Dwie umowy o pracę z jednym pracownikiem

Czy można zawrzeć dwie umowy o pracę z jednym pracownikiem?

Przepisy Kodeksu pracy nie wprowadzają ogólnego zakazu posiadania przez jednego pracownika dwóch umów o pracę z tym samym pracodawcą. Nie oznacza to jednak pełnej swobody. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że gdy pracownik wykonuje na rzecz tego samego pracodawcy pracę tego samego rodzaju, co do zasady powinien istnieć jeden stosunek pracy, a nie kilka równoległych umów.

Sąd Najwyższy wskazał, że w razie wykonywania na rzecz pracodawcy kilku rodzajów pracy podporządkowanej należy domniemywać, że strony łączy jeden stosunek pracy, chyba że okoliczności jasno uzasadniają odrębne zatrudnienie. Znaczenie ma więc nie sama liczba miejsc pracy, lecz rzeczywista treść obowiązków.

Druga umowa może być uzasadniona zwłaszcza wtedy, gdy pracownik wykonuje zupełnie inną pracę, np. część etatu jako pracownik administracyjny, a część jako instruktor, kierowca albo konserwator, przy innym zakresie odpowiedzialności i odrębnej organizacji pracy. Jeżeli natomiast obie umowy opisują to samo stanowisko i takie same czynności, zawarcie drugiej umowy jest ryzykowne.

Ten sam rodzaj pracy a druga umowa

Kluczowe jest ustalenie, czy druga umowa obejmuje inny rodzaj pracy, czy tylko zwiększa liczbę godzin pracy tego samego rodzaju. W opisanej sytuacji obie umowy mają dotyczyć stanowiska pracownika gospodarczego, a różnica polega na obsłudze dwóch różnych ośrodków. Jeżeli faktyczne czynności są takie same albo bardzo zbliżone, pracodawca powinien raczej zmienić dotychczasową umowę, np. przez aneks zwiększający wymiar czasu pracy i wskazujący dodatkowe miejsce wykonywania pracy.

Stanowisko Sądu Najwyższego jest w tym zakresie konsekwentne. W wyroku z 13 marca 1997 r., sygn. akt I PKN 43/97, przyjęto, że z tym samym pracodawcą, w zakresie wykonywania pracy tego samego rodzaju, pracownik może pozostawać tylko w jednym stosunku pracy. Podobny kierunek wynika z uchwały Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 1994 r., sygn. akt I PZP 13/94, dotyczącej niedopuszczalnego obchodzenia przepisów o czasie pracy przez dodatkową umowę obejmującą czynności tego samego rodzaju.

Jeżeli więc pracownik gospodarczy miałby w jednym ośrodku sprzątać, wykonywać drobne prace porządkowe i konserwacyjne, a w drugim robić zasadniczo to samo, druga umowa może zostać potraktowana jako próba rozdzielenia jednego stosunku pracy. W razie sporu pracownik mógłby twierdzić, że faktycznie pracował w większym wymiarze w ramach jednej umowy, a pracodawca powinien był prawidłowo rozliczać czas pracy, wynagrodzenie i ewentualne godziny nadliczbowe.

Umowa na zastępstwo i druga umowa na czas określony

Po zmianach w Kodeksie pracy umowa na zastępstwo nie funkcjonuje jako osobny typ umowy o pracę. Jest to umowa na czas określony zawarta w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności. Taki cel ma znaczenie m.in. przy ocenie limitów umów na czas określony, o których mowa w art. 25¹ Kodeksu pracy.

Co do zasady zatrudnienie na czas określony podlega limitowi 33 miesięcy oraz 3 umów. Przepisy przewidują jednak wyjątki, w tym umowę zawartą w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności, jeżeli zawarcie takiej umowy rzeczywiście służy zaspokojeniu okresowego zapotrzebowania i jest niezbędne w tym zakresie. W dokumentacji warto wyraźnie wskazać, że umowa została zawarta w celu zastępstwa konkretnego nieobecnego pracownika lub stanowiska.

Sam fakt, że jedna umowa jest zawarta w celu zastępstwa, a druga miałaby być zwykłą umową na czas określony, nie przesądza jeszcze o dopuszczalności dwóch równoległych umów. Nadal trzeba ocenić, czy druga umowa dotyczy innego rodzaju pracy. Jeżeli dotyczy tych samych zadań pracownika gospodarczego, bezpieczniejszy jest aneks do istniejącej umowy albo nowa, jednolita umowa obejmująca uzgodniony wymiar czasu pracy.

Kiedy wystarczy aneks do umowy?

Aneks, czyli porozumienie zmieniające warunki umowy o pracę, będzie właściwym rozwiązaniem wtedy, gdy pracownik ma wykonywać ten sam rodzaj pracy, ale w większym wymiarze, w innym miejscu albo z poszerzonym zakresem obowiązków mieszczącym się nadal w tym samym stanowisku. W aneksie można zmienić m.in. wymiar etatu, miejsce lub miejsca wykonywania pracy, wynagrodzenie, rozkład czasu pracy oraz opis obowiązków.

