Umowa zlecenia po rozwiązaniu umowy o pracę

Kiedy po etacie można zawrzeć umowę zlecenia?

Przepisy nie zakazują automatycznie zawarcia umowy zlecenia z osobą, która wcześniej była zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Decydujące znaczenie ma jednak nie nazwa dokumentu, lecz rzeczywisty sposób wykonywania obowiązków.

Zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Jeżeli te elementy występują w praktyce, zatrudnienie powinno być traktowane jako stosunek pracy.

Oznacza to, że samo rozwiązanie umowy o pracę i podpisanie zlecenia nie wystarczy. Jeżeli pracownica nadal miałaby wykonywać te same czynności w sklepie, według stałego grafiku, na kasie lub przy obsłudze klientów, pod bieżącymi poleceniami właściciela albo kierownika, ryzyko zakwestionowania umowy zlecenia jest wysokie.

Zakaz pozornego zastępowania umowy o pracę zleceniem

Kodeks pracy przewiduje, że zatrudnienie w warunkach właściwych dla stosunku pracy jest zatrudnieniem pracowniczym bez względu na nazwę zawartej umowy. Nie jest więc dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną, jeżeli w rzeczywistości nic nie zmienia się w sposobie świadczenia pracy.

Najważniejsze cechy, które przemawiają za umową o pracę, to:

• wykonywanie pracy osobiście i stale,
• obowiązek stosowania się do poleceń pracodawcy dotyczących sposobu, miejsca i czasu pracy,
• praca według grafiku lub w określonych zmianach,
• wykonywanie zadań w strukturze organizacyjnej sklepu,
• brak realnej samodzielności w organizowaniu czynności.

Jeżeli te elementy występują łącznie, zlecenie może zostać potraktowane jako obejście przepisów prawa pracy, nawet gdy sama zainteresowana osoba wnioskowała o zmianę formy zatrudnienia.

Co jest szczególnie ryzykowne w sklepie spożywczym?

W handlu detalicznym granica między zleceniem a stosunkiem pracy bywa trudna, ponieważ wiele czynności wymaga obecności w konkretnym miejscu i czasie. Dotyczy to zwłaszcza obsługi kasy, przyjmowania dostaw, wykładania towaru w godzinach otwarcia sklepu czy pracy na zmianach.

Największe ryzyko powstaje wtedy, gdy zleceniobiorczyni:

• ma wpisywane zmiany do grafiku tak jak pracownicy etatowi,
• musi stawiać się w sklepie w konkretnych godzinach,
• nie może samodzielnie decydować, kiedy wykona czynności,
• podlega bieżącej kontroli przełożonego,
• wykonuje identyczne obowiązki jak wcześniej na etacie.

Jeżeli celem zmiany jest wyłącznie dopasowanie pracy do nauki zaocznej, warto najpierw rozważyć rozwiązania pracownicze, takie jak obniżenie wymiaru etatu, praca w wybrane dni tygodnia, indywidualny rozkład czasu pracy albo ustalenie zmian z uwzględnieniem zajęć.

Jak przygotować umowę zlecenia, aby ograniczyć ryzyko?

Jeżeli strony rzeczywiście chcą ułożyć współpracę jako cywilnoprawną, umowa i praktyka jej wykonywania powinny odpowiadać zleceniu. Nie wystarczy wpisać odpowiednich sformułowań do dokumentu, jeżeli później współpraca wygląda jak klasyczny etat.

W umowie warto określić między innymi:

• konkretne czynności powierzane zleceniobiorcy, bez opisu typowego stanowiska pracowniczego,
• zasady samodzielnego organizowania wykonania zlecenia,
• możliwość ustalania terminów wykonywania czynności z wyprzedzeniem, bez sztywnego grafiku pracowniczego,
• sposób potwierdzania liczby godzin wykonywania zlecenia,
• wynagrodzenie zgodne co najmniej z obowiązującą minimalną stawką godzinową, jeżeli ma ona zastosowanie,
• zasady odpowiedzialności za nienależyte wykonanie zlecenia,
• ewentualną możliwość skorzystania z zastępcy, jeżeli charakter czynności na to pozwala.

W praktyce warto prowadzić ewidencję godzin wykonywania zlecenia, ponieważ jest ona istotna przy rozliczaniu minimalnej stawki godzinowej. Trzeba też pamiętać, że zleceniobiorca nie korzysta z typowych uprawnień pracowniczych, takich jak urlop wypoczynkowy czy ochrona przed wypowiedzeniem właściwa dla stosunku pracy, chyba że strony wprowadzą określone rozwiązania umowne.

Student lub osoba ucząca się na zleceniu

Fakt, że dana osoba uczy się zaocznie, sam w sobie nie przesądza o dopuszczalności zlecenia. Może natomiast mieć znaczenie przy rozliczeniach z ZUS, zwłaszcza gdy zleceniobiorca ma status ucznia albo studenta i nie ukończył 26 lat.

