Święto w weekend a dodatkowy dzień wolny

Kiedy święto daje dodatkowy dzień wolny?

Zasada wynika z art. 130 § 2 Kodeksu pracy: każde święto występujące w okresie rozliczeniowym i przypadające w innym dniu niż niedziela obniża wymiar czasu pracy o 8 godzin.

W praktyce najczęściej chodzi o sytuację, w której święto wypada w sobotę, a sobota jest u pracodawcy dniem wolnym wynikającym z przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy. W takim przypadku pracownik nie powinien tracić wolnego tylko dlatego, że święto pokryło się z jego zwykłym dniem wolnym z grafiku.

Pracodawca powinien więc tak ułożyć czas pracy, aby w danym okresie rozliczeniowym wymiar czasu pracy został odpowiednio obniżony. Najczęściej odbywa się to przez wyznaczenie dodatkowego dnia wolnego.

Święto w niedzielę a prawo do wolnego

Jeżeli święto przypada w niedzielę, nie obniża ono wymiaru czasu pracy na podstawie art. 130 § 2 Kodeksu pracy. Oznacza to, że pracodawca nie ma obowiązku wyznaczać dodatkowego dnia wolnego wyłącznie dlatego, że święto przypadło w niedzielę.

Dotyczy to również takich świąt jak pierwszy dzień Wielkanocy, Zielone Świątki czy sytuacji, gdy 3 maja albo inne święto ustawowe wypada w niedzielę. Pracownik nie otrzymuje wtedy automatycznie dodatkowego dnia wolnego w kolejnym tygodniu.

Inaczej należy ocenić przypadek, w którym pracownik faktycznie pracował w niedzielę lub święto. Wtedy mogą mieć zastosowanie przepisy o rekompensacie pracy w niedziele i święta, w szczególności przez udzielenie innego dnia wolnego albo odpowiednie rozliczenie wynagrodzenia, zależnie od harmonogramu i możliwości udzielenia wolnego.

Aktualny katalog świąt wolnych od pracy

Ustawa z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy określa katalog świąt ustawowo wolnych od pracy. Należą do niego między innymi:

1. 1 stycznia – Nowy Rok,
2. 6 stycznia – Święto Trzech Króli,
3. pierwszy dzień Wielkiej Nocy,
4. drugi dzień Wielkiej Nocy,
5. 1 maja – Święto Państwowe,
6. 3 maja – Święto Narodowe Trzeciego Maja,
7. pierwszy dzień Zielonych Świątek,
8. dzień Bożego Ciała,
9. 15 sierpnia – Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny,
10. 1 listopada – Wszystkich Świętych,
11. 11 listopada – Narodowe Święto Niepodległości,
12. 24 grudnia – Wigilia Bożego Narodzenia,
13. 25 grudnia – pierwszy dzień Bożego Narodzenia,
14. 26 grudnia – drugi dzień Bożego Narodzenia.

Nie każde z tych świąt daje jednak dodatkowy dzień wolny. Kluczowe jest to, w jaki dzień tygodnia święto przypada oraz jaki system i rozkład czasu pracy obowiązuje danego pracownika.

Kiedy pracodawca powinien oddać dzień wolny?

Pracodawca powinien wyznaczyć dodatkowy dzień wolny wtedy, gdy święto przypada w innym dniu niż niedziela i powoduje obniżenie wymiaru czasu pracy. Najczęściej dotyczy to święta przypadającego w sobotę.

Dzień wolny powinien zostać udzielony w tym samym okresie rozliczeniowym, w którym wystąpiło święto. Nie musi przypadać bezpośrednio przed świętem ani zaraz po nim. Pracodawca może wyznaczyć jeden wspólny dzień wolny dla całej załogi albo ułożyć harmonogram inaczej, jeżeli jest to zgodne z przepisami i organizacją pracy.

Wolne za święto nie jest urlopem wypoczynkowym. Nie powinno więc pomniejszać puli urlopu pracownika. Jeżeli pracownik składa wniosek urlopowy na dzień, który pracodawca wyznaczył jako wolny za święto, warto wyjaśnić to z działem kadr, aby uniknąć błędnego potrącenia dnia z urlopu.

