Umowa B2B: choroba, urlop i kara umowna

Umowa B2B a umowa o pracę

Umowa B2B jest zwykle umową cywilnoprawną zawieraną między przedsiębiorcami. W praktyce najczęściej przybiera postać umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Punktem wyjścia jest art. 734 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności dla dającego zlecenie.

Do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Oznacza to, że strony mają dużą swobodę w określeniu zasad współpracy, wynagrodzenia, odpowiedzialności, przerw w świadczeniu usług i kar umownych. Ta swoboda nie oznacza jednak, że wykonawca usług otrzymuje automatycznie uprawnienia pracownicze.

Umowa o pracę podlega innemu reżimowi prawnemu. Zgodnie z art. 22 Kodeksu pracy, przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Jeżeli te cechy faktycznie występują, zatrudnienie jest stosunkiem pracy bez względu na nazwę umowy.

Dlatego samo wpisanie w kontrakcie, że jest to umowa B2B, nie zawsze zamyka temat. Jeżeli wykonawca ma obowiązek osobistego wykonywania pracy w stałych godzinach, w miejscu wskazanym przez kontrahenta, pod bieżącym kierownictwem i bez realnej samodzielności gospodarczej, może powstać ryzyko uznania relacji za stosunek pracy.

Czy Kodeks cywilny chroni wykonawcę w razie choroby?

Kodeks cywilny nie zawiera odpowiednika pracowniczego zwolnienia lekarskiego ani płatnego urlopu wypoczynkowego. Choroba przedsiębiorcy nie powoduje automatycznie, że kontrahent musi wypłacić wynagrodzenie za okres nieświadczenia usług albo że nie może powołać się na niewykonanie umowy.

Nie oznacza to jednak, że choroba zawsze będzie obojętna prawnie. W konkretnym sporze znaczenie może mieć to, czy wykonawca ponosi odpowiedzialność za niewykonanie zobowiązania, czy dołożył należytej staranności, czy uprzedził kontrahenta, czy mógł zorganizować zastępstwo, czy umowa przewidywała osobiste świadczenie usług oraz czy opóźnienie rzeczywiście spowodowało szkodę.

W praktyce najbezpieczniejsze jest uregulowanie tej kwestii wprost. Umowa może przewidywać np. obowiązek niezwłocznego zawiadomienia o chorobie, maksymalną liczbę dni usprawiedliwionej przerwy, możliwość odrobienia usług, zawieszenie terminów, zastępstwo przez zaakceptowaną osobę albo wyłączenie kar za okres udokumentowanej niezdolności do pracy.

Jeżeli wykonawca prowadzi działalność gospodarczą, może mieć odrębne uprawnienia z ubezpieczeń społecznych, w szczególności do zasiłku chorobowego, o ile podlega właściwemu ubezpieczeniu i spełnia warunki ustawowe. To jednak nie jest wynagrodzenie od kontrahenta z umowy B2B i nie zastępuje postanowień kontraktowych.

Urlop w umowie B2B

W relacji B2B nie ma ustawowego urlopu wypoczynkowego takiego jak w stosunku pracy. Przedsiębiorca może oczywiście uzgodnić z kontrahentem przerwę w świadczeniu usług, ale jej skutki powinny wynikać z umowy albo z jednoznacznych ustaleń stron.

Jeżeli strony tylko ustnie uzgodnią urlop, a umowa zawiera sztywne terminy, kary i brak postanowień o przerwach, w razie sporu wykonawca może mieć problem dowodowy. Dla bezpieczeństwa warto przewidzieć procedurę zgłaszania planowanej nieobecności, minimalny termin powiadomienia, sposób akceptacji oraz konsekwencje finansowe.

Możliwe są różne rozwiązania. Strony mogą ustalić, że przerwa jest bezpłatna, że część wynagrodzenia ma charakter ryczałtowy i obejmuje gotowość, że terminy realizacji usług ulegają przesunięciu albo że wykonawca zapewnia zastępstwo. Ważne, aby zapis był spójny z całym modelem współpracy i nie tworzył pozornego stosunku pracy.

Kara umowna za brak świadczenia usług

Kara umowna w umowie B2B jest dopuszczalnym narzędziem zabezpieczenia wykonania zobowiązania niepieniężnego. Może dotyczyć np. niedostarczenia raportu, niewykonania usługi w terminie, naruszenia zakazu konkurencji, braku dostępności w uzgodnionym zakresie albo nieprzekazania rezultatów pracy.

Nie wystarczy jednak samo hasło "kara finansowa". Dobrze przygotowana klauzula powinna wskazywać, za jakie konkretne naruszenie kara jest naliczana, w jakiej wysokości, od kiedy, czy jest limitowana, czy wymaga wezwania do wykonania umowy, czy obejmuje także przypadki choroby i zaakceptowanej nieobecności oraz czy kontrahent może dochodzić odszkodowania przewyższającego karę.

Jeżeli umowa przewiduje karę za "niedostarczenie usług" bez wyjątków, kontrahent może próbować ją naliczyć także za okres choroby lub urlopu. Wykonawca może się bronić, wskazując okoliczności konkretnej sprawy, brak winy, wcześniejszą akceptację nieobecności, nadużycie prawa albo rażące wygórowanie kary. Nie jest to jednak tak silna i automatyczna ochrona, jak w prawie pracy.

Warto też pamiętać, że kara umowna nie powinna zastępować wynagrodzenia ani służyć obchodzeniu przepisów. Jeżeli sankcja jest nieproporcjonalna, oderwana od realnego naruszenia albo ma na celu faktyczne dyscyplinowanie wykonawcy jak pracownika, może zwiększać ryzyko sporu co do charakteru współpracy.

Co wpisać do umowy, aby ograniczyć ryzyko?

W umowie o świadczenie usług warto dodać postanowienia, które odpowiadają rzeczywistemu modelowi współpracy. Jeżeli wykonawca ma mieć prawo do przerw, powinno to wynikać z kontraktu, a nie wyłącznie z dobrej woli drugiej strony.

Praktyczne zapisy mogą obejmować w szczególności:

• procedurę zgłaszania choroby, nagłej niedostępności i planowanej przerwy,
• termin, w którym kontrahent powinien zostać poinformowany o nieobecności,
• zasady przesunięcia terminów wykonania usług,
• możliwość zapewnienia zastępstwa, jeżeli charakter usług na to pozwala,
• wyłączenie kar umownych za uzgodnioną lub usprawiedliwioną nieobecność,
• limit kar umownych oraz sposób ich naliczania,
• prawo wypowiedzenia umowy zamiast automatycznego naliczania wysokich sankcji,
• zasady rozliczenia wynagrodzenia za okres, w którym usługi nie są wykonywane.

Jeżeli kontrahent twierdzi, że "Kodeks cywilny i tak chroni wykonawcę", warto poprosić o doprecyzowanie tej ochrony w umowie. W prawie cywilnym wiele zależy od tego, co strony uzgodniły oraz co da się później udowodnić.

Minimalna stawka godzinowa i wynagrodzenie

Przy niektórych umowach zlecenia i umowach o świadczenie usług zastosowanie ma minimalna stawka godzinowa wynikająca z ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Dotyczy to w szczególności osób fizycznych przyjmujących zlecenie albo świadczących usługi, również w ramach działalności gospodarczej, jeżeli spełnione są ustawowe warunki.

Minimalna stawka godzinowa nie oznacza jednak prawa do płatnego urlopu ani wynagrodzenia za czas choroby. Oznacza jedynie, że za godzinę faktycznego wykonywania zlecenia lub świadczenia usług wynagrodzenie nie powinno być niższe niż ustawowe minimum, chyba że zachodzi ustawowe wyłączenie.

