Skierowania na badania pracowników produkcyjnych i magazynowych a czynniki szkodliwe

Co należy wpisać w skierowaniu na badania profilaktyczne?

Badania wstępne, okresowe i kontrolne przeprowadza się na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę. Skierowanie nie jest dokumentem ogólnym dla całego wydziału, lecz powinno odnosić się do konkretnego stanowiska pracy albo do kilku stanowisk, na których dana osoba ma rzeczywiście wykonywać pracę.

W skierowaniu trzeba wskazać rodzaj badania, stanowisko pracy oraz opis warunków pracy. Ten opis powinien obejmować informacje o występowaniu czynników niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych i innych wynikających ze sposobu wykonywania pracy. Należy podać także wielkość narażenia oraz aktualne wyniki badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, jeżeli takie pomiary są wymagane i zostały wykonane.

W praktyce oznacza to, że pracownikowi magazynowemu, który nie ma kontaktu z daną substancją reprotoksyczną, nie należy wpisywać jej do skierowania wyłącznie dlatego, że substancja występuje w innym miejscu tego samego działu. Inaczej będzie, gdy z organizacji pracy wynika, że pracownik może być kierowany do pracy przy tej substancji w ramach swoich obowiązków.

Spójność dokumentacji pracowniczej i BHP

Najbezpieczniejsze rozwiązanie to zachowanie pełnej zgodności między zakresem obowiązków, oceną ryzyka zawodowego, skierowaniem na badania, wynikami pomiarów środowiska pracy, szkoleniami BHP oraz rejestrami narażenia. Jeżeli jeden dokument wskazuje kontakt z czynnikiem reprotoksycznym, a drugi dokument temu przeczy, pracodawca naraża się na zarzut nierzetelnego prowadzenia dokumentacji.

Nie wystarczy więc wpisać czynnika do skierowania "na zapas". Trzeba odpowiedzieć na pytanie, czy z umowy, zakresu obowiązków, organizacji pracy i faktycznego przebiegu pracy wynika, że pracownik ma lub może mieć kontakt z danym czynnikiem. Jeżeli tak, dokumenty powinny to potwierdzać. Jeżeli nie, wpisanie czynnika w skierowaniu może być mylące.

Czynniki rakotwórcze, mutagenne i reprotoksyczne

Od 2024 r. w przepisach dotyczących szczególnej ochrony pracowników ujęto również substancje reprotoksyczne. Aktualnie podstawowe znaczenie ma rozporządzenie Ministra Zdrowia z 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy. Rozporządzenie to zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie z 24 lipca 2012 r.

Pracodawca, u którego występują takie czynniki, powinien prowadzić rejestr prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z tymi substancjami, mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi. Powinien również prowadzić rejestr pracowników zatrudnionych przy tych pracach.

Rejestr nie powinien obejmować osób wyłącznie dlatego, że pracują w tym samym budynku albo wydziale. Decydujące znaczenie ma to, czy konkretna praca powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z danym czynnikiem. W rejestrze prac istotne są m.in. stanowiska pracy, rodzaj czynnika, drogi i poziom narażenia, czas trwania narażenia oraz środki ograniczające to narażenie.

Informację o substancjach, mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym pracodawca przekazuje właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu oraz właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy niezwłocznie po rozpoczęciu działalności, corocznie do 15 stycznia za rok poprzedni albo na ich wniosek.

Czy można wpisać wszystkim pracownikom wszystkie czynniki z wydziału?

Co do zasady nie. Takie działanie może być uznane za nierzetelne, jeżeli nie odpowiada faktycznym obowiązkom pracownika i rzeczywistym warunkom pracy. Skierowanie na badania ma pomóc lekarzowi medycyny pracy ocenić zdolność do pracy w konkretnych warunkach, a nie tworzyć hipotetyczną listę wszystkich zagrożeń występujących w zakładzie.

