Odprawa emerytalna i nagroda jubileuszowa emeryta

Odprawa emerytalna dla pracującego emeryta

Podstawą prawną odprawy emerytalnej jest art. 92¹ § 1 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury, ktĂłrego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.

Nie ma znaczenia, że pracodawca zatrudnia tylko dwóch pracowników. Odprawa emerytalna z Kodeksu pracy nie jest uzależniona od wielkości zakładu pracy ani od tego, czy pracodawca ma regulamin wynagradzania. To świadczenie powszechne, należne każdemu pracownikowi spełniającemu ustawowe warunki.

W opisanej sytuacji kluczowe są trzy kwestie: czy pracownik ma status pracownika w chwili rozwiązania umowy, czy rozwiązanie stosunku pracy następuje w związku z przejściem na emeryturę oraz czy odprawa emerytalna nie została już wcześniej wypłacona. Odprawa emerytalna przysługuje tylko raz.

Czy emeryt, który już pobiera świadczenie z ZUS, może dostać odprawę?

Tak, samo wcześniejsze pobieranie emerytury nie wyklucza prawa do odprawy emerytalnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przejście na emeryturę może oznaczać zmianę statusu pracownika albo pracownika-emeryta na status wyłącznie emeryta.

W wyroku z dnia 11 października 2007 r., sygn. akt III PK 40/07, Sąd Najwyższy wskazał, że odprawa emerytalna przysługuje pracownikowi, jeżeli rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w związku z tak rozumianym przejściem na emeryturę, choćby pracownik wcześniej pobierał emeryturę, chyba że już wcześniej skorzystał z prawa do tej odprawy.

Praktycznie oznacza to, że pracownik w wieku 70 lat, który od lat pobiera emeryturę, ale nadal jest zatrudniony na umowę o pracę, może nabyć prawo do odprawy przy zakończeniu zatrudnienia, jeżeli po rozwiązaniu umowy będzie już tylko emerytem.

Rozwiązanie umowy za porozumieniem stron a odprawa

Rozwiązanie umowy za porozumieniem stron nie odbiera prawa do odprawy emerytalnej. Ważne jest jednak, aby z okoliczności wynikało, że ustanie stosunku pracy pozostaje w związku z przejściem na emeryturę.

Dla bezpieczeństwa warto zadbać, aby w treści porozumienia znalazło się sformułowanie, że strony rozwiązują umowę o pracę w związku z przejściem pracownika na emeryturę. Nie jest to jedyny możliwy dowód, ale w praktyce ułatwia dochodzenie odprawy, jeżeli pracodawca później kwestionowałby obowiązek jej wypłaty.

Odprawa powinna zostać wypłacona w związku z ustaniem stosunku pracy, najczęściej razem z ostatnim wynagrodzeniem albo w terminie rozliczenia końcowego. Jeżeli pracodawca jej nie wypłaci, pracownik może wystąpić z pisemnym wezwaniem do zapłaty, a następnie dochodzić roszczenia przed sądem pracy.

Wysokość odprawy emerytalnej

Minimalna odprawa emerytalna wynikająca z Kodeksu pracy wynosi równowartość jednomiesięcznego wynagrodzenia. Jest to ustawowe minimum. Pracodawca może przewidzieć korzystniejsze zasady, na przykład wyższą odprawę, jeżeli wynika to z układu zbiorowego, regulaminu wynagradzania, umowy o pracę albo innych obowiązujących u niego regulacji.

Jeżeli u pracodawcy nie ma szczególnych regulacji przewidujących wyższą odprawę, pracownikowi przysługuje odprawa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia obliczanego według zasad stosowanych przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy.

Nagroda jubileuszowa po 21 latach pracy

Nagroda jubileuszowa ma inny charakter niż odprawa emerytalna. Kodeks pracy nie przyznaje wszystkim pracownikom powszechnego prawa do nagrody jubileuszowej. Oznacza to, że sam fakt przepracowania 21 lat u jednego pracodawcy nie wystarcza jeszcze do żądania takiej nagrody.

