Zmiana pracodawcy przed urlopem rodzicielskim a zasiłek macierzyński

Czy można przejść na urlop macierzyński przed porodem?

Tak. Zgodnie z art. 180 Kodeksu pracy część urlopu macierzyńskiego może przypadać przed przewidywaną datą porodu, ale nie więcej niż 6 tygodni. Jeżeli pracownica nie korzysta z tej możliwości, urlop macierzyński rozpoczyna się w dniu porodu.

Decyzja o wcześniejszym rozpoczęciu urlopu macierzyńskiego powinna być przemyślana, zwłaszcza gdy rodzice planują, że po 14 tygodniach od porodu opiekę przejmie ojciec dziecka. Przy urodzeniu jednego dziecka pełny wymiar urlopu macierzyńskiego wynosi 20 tygodni. Jeżeli więc matka wykorzysta 6 tygodni przed porodem, a następnie obowiązkowe 14 tygodni po porodzie, nie zostanie już część urlopu macierzyńskiego do przejęcia przez ojca.

Jeżeli pracownica przebywa na zwolnieniu lekarskim z powodu niezdolności do pracy w ciąży, nie musi automatycznie przechodzić na urlop macierzyński przed porodem. W praktyce, jeżeli lekarz nadal stwierdza niezdolność do pracy, a rodzice chcą pozostawić część urlopu macierzyńskiego ojcu, korzystne organizacyjnie bywa rozpoczęcie urlopu macierzyńskiego dopiero od dnia porodu.

Kiedy ojciec dziecka może przejąć część urlopu macierzyńskiego?

Po porodzie pracownica musi wykorzystać co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego. Po tym okresie może zrezygnować z pozostałej części urlopu i wrócić do pracy, ale tylko wtedy, gdy pozostałą część wykorzysta pracownik - ojciec wychowujący dziecko albo w określonych przypadkach inny uprawniony członek najbliższej rodziny. Możliwe jest także przejęcie opieki przez ubezpieczonego ojca, który przerwie działalność zarobkową na okres odpowiadający pozostałej części urlopu.

Wniosek pracownicy o rezygnację z części urlopu macierzyńskiego składa się w postaci papierowej albo elektronicznej w terminie nie krótszym niż 7 dni przed planowanym powrotem do pracy. Ojciec dziecka składa własny wniosek o udzielenie pozostałej części urlopu macierzyńskiego w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Pracodawca ma obowiązek uwzględnić prawidłowo złożone wnioski.

Do wniosku matki dołącza się m.in. kopię wniosku ojca o udzielenie pozostałej części urlopu macierzyńskiego albo odpowiednie oświadczenie ubezpieczonego ojca o przerwaniu działalności zarobkowej. Do wniosku ojca dołącza się dokumenty wymagane aktualnym rozporządzeniem dotyczącym wniosków rodzicielskich, w szczególności dokument potwierdzający urodzenie dziecka oraz oświadczenie matki o zamiarze rezygnacji z pozostałej części urlopu albo zasiłku.

Urlop rodzicielski po zmianach - co trzeba odróżnić?

W artykule sprzed zmian prawnych mogły pojawiać się pojęcia dodatkowego urlopu macierzyńskiego. Obecnie przy typowej sytuacji po urlopie macierzyńskim analizuje się przede wszystkim urlop rodzicielski. Przy urodzeniu jednego dziecka rodzice mają łącznie 41 tygodni urlopu rodzicielskiego, a przy porodzie mnogim 43 tygodnie. W szczególnych przypadkach dotyczących dziecka posiadającego zaświadczenie z ustawy "Za życiem" wymiar ten może wynosić odpowiednio 65 albo 67 tygodni.

Każdemu z pracowników - rodziców dziecka przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Tej części nie można przenieść na drugiego rodzica. Oznacza to, że nawet jeżeli rodzice chcą, aby większość opieki przejął ojciec, trzeba osobno zaplanować nieprzenoszalną część matki i nieprzenoszalną część ojca.