W opisanej sytuacji, jeżeli pracownik zatrudniony na 1/2 etatu jako pracownik gospodarczy ma od określonej daty wykonywać dodatkowo pracę gospodarczą w drugim ośrodku, praktycznie uzasadnione jest zawarcie aneksu zwiększającego wymiar etatu do pełnego etatu albo odpowiednio zmieniającego warunki zatrudnienia. Można w nim wskazać dwa miejsca pracy i sposób organizacji czasu pracy w każdym z nich.

Jeżeli strony chcą, aby po pewnym okresie zatrudnienie stało się bezterminowe, można to uregulować przez zawarcie umowy na czas nieokreślony albo przez zmianę rodzaju umowy, o ile strony wyraźnie się na to zgodzą. Trzeba jednak uważać, aby konstrukcja kilku następujących po sobie dokumentów nie prowadziła do niejasności, od kiedy i na jakich warunkach pracownik jest zatrudniony.

Na co uważać przy czasie pracy i dokumentacji?

Pracodawca powinien tak ułożyć harmonogram, aby pracownik miał zapewnione wymagane okresy odpoczynku dobowego i tygodniowego oraz aby nie dochodziło do obchodzenia przepisów o godzinach nadliczbowych. Przy jednym stosunku pracy zwiększenie wymiaru do pełnego etatu oznacza zwykle prostsze rozliczanie czasu pracy, urlopu i wynagrodzenia.

Przy dwóch odrębnych stosunkach pracy dokumentacja kadrowa musi jasno pokazywać, że chodzi o dwie różne prace. W praktyce powinny się różnić co najmniej: rodzaj pracy, zakres obowiązków, sposób podporządkowania, miejsce lub organizacja pracy oraz uzasadnienie gospodarcze rozdzielenia zatrudnienia. Sama etykieta stanowiska albo dopisanie innego ośrodka może nie wystarczyć.

Należy również pamiętać o aktualnych badaniach lekarskich, szkoleniach BHP, informacji o warunkach zatrudnienia, prawidłowym ustaleniu wynagrodzenia oraz prowadzeniu ewidencji czasu pracy. Jeżeli aneks zwiększa wymiar etatu, trzeba odpowiednio przeliczyć urlop wypoczynkowy, wynagrodzenie i inne składniki zależne od wymiaru zatrudnienia.

Odpowiedź na opisany przypadek

Jeżeli obie umowy miałyby dotyczyć stanowiska pracownika gospodarczego i faktycznie tych samych lub bardzo podobnych czynności, rekomendowanym rozwiązaniem jest aneks do obecnej umowy, a nie druga umowa o pracę. W aneksie można wskazać, że pracownik będzie wykonywał pracę w dwóch ośrodkach, zwiększyć wymiar zatrudnienia z 1/2 etatu do pełnego etatu oraz odpowiednio zmienić wynagrodzenie i organizację czasu pracy.

Druga umowa mogłaby być rozważana tylko wtedy, gdy praca w drugim ośrodku ma wyraźnie inny charakter niż praca wykonywana na zastępstwo, np. obejmuje inne stanowisko, inne zadania, odmienną odpowiedzialność i da się to wykazać w dokumentach oraz w praktyce. Przy tym samym stanowisku i podobnych obowiązkach druga umowa na czas określony byłaby rozwiązaniem obarczonym istotnym ryzykiem prawnym.

FAQ

Czy jeden pracownik może mieć dwie umowy u tego samego pracodawcy?

Tak, ale przede wszystkim wtedy, gdy umowy dotyczą realnie różnych rodzajów pracy. Jeżeli obowiązki są takie same, druga umowa może zostać uznana za obejście przepisów i w praktyce traktowana jako część jednego stosunku pracy.

Czy inne miejsce pracy wystarczy do zawarcia drugiej umowy?

Nie zawsze. Jeżeli pracownik wykonuje te same czynności, tylko w innym ośrodku lub oddziale, sama zmiana miejsca zwykle nie uzasadnia drugiej umowy. W takiej sytuacji bezpieczniejszy jest aneks obejmujący dodatkowe miejsce pracy i większy wymiar etatu.

Czy umowa na zastępstwo może istnieć obok umowy na czas określony?

Może, ale tylko wtedy, gdy spełnione są ogólne warunki dopuszczalności dwóch stosunków pracy. Sama różnica celu umowy, czyli zastępstwo przy jednej umowie i zwykły czas określony przy drugiej, nie wystarczy, jeżeli zakres pracy jest ten sam.

Czy lepiej zawrzeć aneks, czy nową umowę?

Jeżeli pracownik ma wykonywać ten sam rodzaj pracy w większym wymiarze albo w dodatkowym miejscu, zwykle lepszy jest aneks. Nowa umowa ma sens wtedy, gdy można wykazać odrębny rodzaj pracy i odmienny zakres obowiązków.

Co powinien zawierać aneks zwiększający wymiar etatu?

Aneks powinien wskazywać nowy wymiar czasu pracy, wynagrodzenie, miejsce lub miejsca wykonywania pracy, datę wejścia zmian w życie oraz ewentualnie zmieniony zakres obowiązków. Warto też dopasować harmonogram i ewidencję czasu pracy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2002 r., sygn. akt I PKN 876/00
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 1997 r., sygn. akt I PKN 43/97
4. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 1994 r., sygn. akt I PZP 13/94

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.