Przed zastosowaniem korzystniejszych zasad składkowych należy jednak zweryfikować i udokumentować aktualny status studenta. Warto przechowywać zaświadczenie z uczelni albo inny dokument potwierdzający ten status oraz ustalić obowiązek informowania o jego utracie.

Jeżeli status studenta się zmieni albo dana osoba ukończy 26 lat, sposób rozliczania umowy może wymagać aktualizacji. Nie należy więc opierać decyzji o formie zatrudnienia wyłącznie na tym, że osoba się uczy.

Konsekwencje błędnego zastosowania umowy zlecenia

Jeżeli umowa zlecenia zostanie uznana za faktyczną umowę o pracę, konsekwencje mogą dotyczyć zarówno obowiązków pracowniczych, jak i rozliczeń publicznoprawnych. Ryzyko może pojawić się podczas kontroli Państwowej Inspekcji Pracy, kontroli ZUS albo w sporze sądowym z osobą wykonującą pracę.

Możliwe skutki to między innymi:

• ustalenie istnienia stosunku pracy,
• obowiązek rozliczenia należnych składek i podatków zgodnie z rzeczywistym charakterem zatrudnienia,
• roszczenia o świadczenia pracownicze, na przykład urlop, wynagrodzenie za nadgodziny lub ekwiwalent, jeżeli wynikają z ustalonego stosunku pracy,
• odpowiedzialność wykroczeniowa pracodawcy za zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których powinna być zawarta umowa o pracę.

Kodeks pracy przewiduje w takim przypadku grzywnę. Jej wysokość zależy od konkretnej sprawy i oceny organu lub sądu.

Jak bezpiecznie rozwiązać problem elastyczności?

Jeżeli głównym powodem zmiany ma być nauka zaoczna i potrzeba większej swobody, nie zawsze najlepszym rozwiązaniem jest zlecenie. Często bezpieczniej jest pozostawić umowę o pracę i zmienić jej warunki.

Można rozważyć na przykład:

• porozumienie zmieniające wymiar etatu,
• pracę tylko w określone dni tygodnia,
• indywidualny rozkład czasu pracy,
• ustalenie zmian z uwzględnieniem zjazdów na uczelni,
• umowę o pracę na część etatu z wynagrodzeniem proporcjonalnym do wymiaru pracy.

Takie rozwiązania pozwalają osiągnąć elastyczność, a jednocześnie nie narażają pracodawcy na zarzut pozornego zastąpienia etatu umową cywilnoprawną.

Podsumowanie

Możesz rozwiązać z pracownicą umowę o pracę i zawrzeć z nią umowę zlecenia, ale tylko wtedy, gdy faktyczny model współpracy będzie cywilnoprawny. W sklepie spożywczym trzeba zachować szczególną ostrożność, ponieważ stałe godziny, praca w grafiku i bieżące polecenia bardzo łatwo wskazują na stosunek pracy.

Jeżeli osoba nadal ma wykonywać te same obowiązki, w tym samym miejscu i na podobnych zasadach jak wcześniej, bezpieczniejsza będzie zmiana warunków umowy o pracę. Jeżeli natomiast współpraca ma być doraźna, samodzielna i rozliczana zgodnie z zasadami zlecenia, taka forma może być dopuszczalna, pod warunkiem prawidłowego ułożenia dokumentów oraz praktyki.

FAQ

Czy pracodawca może zawrzeć z byłym pracownikiem umowę zlecenia?

Tak, ale tylko wtedy, gdy po zakończeniu etatu współpraca rzeczywiście nie ma cech stosunku pracy. Sama zgoda pracownika albo jego wniosek o zlecenie nie przesądza o legalności takiej zmiany. Uzupełniająco warto zobaczyć temat: Zmiana etatu na zlecenie dla studenta.

Czy wykonywanie tych samych obowiązków zawsze oznacza umowę o pracę?

Nie zawsze, ale wykonywanie tych samych czynności w tym samym miejscu, według stałego grafiku i pod kierownictwem pracodawcy jest silnym argumentem za istnieniem stosunku pracy.

Czy student zaoczny może pracować na umowie zlecenia?

Może, jeżeli charakter współpracy odpowiada zleceniu. Status studenta może mieć znaczenie dla ZUS, ale należy go udokumentować i aktualizować, zwłaszcza gdy osoba zbliża się do ukończenia 26 lat albo traci status studenta.

Czy w umowie zlecenia można ustalić godziny wykonywania czynności?

Można ustalać terminy wykonania zlecenia, ale sztywny grafik zmianowy, obowiązek codziennej obecności i podporządkowanie poleceniom mogą wskazywać na stosunek pracy. Znaczenie ma całokształt współpracy.

Co grozi za pozorne zastąpienie etatu zleceniem?

Możliwe są roszczenia o ustalenie stosunku pracy, obowiązek korekty rozliczeń, zaległe świadczenia pracownicze oraz grzywna przewidziana w Kodeksie pracy za zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach właściwych dla umowy o pracę.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.