Urlop rodzicielski może być udzielony jednorazowo albo maksymalnie w 5 częściach, nie później niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Wniosek o urlop rodzicielski składa się w postaci papierowej albo elektronicznej w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu.

Jak liczy się zasiłek macierzyński ojca po zmianie pracodawcy?

Zasiłek macierzyński za okres urlopu macierzyńskiego przysługuje co do zasady w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku. Za okres urlopu rodzicielskiego podstawowa stawka wynosi 70% podstawy wymiaru. Możliwa jest też stawka uśredniona 81,5%, jeżeli zostanie złożony odpowiedni wniosek w terminie 21 dni po porodzie, ale nie obejmuje ona 9-tygodniowej nieprzenoszalnej części urlopu rodzicielskiego drugiego rodzica - za tę część zasiłek wynosi 70% podstawy wymiaru.

Podstawę wymiaru zasiłku dla pracownika stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku, a jeżeli ubezpieczenie trwa krócej - za pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia. Do podstawy przyjmuje się przychód stanowiący podstawę składki na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu składek społecznych finansowanych przez pracownika.

Kluczowa jest jednak zasada, że do podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się wynagrodzenie uzyskane u tego płatnika składek, z którego ubezpieczenia przysługuje zasiłek. Jeżeli ojciec dziecka zwyczajnie zmienił pracodawcę i miał przerwę między jedną a drugą umową, wynagrodzenie z poprzedniego zakładu pracy nie powinno być doliczane do podstawy zasiłku u nowego pracodawcy. W takiej sytuacji zaświadczenie o zarobkach z poprzedniej pracy co do zasady nie jest potrzebne do ustalenia podstawy zasiłku.

Wyjątek może wystąpić m.in. przy przejściu zakładu pracy albo jego części na innego pracodawcę w trybie art. 23¹ Kodeksu pracy. Wtedy podstawę zasiłku ustala się z uwzględnieniem wynagrodzenia uzyskanego u poprzedniego i aktualnego płatnika składek. Innym odrębnym zagadnieniem jest zmiana wymiaru czasu pracy - jeżeli nastąpiła w miesiącu powstania prawa do zasiłku albo w miesiącach poprzedzających, podstawa jest ustalana dla nowego wymiaru czasu pracy.

Jeżeli zasiłek wypłaca ZUS, dla pracownika potrzebne jest zaświadczenie płatnika składek Z-3. W praktyce składa je aktualny pracodawca, czyli ten, u którego powstało prawo do zasiłku. Poprzedni pracodawca nie wystawia Z-3 dla zasiłku należnego z nowego zatrudnienia, chyba że sprawa dotyczy szczególnej sytuacji, np. przejścia zakładu pracy.

Co to oznacza w opisanej sytuacji?

Jeżeli pracownica jest w 7. miesiącu ciąży i przebywa na zwolnieniu lekarskim, nie ma obowiązku rozpoczynania urlopu macierzyńskiego przed porodem. Może to zrobić, ale najwyżej 6 tygodni przed przewidywaną datą porodu. Jeżeli plan jest taki, że matka po porodzie wykorzysta tylko obowiązkowe 14 tygodni, a pozostałą część urlopu macierzyńskiego przejmie ojciec, wcześniejsze rozpoczęcie urlopu macierzyńskiego przed porodem może ten plan ograniczyć albo uniemożliwić.

Jeżeli ojciec dziecka dwa miesiące przed porodem rozpoczął pracę u nowego pracodawcy, a między zatrudnieniami była miesięczna przerwa, jego zasiłek powinien być liczony z wynagrodzenia z nowego zatrudnienia. Jeżeli przed nabyciem prawa do zasiłku nie upłynie 12 pełnych miesięcy ubezpieczenia u nowego płatnika, podstawę ustala się z faktycznego okresu zatrudnienia za pełne miesiące kalendarzowe, a jeżeli prawo powstanie bardzo szybko - według zasad uzupełniania wynagrodzenia przewidzianych dla krótkiego okresu zatrudnienia.