Pracownicy na część etatu i nietypowe grafiki

Przy zatrudnieniu na część etatu oraz w systemach zmianowych nie zawsze można sprowadzić sprawę do prostego stwierdzenia, że pracownik dostaje cały dodatkowy dzień wolny. Najważniejsze jest prawidłowe obniżenie wymiaru czasu pracy oraz zgodność harmonogramu z przepisami o czasie pracy.

Jeżeli pracownik ma zaplanowaną pracę w różnych dniach tygodnia, pracodawca powinien sprawdzić wymiar czasu pracy w okresie rozliczeniowym i tak ułożyć grafik, aby nie doszło do przekroczenia obowiązujących norm. Wątpliwości najczęściej pojawiają się przy równoważnym systemie czasu pracy, pracy zmianowej oraz przy długich okresach rozliczeniowych.

Co zrobić, gdy pracodawca nie wyznaczył wolnego?

W pierwszej kolejności warto sprawdzić okres rozliczeniowy i harmonogram. Może się zdarzyć, że dzień wolny został wyznaczony w innym terminie niż pracownik się spodziewał.

Jeżeli z grafiku wynika, że święto w sobotę nie zostało w żaden sposób uwzględnione, pracownik może zwrócić się do pracodawcy lub działu kadr o korektę rozkładu czasu pracy. W razie sporu istotne będą: umowa o pracę, obowiązujący system czasu pracy, regulamin pracy, harmonogram oraz ewidencja czasu pracy.

Brak prawidłowego rozliczenia czasu pracy może prowadzić do roszczeń pracownika, zwłaszcza gdy w efekcie doszło do pracy ponad obowiązujący wymiar. Każdą sprawę trzeba jednak ocenić indywidualnie, ponieważ znaczenie ma cały okres rozliczeniowy, a nie tylko pojedynczy dzień.

Podsumowanie

Święto przypadające w sobotę co do zasady powinno obniżyć wymiar czasu pracy i zwykle oznacza konieczność wyznaczenia innego dnia wolnego. Święto przypadające w niedzielę nie daje takiego skutku. Nie obniża wymiaru czasu pracy i nie powoduje automatycznego prawa do dodatkowego wolnego.

Najbezpieczniej oceniać sytuację nie tylko przez pryzmat kalendarza, ale także przez obowiązujący u pracodawcy okres rozliczeniowy, system czasu pracy oraz konkretny harmonogram pracownika.

FAQ

Czy za święto w sobotę zawsze należy się dodatkowy dzień wolny?

Co do zasady tak, jeżeli sobota jest dniem wolnym wynikającym z przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy, a święto przypada w innym dniu niż niedziela. W praktyce pracodawca powinien tak rozliczyć czas pracy, aby wymiar został obniżony.

Czy za święto w niedzielę pracodawca musi oddać wolne?

Nie. Święto przypadające w niedzielę nie obniża wymiaru czasu pracy na podstawie art. 130 § 2 Kodeksu pracy, więc nie tworzy automatycznego prawa do dodatkowego dnia wolnego.

Do kiedy trzeba udzielić dnia wolnego za święto w sobotę?

Dzień wolny powinien zostać udzielony w tym samym okresie rozliczeniowym, w którym wystąpiło święto. Termin zależy więc od okresu rozliczeniowego obowiązującego u danego pracodawcy.

Czy wolne za święto pomniejsza urlop wypoczynkowy?

Nie. Wolne udzielane z powodu obniżenia wymiaru czasu pracy nie jest urlopem wypoczynkowym i nie powinno zmniejszać puli urlopu pracownika.

Czy pracodawca może sam wybrać termin dnia wolnego?

Tak, pracodawca może wyznaczyć termin dnia wolnego, o ile robi to zgodnie z przepisami o czasie pracy i w ramach właściwego okresu rozliczeniowego. W niektórych firmach termin jest wspólny dla wszystkich, a w innych zależy od harmonogramu konkretnego pracownika.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

2. Ustawa z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy