Wynagrodzenie nauczyciela za niezrealizowane zajęcia indywidualne

Wynagrodzenie nauczyciela a obowiązek zapewnienia pracy

Zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy pracownik wykonuje pracę na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, a pracodawca zatrudnia pracownika za wynagrodzeniem. Do podstawowych obowiązków pracodawcy należy także organizowanie pracy w sposób zapewniający pełne wykorzystanie czasu pracy oraz osiąganie należytej wydajności i jakości pracy, o czym stanowi art. 94 pkt 2 Kodeksu pracy.

Do nauczycieli przepisy Kodeksu pracy stosuje się w sprawach nieuregulowanych w Karcie Nauczyciela, na podstawie art. 91c ust. 1 tej ustawy. Oznacza to, że nauczyciel, który ma w planie zaplanowane zajęcia indywidualne, przychodzi do szkoły albo pozostaje w miejscu wskazanym przez dyrektora i jest gotów do prowadzenia lekcji, nie powinien ponosić finansowych konsekwencji nieobecności ucznia.

Jeżeli zajęcia mieszczą się w obowiązkowym tygodniowym wymiarze zajęć, czyli w pensum nauczyciela, wynagrodzenie zasadnicze przysługuje normalnie. Nieobecność ucznia nie jest nieobecnością nauczyciela i nie oznacza, że nauczyciel nie pozostawał w dyspozycji pracodawcy.

Czy opis godziny jako "wakat" ma znaczenie?

Samo oznaczenie zajęć w planie jako "wakat" nie powinno automatycznie decydować o wynagrodzeniu. Kluczowe jest to, czy dyrektor faktycznie przydzielił nauczycielowi te zajęcia, czy nauczyciel ma je w swoim planie i czy pozostaje gotów do ich realizacji. Jeżeli godziny zostały faktycznie powierzone nauczycielowi, brak ucznia nie przekreśla prawa do wynagrodzenia.

W razie sporu warto sprawdzić arkusz organizacyjny, przydział czynności, plan lekcji, dziennik zajęć, ewidencję obecności oraz sposób naliczenia wynagrodzenia na pasku płacowym. Jeżeli dokumenty są niejasne, nauczyciel może zwrócić się do dyrektora o pisemne wyjaśnienie, czy dane zajęcia zostały mu przydzielone w ramach pensum czy jako godziny ponadwymiarowe.

Godziny ponadwymiarowe po zmianach od 2026 r.

Najważniejsza zmiana dotyczy godzin ponadwymiarowych. Zgodnie z art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2026 r. i stosowanym do godzin przypadających do realizacji od 1 września 2025 r., wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje również wtedy, gdy niezrealizowanie przydzielonych godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć.

Nieobecność ucznia na zajęciach indywidualnego nauczania jest typowym przykładem przyczyny niedotyczącej nauczyciela. Jeżeli nauczyciel pozostawał w gotowości, zachowuje prawo do wynagrodzenia za niezrealizowaną godzinę ponadwymiarową. Nie ma przy tym rozstrzygającego znaczenia, czy o nieobecności ucznia dowiedział się dopiero w szkole, czy wcześniej, o ile nadal pozostawał gotów do realizacji zajęć lub innych zadań powierzonych przez dyrektora.

Dyrektor może w takim czasie zlecić nauczycielowi realizację innych zadań statutowych szkoły, w tym zajęć opiekuńczych, wychowawczych albo doraźnego zastępstwa. Nie jest to jednak warunek zachowania prawa do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe. Jeżeli nauczyciel był gotów do pracy, a dyrektor nie powierzył mu innych zadań, wynagrodzenie nadal powinno zostać wypłacone.

Kiedy nauczyciel może utracić prawo do wynagrodzenia?