Wniosek praktyczny jest prosty: przy zwykłej zmianie pracy ojciec nie musi zbierać od poprzedniego pracodawcy zaświadczenia o dawnych dochodach na potrzeby obliczenia zasiłku z nowej pracy. Powinien natomiast zadbać o terminowe złożenie wniosku urlopowego u aktualnego pracodawcy i o spójność dat z wnioskiem matki.

FAQ

Czy w ciąży trzeba przejść z L4 na urlop macierzyński przed porodem?

Nie. Pracownica może rozpocząć urlop macierzyński przed porodem, ale nie ma takiego obowiązku. Jeżeli lekarz stwierdza niezdolność do pracy, pracownica może nadal korzystać ze zwolnienia lekarskiego, a urlop macierzyński rozpocznie się w dniu porodu.

Ile tygodni urlopu macierzyńskiego można wykorzystać przed porodem?

Maksymalnie 6 tygodni przed przewidywaną datą porodu. Ten okres pomniejsza pulę urlopu macierzyńskiego przysługującego po porodzie.

Czy matka może oddać ojcu cały urlop macierzyński?

Nie. Po porodzie matka musi wykorzystać co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego. Dopiero po tym czasie może zrezygnować z pozostałej części, jeżeli przejmie ją ojciec dziecka albo inna uprawniona osoba wskazana w przepisach.

Czy ojciec po zmianie pracy ma zasiłek liczony z poprzednich zarobków?

Co do zasady nie. Przy zwykłej zmianie pracodawcy podstawę zasiłku ustala się z wynagrodzenia u aktualnego płatnika składek, u którego powstało prawo do zasiłku. Poprzednie zarobki mogą mieć znaczenie w szczególnych sytuacjach, np. przy przejściu zakładu pracy na innego pracodawcę.

Czy potrzebne jest zaświadczenie o zarobkach od poprzedniego pracodawcy?

W typowej sytuacji nie. Jeżeli zasiłek wypłaca ZUS, aktualny pracodawca przekazuje zaświadczenie Z-3. Zaświadczenie od poprzedniego pracodawcy nie jest zasadniczo potrzebne, jeżeli poprzednie zatrudnienie nie jest uwzględniane w podstawie zasiłku.

Jaki termin obowiązuje przy wniosku o urlop rodzicielski?

Wniosek o urlop rodzicielski składa się w postaci papierowej albo elektronicznej co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Urlop rodzicielski można wykorzystać jednorazowo albo maksymalnie w 5 częściach.

Podsumowanie

Pracownica w ciąży może rozpocząć urlop macierzyński przed porodem, ale maksymalnie 6 tygodni przed przewidywaną datą porodu. Nie zawsze jest to najlepsze rozwiązanie, szczególnie gdy rodzice chcą, aby po 14 tygodniach od porodu pozostałą część urlopu macierzyńskiego przejął ojciec dziecka.

Zmiana pracodawcy przez ojca dziecka nie pozbawia go prawa do urlopu i zasiłku, ale wpływa na sposób obliczenia podstawy świadczenia. Przy zwykłej zmianie pracy zasiłek jest liczony z wynagrodzenia uzyskanego u aktualnego pracodawcy, a dochody z poprzedniego zatrudnienia nie są doliczane. Wyjątki, takie jak przejście zakładu pracy na nowego pracodawcę albo zmiana wymiaru etatu, wymagają osobnej analizy.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141.
• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636.
• Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 marca 2025 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków - Dz.U. 2025 poz. 322.
• Informacje Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej: urlop macierzyński oraz urlop rodzicielski.
• Informacje ZUS: podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego dla pracowników oraz wysokość zasiłku macierzyńskiego.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.