Prawo do nagrody jubileuszowej może wynikać w szczególności z:

• przepisĂłw szczegĂłlnych dotyczących określonych grup pracownikĂłw, zwłaszcza w sektorze publicznym,
• układu zbiorowego pracy,
• regulaminu wynagradzania, jeĹźeli pracodawca taki regulamin posiada,
• zarządzenia, uchwały albo innego aktu wewnętrznego pracodawcy,
• indywidualnej umowy o pracę.

U małego prywatnego pracodawcy zatrudniającego dwóch pracowników regulamin wynagradzania co do zasady nie musi obowiązywać. Nie wyklucza to jednak, że pracodawca dobrowolnie wprowadził zasady wypłaty nagród jubileuszowych albo zapisał je w umowie o pracę.

Co sprawdzić przed odejściem z pracy?

Przed podpisaniem porozumienia stron warto poprosić pracodawcę o informację, czy w zakładzie obowiązują przepisy wewnętrzne dotyczące nagród jubileuszowych i odpraw wyższych niż kodeksowe minimum. Należy sprawdzić także własną umowę o pracę, aneksy, pisma płacowe oraz ewentualne obwieszczenia lub zarządzenia pracodawcy.

Jeżeli w dokumentach nie ma podstawy do nagrody jubileuszowej, pracownikowi zwykle nie będzie przysługiwało roszczenie o jej wypłatę. Jeżeli jednak takie świadczenie było przewidziane, trzeba ustalić, po ilu latach pracy powstawało prawo do nagrody, jaki staż był uwzględniany oraz kiedy roszczenie stało się wymagalne.

Trzeba również pamiętać o przedawnieniu roszczeń ze stosunku pracy. Zgodnie z Kodeksem pracy roszczenia pracownicze co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Jeżeli więc prawo do nagrody jubileuszowej powstało wiele lat temu, pracodawca może podnieść zarzut przedawnienia.

Odpowiedź na opisaną sytuację

Jeżeli pracownik ma 70 lat, pobiera emeryturę, nadal jest zatrudniony na umowę o pracę i teraz rozwiązuje umowę za porozumieniem stron po to, aby zakończyć zatrudnienie i pobierać wyłącznie emeryturę, zasadniczo powinien otrzymać odprawę emerytalną w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia, o ile wcześniej nie dostał odprawy emerytalnej.

Natomiast nagroda jubileuszowa będzie należna tylko wtedy, gdy wynika z obowiązujących u pracodawcy regulacji albo z przepisów szczególnych. Jeżeli prywatny pracodawca nie przewidział nagród jubileuszowych w żadnym dokumencie, samo 21-letnie zatrudnienie nie tworzy prawa do takiej nagrody.

FAQ

Czy mały pracodawca musi wypłacić odprawę emerytalną?

Tak. Odprawa emerytalna z Kodeksu pracy nie zależy od liczby zatrudnionych pracowników. Jeżeli spełnione są ustawowe warunki, obowiązek wypłaty dotyczy także pracodawcy zatrudniającego dwie osoby.

Czy porozumienie stron wyklucza odprawę emerytalną?

Nie. Porozumienie stron może być podstawą zakończenia zatrudnienia z prawem do odprawy, jeżeli rozwiązanie umowy pozostaje w związku z przejściem pracownika na emeryturę. Dobrze, aby taki powód znalazł się w treści porozumienia.

Czy odprawa należy się, gdy emerytura była pobierana już wcześniej?

Tak, jeżeli pracownik wcześniej nie otrzymał odprawy emerytalnej, a zakończenie zatrudnienia oznacza przejście ze statusu pracownika-emeryta na status wyłącznie emeryta.

Czy po 21 latach pracy zawsze należy się nagroda jubileuszowa?

Nie. Nagroda jubileuszowa nie jest powszechnym świadczeniem kodeksowym. Trzeba znaleźć konkretną podstawę jej wypłaty, na przykład w przepisach szczególnych, układzie zbiorowym, regulaminie, zarządzeniu lub umowie o pracę.

Co zrobić, gdy pracodawca nie chce wypłacić odprawy?

Najpierw warto złożyć pisemne wezwanie do zapłaty i wskazać, że umowa została rozwiązana w związku z przejściem na emeryturę. Jeżeli to nie pomoże, roszczenia można dochodzić przed sądem pracy, pamiętając o terminie przedawnienia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2007 r., sygn. akt III PK 40/07