Prawo do wynagrodzenia nie powstaje automatycznie w każdej sytuacji. Nauczyciel musi wykazać realną gotowość do pracy: zamiar prowadzenia zajęć, faktyczną możliwość ich przeprowadzenia, uzewnętrznienie gotowości wobec szkoły oraz pozostawanie w dyspozycji dyrektora w miejscu i czasie wynikającym z organizacji pracy.

Wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe może nie przysługiwać zwłaszcza wtedy, gdy nauczyciel nie stawił się w wyznaczonym miejscu, był niedostępny dla dyrektora, sam nie mógł wykonać pracy albo nieobecność na zajęciach wynikała z przyczyn leżących po jego stronie.

Osobno należy traktować przypadek formalnego zawieszenia organizacji indywidualnego nauczania. Przepisy rozporządzenia dotyczącego indywidualnego nauczania przewidują możliwość zawieszenia zajęć na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia, gdy z zaświadczenia lekarskiego wynika czasowa poprawa stanu zdrowia umożliwiająca uczęszczanie do szkoły. Jeżeli organizacja zajęć została zawieszona w takim trybie, a nauczyciel został o tym poinformowany, nie można mówić o zwykłej nieobecności ucznia na zaplanowanych zajęciach.

Czy nauczyciel musi odpracować niezrealizowane zajęcia?

Jeżeli nauczyciel pozostawał w gotowości do prowadzenia zajęć, a zajęcia nie odbyły się z powodu nieobecności ucznia, co do zasady nie ma podstaw do bezpłatnego "odpracowywania" tych godzin w innym terminie. Takie odpracowanie mogłoby w praktyce oznaczać dodatkową pracę, którą trzeba rozliczyć zgodnie z właściwymi przepisami.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy dyrektor w tym samym czasie organizacyjnym powierza nauczycielowi inne zadanie statutowe albo doraźne zastępstwo. Wtedy nauczyciel wykonuje polecenie służbowe w ramach pozostawania w dyspozycji szkoły. Nie jest to jednak późniejsze odpracowanie nieobecności ucznia, lecz bieżąca organizacja pracy przez dyrektora.

Co zrobić, gdy szkoła nie wypłaca wynagrodzenia?

W pierwszej kolejności warto ustalić, jak szkoła zakwalifikowała sporne godziny. Nauczyciel powinien poprosić o wyjaśnienie, czy godziny były rozliczane w ramach pensum, jako godziny ponadwymiarowe czy jako doraźne zastępstwa. Znaczenie mają także zapisy arkusza organizacyjnego, planu zajęć, dziennika oraz regulaminu wynagradzania, o ile nie jest sprzeczny z Kartą Nauczyciela.

Jeżeli wynagrodzenie zostało zaniżone, nauczyciel może złożyć do dyrektora pisemny wniosek o korektę naliczenia i wypłatę wyrównania. Warto wskazać daty niezrealizowanych zajęć, przyczynę nieodbycia lekcji, informację o pozostawaniu w gotowości oraz podstawę prawną, w szczególności art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela przy godzinach ponadwymiarowych.

Gdy szkoła nadal odmawia wypłaty, możliwe jest dochodzenie roszczeń ze stosunku pracy. Roszczenia pracownicze co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne, zgodnie z art. 291 § 1 Kodeksu pracy. W praktyce nie warto odkładać sprawy, ponieważ im szybciej nauczyciel zabezpieczy dokumenty, tym łatwiej wykazać gotowość do pracy i prawidłowość roszczenia.

Podsumowanie

Nauczyciel, który ma zaplanowane zajęcia indywidualne i pozostaje gotowy do ich prowadzenia, zachowuje prawo do wynagrodzenia, jeżeli uczeń nie stawia się na lekcję z przyczyn niedotyczących nauczyciela. Przy zajęciach mieszczących się w pensum nie powinno dochodzić do pomniejszenia wynagrodzenia zasadniczego. Przy godzinach ponadwymiarowych aktualne przepisy Karty Nauczyciela również chronią nauczyciela, jeżeli spełnione są dwa warunki: przyczyna niezrealizowania zajęć nie dotyczy nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji zajęć.