Wpisanie wszystkim pracownikom wszystkich czynników może wywołać kilka praktycznych problemów. Po pierwsze, lekarz może wydać orzeczenie z ograniczeniami albo o przeciwwskazaniach do pracy przy czynniku, z którym pracownik w rzeczywistości nie miał mieć kontaktu. Po drugie, pracownik może później powoływać się na skierowanie jako dowód, że pracodawca sam wskazywał jego narażenie. Po trzecie, w czasie kontroli PIP albo inspekcji sanitarnej może powstać pytanie, dlaczego rejestry i ocena ryzyka nie odpowiadają treści skierowań.

Rotacja pracowników między stanowiskami

Pracodawca może organizować pracę w taki sposób, aby pracownik wykonywał obowiązki na kilku stanowiskach. Trzeba jednak zadbać, aby ta rotacja była rzeczywista, dopuszczalna i prawidłowo udokumentowana. Jeżeli pracownik produkcyjny ma być okresowo kierowany do pracy przy stanowisku, na którym występuje czynnik reprotoksyczny, należy uwzględnić to w zakresie obowiązków, ocenie ryzyka, szkoleniu, środkach ochrony, skierowaniu na badania oraz rejestrach.

Przepisy pozwalają, aby w skierowaniu osoby przyjmowanej do pracy albo przenoszonej na inne stanowisko wskazać dwa lub więcej stanowisk pracy, w kolejności odpowiadającej potrzebom zakładu. Nie oznacza to jednak dowolności. Każde wskazane stanowisko powinno być realnie związane z planowaną pracą tej osoby.

Jeżeli pracownik ma aktualne orzeczenie lekarskie tylko dla stanowiska magazynowego bez narażenia na określony czynnik, a pracodawca chce przenieść go do pracy przy tym czynniku, przed dopuszczeniem do pracy należy ocenić, czy dotychczasowe orzeczenie obejmuje nowe warunki. Jeżeli nie obejmuje, konieczne będzie nowe skierowanie i badanie profilaktyczne odpowiednie do zmienionych warunków.

Co zrobić, gdy pracownik otrzyma orzeczenie o niezdolności do pracy?

Jeżeli lekarz medycyny pracy stwierdzi przeciwwskazania do pracy na stanowisku opisanym w skierowaniu, pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy w warunkach objętych tym orzeczeniem. Orzeczenie odnosi się do stanowiska i warunków pracy wskazanych w skierowaniu, dlatego błędny albo zbyt szeroki opis narażenia może spowodować realny problem organizacyjny.

Jeżeli pracodawca lub pracownik nie zgadza się z orzeczeniem lekarskim, może wnieść odwołanie na piśmie w terminie 7 dni od dnia otrzymania orzeczenia. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem lekarza, który wydał orzeczenie, do właściwego podmiotu odwoławczego.

Jeżeli przyczyną problemu było wpisanie w skierowaniu czynnika, z którym pracownik faktycznie nie miał styczności i nie miał mieć styczności, należy uporządkować dokumentację. Nie chodzi o "poprawianie" dokumentów po to, aby ukryć błąd, lecz o rzetelne ustalenie rzeczywistych warunków pracy, ocenę ryzyka i ewentualne skierowanie na badanie odpowiadające prawidłowo opisanemu stanowisku.

Pracownicy a osoby na umowach cywilnoprawnych

Rejestr pracowników zatrudnionych przy pracach z czynnikami rakotwórczymi, mutagennymi lub reprotoksycznymi dotyczy pracowników wykonujących takie prace. Nie oznacza to jednak, że wobec osób wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy pracodawca może pominąć zasady BHP. Art. 304 § 1 Kodeksu pracy nakłada na pracodawcę obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy także osobom fizycznym wykonującym pracę w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę na innej podstawie niż stosunek pracy.

W praktyce przy współpracy z osobami niebędącymi pracownikami trzeba oddzielnie ocenić podstawę prawną dopuszczenia ich do pracy, zakres obowiązków informacyjnych, szkolenia, środki ochrony oraz zasady dokumentowania narażenia. Nie należy automatycznie przenosić rozwiązań kadrowych właściwych dla pracowników na umowy cywilnoprawne bez analizy konkretnego przypadku.

