Zmiana pensum i zakresu obowiązków nauczyciela w arkuszu organizacyjnym szkoły, aspekty prawne

Pensum nauczyciela

W świetle przedstawionego stanu faktycznego oraz aktualnych regulacji prawnych zawartych w ustawie Karta Nauczyciela, ustawie Prawo oświatowe, jak również w aktach wykonawczych, ocena legalności i prawidłowości przydziału godzin lekcyjnych oraz powierzonych zadań wymaga analizy kilku powiązanych ze sobą zagadnień: zasad tworzenia arkusza organizacyjnego szkoły, przydzielania nauczycielom godzin dydaktycznych i wychowawstwa, ustalania pensum oraz respektowania kwalifikacji i doświadczenia nauczycieli w procesie organizacji pracy szkoły.

Po pierwsze, zgodnie z art. 42 ust. 3 i 7 pkt 3 Karty Nauczyciela, nauczyciel realizuje obowiązki dydaktyczne w wymiarze określonym jako tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć (tzw. pensum), przy czym nauczyciel zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy może – za jego zgodą – realizować tzw. godziny ponadwymiarowe. Równocześnie zgodnie z art. 42 ust. 7 pkt 3 tej ustawy nauczyciel może być zobowiązany do prowadzenia innych zajęć wynikających z zadań statutowych szkoły, w tym zajęć korekcyjno-kompensacyjnych, o ile posiada do tego odpowiednie kwalifikacje. Nauczyciel nie może być jednak przymuszany do prowadzenia zajęć terapeutycznych, jeśli brak jest u niego formalnego przygotowania z zakresu pedagogiki specjalnej lub terapii pedagogicznej, które są wymagane zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli. W świetle tych przepisów, prowadzenie zajęć korekcyjno-kompensacyjnych wymaga kwalifikacji z zakresu pedagogiki specjalnej lub ukończenia kursu kwalifikacyjnego w tym zakresie. W przypadku ich braku, przydzielenie nauczycielowi tego typu zajęć może być uznane za naruszenie przepisów prawa, a co więcej – w kontekście etycznym – za nieuprawnione przerzucenie odpowiedzialności terapeutycznej na osobę do tego nieprzygotowaną.

Godziny ponadwymiarowe

Odnosząc się do zwiększenia pensum do 21 godzin w wyniku przydzielenia zajęć korekcyjno-kompensacyjnych, należy jednoznacznie wskazać, że zgodnie z art. 42 ust. 3 Karty Nauczyciela podstawowe pensum nauczyciela przedmiotów ogólnokształcących wynosi 18 godzin. Przydzielenie większej liczby godzin tygodniowo – niezależnie od ich charakteru – może nastąpić wyłącznie w formie godzin ponadwymiarowych, które z definicji są dobrowolne i możliwe do odmowy przez nauczyciela. Zmiana obowiązkowego pensum na wyższy wymiar etatowy (np. 21 godzin) wymagałaby natomiast formalnej zmiany warunków zatrudnienia (porozumienia zmieniającego lub wypowiedzenia zmieniającego), co podlega regulacji przepisami Kodeksu pracy w zw. z art. 91c Karty Nauczyciela. W opisanym stanie faktycznym brak jest podstaw do uznania, że doszło do skutecznej zmiany warunków pracy, tym samym przydział godzin przekraczających 18 godzin bez zgody nauczyciela i bez formalnych czynności zmieniających może być traktowany jako niezgodny z prawem.

Przydzielenie wychowawstwa

Co do przydziału wychowawstwa, funkcję wychowawcy klasy powierza dyrektor szkoły, kierując się potrzebami organizacyjnymi placówki. Przepisy nie przewidują formalnego obowiązku przydzielenia wychowawstwa osobie z największym stażem czy znajomością uczniów, jednakże praktyka i względy etyczne powinny skłaniać dyrektora do podejmowania decyzji uwzględniających dobro uczniów, stabilność wychowawczą i rzeczywiste predyspozycje nauczycieli. Jeśli pominięcie osoby doświadczonej w tej funkcji nie znajduje uzasadnienia merytorycznego, a jedynie jest efektem arbitralnej decyzji lub preferencji personalnych, można uznać to za naruszenie zasad etyki zawodowej oraz potencjalnie za przejaw nierównego traktowania.

Prowadzenie lekcji WDŻ

W zakresie przydzielenia godziny WDŻ osobie zatrudnionej jako dyrektor innej szkoły, która nie realizuje pełnego etatu dydaktycznego, należy podkreślić, że zgodnie z przepisami kwalifikacyjnymi prowadzenie zajęć z wychowania do życia w rodzinie wymaga ukończenia odpowiednich studiów lub kursu kwalifikacyjnego. Jeśli wskazana osoba spełnia te warunki i nie przekracza dopuszczalnych norm zatrudnienia, formalnie może prowadzić takie zajęcia. Niemniej, jeśli w danej szkole jest zatrudniony nauczyciel spełniający te same warunki, a jego kwalifikacje i dostępność uzasadniają powierzenie mu tej godziny, arbitralny wybór osoby z zewnątrz może być uznany za sprzeczny z zasadą racjonalnej gospodarki kadrowej, transparentności oraz lojalności względem pracowników szkoły.

Jak się bronić przed decyzjami dyrekcji?

W przedstawionej sytuacji Pani jako nauczycielka, której przydzielono niezgodne z kwalifikacjami godziny i pominięto przy przydzielaniu funkcji oraz zajęć, może rozważyć kilka możliwych ścieżek działania. W pierwszej kolejności zasadne jest złożenie pisemnego wniosku do dyrektora szkoły o dokonanie korekty arkusza organizacyjnego wraz ze szczegółowym uzasadnieniem (wskazującym na brak kwalifikacji do zajęć korekcyjno-kompensacyjnych oraz niewłaściwe rozdysponowanie godzin). Mogę przygotować. W razie nieuwzględnienia zastrzeżeń możliwe jest skierowanie skargi do organu prowadzącego szkołę, wskazującej na naruszenia prawa i etyki zawodowej w procesie organizacji roku szkolnego. Ponadto, po przeanalizowaniu dokumentacji, w przypadku przekroczenia dopuszczalnego pensum bez zgody nauczyciela lub braku formalnej zmiany warunków zatrudnienia, nauczyciel ma prawo dochodzić ochrony na drodze sądowej, w tym w ramach roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych lub prawa do równego traktowania w zatrudnieniu.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.