór o konkretne pieniądze.

Przedawnienie roszczeń i terminy

W sprawach pracowniczych roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Dotyczy to także zaległego wynagrodzenia, jeżeli sąd ustali, że strony łączył stosunek pracy.

Przy typowej umowie-zleceniu terminy mogą wynikać z Kodeksu cywilnego. Część roszczeń związanych ze zleceniem, w tym roszczenia o wynagrodzenie osób, które stale lub zawodowo trudnią się czynnościami danego rodzaju, może przedawniać się po 2 latach. W innych sytuacjach mogą mieć zastosowanie terminy ogólne, dlatego termin przedawnienia trzeba ocenić na tle konkretnej umowy i charakteru wykonywanych czynności.

Jeżeli wynagrodzenie nie zostało wypłacone, nie należy ograniczać się do rozmów telefonicznych. Pisemne wezwanie do zapłaty, skarga do PIP albo wniesienie pozwu pomagają uporządkować sprawę i ograniczyć ryzyko utraty możliwości skutecznego dochodzenia roszczeń.

Co jeśli firma została zamknięta albo ogłoszono upadłość?

Zamknięcie sklepu, brak kontaktu z właścicielem albo zakończenie działalności gospodarczej nie zawsze oznaczają, że roszczenie przepadło. Jeżeli zleceniodawcą była osoba fizyczna prowadząca działalność, samo wykreślenie działalności z CEIDG nie powoduje, że ta osoba przestaje odpowiadać za długi.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy dłużnikiem była spółka, która jest w likwidacji, została wykreślona z KRS albo znajduje się w upadłości. Wtedy trzeba sprawdzić aktualny status podmiotu i ustalić, czy roszczenie należy zgłosić syndykowi, dochodzić go przeciwko spółce, czy rozważać odpowiedzialność innych osób. W takich sprawach znaczenie ma również to, czy wcześniej zapadł wyrok albo nakaz zapłaty.

Jak przygotować się do sprawy?

Przed skierowaniem sprawy do sądu warto przygotować krótką chronologię: od kiedy do kiedy praca była wykonywana, kto układał grafik, kto wydawał polecenia, jak rozliczano wynagrodzenie, za jaki okres nie zapłacono i jakie dowody potwierdzają te fakty. Im bardziej konkretne są daty, kwoty i dowody, tym łatwiej ocenić, czy lepszą drogą będzie sąd pracy, sąd cywilny, skarga do PIP czy zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym.

Przy podobnych problemach pomocny może być też artykuł praca na czarno.

Warto też obliczyć należność w kilku wariantach: według umówionej stawki, według minimalnej stawki godzinowej, a w razie żądania ustalenia stosunku pracy również z uwzględnieniem minimalnego wynagrodzenia, dodatków i ewentualnych nadgodzin.

FAQ

Czy mogę odzyskać wynagrodzenie, jeżeli nie mam podpisanej umowy?

Tak, ale sprawa wymaga dowodów. Umowa-zlecenie może zostać zawarta także w sposób dorozumiany, a wykonanie pracy można wykazywać korespondencją, grafikami, potwierdzeniami obecności, przelewami, zeznaniami świadków i innymi dokumentami.

Czy z umową-zleceniem można iść do sądu pracy?

Tak, jeżeli żądasz ustalenia, że w rzeczywistości łączył Cię z zatrudniającym stosunek pracy. Jeżeli nie kwestionujesz cywilnoprawnego charakteru umowy i chcesz tylko zapłaty zlecenia, właściwy będzie zasadniczo sąd cywilny.

Czy Państwowa Inspekcja Pracy może pomóc przy umowie-zleceniu?

Może pomóc zwłaszcza wtedy, gdy zlecenie w praktyce miało cechy stosunku pracy albo gdy chodzi o przestrzeganie przepisów dotyczących minimalnej stawki godzinowej. Inspektor pracy może także wytoczyć powództwo o ustalenie stosunku pracy na rzecz osoby wykonującej pracę.

Czy muszę najpierw wysłać wezwanie do zapłaty?

Nie zawsze jest to formalny warunek pozwu, ale w praktyce warto to zrobić. Wezwanie porządkuje sprawę, wskazuje kwotę, termin płatności i może być później dowodem, że dłużnik wiedział o roszczeniu.

Ile wynosi minimalna stawka godzinowa na zleceniu w 2026 r.?

Od 1 stycznia 2026 r. minimalna stawka godzinowa dla umów zlecenia objętych ustawą wynosi 31,40 zł brutto. Nie każda umowa cywilnoprawna jest nią objęta, dlatego trzeba sprawdzić konkretny rodzaj umowy i sposób jej wykonywania.

Czy upadłość firmy przekreśla szanse na odzyskanie pieniędzy?

Nie zawsze. Jeżeli trwa postępowanie upadłościowe, roszczenie może wymagać zgłoszenia w odpowiednim trybie. Jeżeli działalność zamknęła osoba fizyczna, nadal może odpowiadać za wcześniejsze zobowiązania. Kluczowe jest ustalenie, kto był stroną umowy i jaki jest aktualny status dłużnika.

Podsumowanie

Osoba zatrudniona na umowie-zleceniu, która nie otrzymała wynagrodzenia, powinna najpierw ustalić, czy w rzeczywistości wykonywała zwykłe zlecenie, czy pracowała jak pracownik. Jeżeli praca odbywała się pod kierownictwem, w narzuconym miejscu i czasie, możliwe jest wystąpienie do sądu pracy o ustalenie stosunku pracy i zapłatę. Jeżeli była to typowa umowa cywilnoprawna, roszczenia dochodzi się zwykle przed sądem cywilnym.

W obu wariantach liczą się dowody, dokładne wyliczenie zaległości i pilnowanie terminów przedawnienia. Brak kontaktu ze zleceniodawcą, zamknięcie sklepu czy zakończenie działalności nie powinny oznaczać rezygnacji z roszczenia, ale wymagają sprawdzenia danych dłużnika i dobrania właściwej procedury.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141, w szczególności art. 22 i art. 291.
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296, w szczególności art. 189 i art. 63¹.
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności przepisy o zleceniu i przedawnieniu roszczeń.
4. Ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę - Dz.U. 2002 nr 200 poz. 1679.
5. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2026 r. - Dz.U. 2025 poz. 1242.
6. Wyrok Sądu Najwyższego z 27 lutego 1979 r., sygn. akt II URN 19/79.
7. Wyrok Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 1997 r., sygn. akt I PKN 89/97.
8. Wyrok Sądu Najwyższego z 11 września 1997 r., sygn. akt II UKN 232/97.
9. Wyrok Sądu Najwyższego z 22 grudnia 1998 r., sygn. akt I PKN 517/98.
10. Wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 1959 r., sygn. akt 4 CR 371/58.