Praktyczna procedura dla pracodawcy

Aby ograniczyć ryzyko błędów, pracodawca powinien najpierw ustalić, na jakich stanowiskach faktycznie występują określone czynniki i którzy pracownicy wykonują tam pracę. Następnie należy sprawdzić ocenę ryzyka zawodowego, zakresy obowiązków, instrukcje stanowiskowe, wyniki pomiarów i rejestry. Dopiero na tej podstawie powinno się przygotowywać skierowania na badania.

Jeżeli zakład chce korzystać z elastycznej rotacji, warto opisać modele rotacji w dokumentach wewnętrznych. Pracownik, który realnie może być kierowany do pracy na kilku stanowiskach, powinien mieć skierowanie obejmujące te stanowiska i występujące na nich czynniki. Pracownik, który wykonuje wyłącznie zadania bez kontaktu z danym czynnikiem, nie powinien być sztucznie ujmowany jako osoba narażona.

FAQ

Czy w skierowaniu można wpisać kilka stanowisk pracy?

Tak, jeżeli pracownik ma być przyjmowany do pracy albo przenoszony na inne stanowisko i rzeczywiście ma wykonywać pracę na więcej niż jednym stanowisku. Stanowiska powinny być wskazane zgodnie z potrzebami zakładu, ale nie mogą być fikcyjne.

Czy trzeba wpisywać czynnik, który występuje w zakładzie, ale nie na stanowisku pracownika?

Co do zasady nie. Skierowanie powinno opisywać warunki pracy na stanowisku konkretnego pracownika. Wpisanie czynnika, z którym pracownik nie ma i nie będzie miał kontaktu, może zafałszować obraz stanowiska pracy.

Kiedy pracownika trzeba ująć w rejestrze narażonych?

Wtedy, gdy jest zatrudniony przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami, mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym. Decyduje rzeczywisty charakter pracy, a nie sama nazwa działu.

Czy substancje reprotoksyczne są obecnie objęte tymi samymi przepisami co czynniki rakotwórcze i mutagenne?

Tak, aktualne przepisy wprost obejmują substancje reprotoksyczne. Dlatego przy takich substancjach trzeba zweryfikować ocenę ryzyka, rejestry, informację przekazywaną organom oraz skierowania na badania.

Co zrobić przed przeniesieniem pracownika na stanowisko z nowym czynnikiem szkodliwym?

Należy sprawdzić, czy aktualne orzeczenie lekarskie obejmuje nowe stanowisko i nowe warunki pracy. Jeżeli nie, pracownik powinien otrzymać nowe skierowanie i przejść odpowiednie badania przed dopuszczeniem do tej pracy.

Czy można odwołać się od orzeczenia lekarza medycyny pracy?

Tak. Odwołanie może wnieść pracownik lub pracodawca, który wydał skierowanie. Termin wynosi 7 dni od otrzymania orzeczenia, a odwołanie wnosi się za pośrednictwem lekarza, który je wydał.

Podsumowanie

Pracodawca nie powinien wpisywać wszystkim pracownikom wszystkich czynników szkodliwych występujących w wydziale, jeżeli nie odpowiada to ich rzeczywistym obowiązkom i warunkom pracy. Takie działanie może utrudnić ocenę zdolności do pracy, wywołać problemy z orzeczeniem lekarskim i stworzyć ryzyko dowodowe w razie kontroli albo sporu z pracownikiem.

Jeżeli pracownik ma faktycznie rotować między stanowiskami, należy to rzetelnie opisać w dokumentach i objąć badaniami odpowiednie warunki pracy. Najważniejsza jest spójność: zakres obowiązków, skierowanie na badania, ocena ryzyka, pomiary środowiska pracy i rejestry powinny przedstawiać ten sam, rzeczywisty obraz pracy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141.

2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy - Dz.U. 1996 nr 69 poz. 332.

3. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy - Dz.U. 2024 poz. 1126.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.