Największe znaczenie mają dokumenty organizacyjne szkoły, sposób przydzielenia godzin i faktyczna gotowość nauczyciela. Jeżeli spór dotyczy wynagrodzenia za kilka miesięcy, warto przygotować zestawienie konkretnych dat i wystąpić o pisemną korektę naliczeń.

FAQ

Czy nauczyciel dostanie wynagrodzenie, jeśli uczeń nie przyszedł na zajęcia indywidualne?

Tak, jeżeli nauczyciel miał zajęcia przydzielone, był gotów je prowadzić i przyczyna nieodbycia lekcji nie leżała po jego stronie. Przy zajęciach w pensum nie powinno dojść do pomniejszenia wynagrodzenia zasadniczego, a przy godzinach ponadwymiarowych zastosowanie ma art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela.

Czy wcześniejsza informacja o nieobecności ucznia odbiera prawo do wynagrodzenia?

Nie sama w sobie. Aktualne stanowisko wynikające z przepisów i wyjaśnień MEN wskazuje, że dla zachowania wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe nie jest decydujące, kiedy nauczyciel dowiedział się, że zajęcia się nie odbędą. Decyduje gotowość do realizacji zajęć i przyczyna niedotycząca nauczyciela.

Czy dyrektor może zlecić inne zadania zamiast niezrealizowanych zajęć?

Tak. Dyrektor może powierzyć nauczycielowi w tym czasie inne zadania statutowe szkoły albo doraźne zastępstwo. Nie oznacza to jednak, że wykonanie dodatkowego zadania jest warunkiem wypłaty wynagrodzenia, jeżeli nauczyciel pozostawał gotowy do pracy, a dyrektor nie przydzielił mu innej czynności.

Czy nauczyciel musi odpracować zajęcia, na które nie przyszedł uczeń?

Co do zasady nie, jeżeli nauczyciel był w gotowości do pracy w zaplanowanym terminie. Późniejsze bezpłatne "odpracowanie" takich godzin mogłoby prowadzić do nieprawidłowego rozliczenia czasu pracy i wynagrodzenia.

Kiedy wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe nie przysługuje?

Przede wszystkim wtedy, gdy nauczyciel nie był gotów do realizacji zajęć albo przyczyna nieodbycia zajęć leżała po jego stronie. Odrębnie należy ocenić formalne zawieszenie indywidualnego nauczania w trybie przewidzianym przepisami, ponieważ w takim przypadku zajęcia nie są jedynie odwołane z powodu bieżącej nieobecności ucznia.

Czy nowe zasady obejmują okres od 1 września 2025 r.?

Tak. Przepis art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela w nowym brzmieniu ma zastosowanie do ustalania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe przypadające do realizacji od 1 września 2025 r. Wyrównania za okres od 1 września 2025 r. do 31 grudnia 2025 r. miały zostać wypłacone do 6 lutego 2026 r., jeżeli spełnione były ustawowe warunki.

Ile czasu ma nauczyciel na dochodzenie zaległego wynagrodzenia?

Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się zasadniczo po 3 latach od dnia wymagalności. W sprawach o wynagrodzenie warto jednak działać szybciej: złożyć wniosek o korektę, zebrać dokumenty i zabezpieczyć potwierdzenia gotowości do pracy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 22, art. 80, art. 81, art. 94 pkt 2 i art. 291 § 1 - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141.
2. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, w szczególności art. 35, art. 42 i art. 91c - Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19; aktualny tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 515.
3. Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela - Dz.U. z 2025 r. poz. 1849.
4. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży.
5. Informacja Ministerstwa Edukacji Narodowej z 29 grudnia 2025 r. "Zmiany w zakresie wynagradzania nauczycieli za godziny ponadwymiarowe" - gov.pl.
6. Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1989 r., III PZP 53/88, dotycząca gotowości nauczyciela do odbycia zajęć w godzinach ponadwymiarowych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.