Przy umowach zawartych na okres dłuższy niż miesiąc wynagrodzenie wynikające z minimalnej stawki godzinowej powinno być wypłacane co najmniej raz w miesiącu. Strony powinny też ustalić sposób potwierdzania liczby godzin wykonania zlecenia lub świadczenia usług.

BHP i inne obowiązki przy współpracy B2B

Niektóre obowiązki ochronne mogą obejmować również osoby pracujące poza stosunkiem pracy. Kodeks pracy przewiduje obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę, a także osobom prowadzącym w takim miejscu działalność na własny rachunek.

Nie zmienia to jednak zasad dotyczących urlopu i choroby. Obowiązki BHP nie tworzą automatycznie prawa do płatnej nieobecności. Są odrębną kategorią ochrony, zależną od miejsca, warunków i sposobu wykonywania pracy.

Kiedy można kwestionować umowę B2B?

Jeżeli umowa B2B w praktyce funkcjonuje jak umowa o pracę, wykonawca może rozważać dochodzenie ustalenia istnienia stosunku pracy. Znaczenie mają przede wszystkim fakty: podporządkowanie, obowiązek wykonywania pracy osobiście, wyznaczanie miejsca i czasu pracy, bieżące kierownictwo, brak realnego ryzyka gospodarczego po stronie wykonawcy oraz sposób rozliczeń.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego podkreśla, że praca może być świadczona również na podstawie umów cywilnoprawnych, ale o charakterze relacji decydują jej rzeczywiste cechy. Jeżeli elementy pracownicze przeważają, sama nazwa umowy nie wystarcza do utrzymania cywilnoprawnego charakteru współpracy.

W praktyce nie należy jednak zakładać, że każdy kontrakt B2B da się łatwo zakwestionować. Jeżeli wykonawca prowadzi samodzielną działalność, decyduje o sposobie organizacji pracy, ponosi ryzyko gospodarcze, ma możliwość świadczenia usług dla innych klientów i nie jest podporządkowany jak pracownik, umowa cywilnoprawna może być prawidłowa.

FAQ

Czy na B2B przysługuje płatny urlop?

Nie z mocy samego prawa. Płatna przerwa w świadczeniu usług może wynikać z umowy, aneksu albo jednoznacznych ustaleń stron. Jeżeli takich zapisów nie ma, kontrahent co do zasady nie musi płacić za okres, w którym usługi nie są wykonywane.

Czy choroba automatycznie zwalnia z kary umownej?

Nie automatycznie. Choroba może mieć znaczenie przy ocenie odpowiedzialności, winy i zasadności naliczenia kary, ale najlepiej wprost uregulować w umowie, że udokumentowana choroba wyłącza karę albo przesuwa terminy wykonania usług.

Czy kontrahent może naliczyć karę za uzgodniony urlop?

Jeżeli urlop został jednoznacznie uzgodniony, a strony zaakceptowały przerwę lub przesunięcie terminów, naliczenie kary może być sporne. Dla bezpieczeństwa akceptację nieobecności warto mieć w formie dokumentowej, np. mailowo, oraz doprecyzować jej skutki w umowie.

Czy kara umowna może dotyczyć każdej zaległości?

Kara umowna może zabezpieczać wykonanie zobowiązania niepieniężnego. Typowo będzie to brak wykonania usługi, opóźnienie w przekazaniu rezultatu lub naruszenie określonych obowiązków. Nie powinna być zastrzegana za samo niewykonanie zobowiązania pieniężnego.

Czy umowę B2B można uznać za umowę o pracę?

Tak, jeżeli w praktyce współpraca spełnia cechy stosunku pracy: podporządkowanie, osobiste świadczenie pracy, wykonywanie jej w miejscu i czasie wyznaczonym przez zatrudniającego oraz praca za wynagrodzeniem. Decydują fakty, nie sama nazwa umowy.

Podsumowanie

Kontrahent nie ma racji, jeżeli twierdzi, że przy umowie B2B Kodeks cywilny automatycznie zapewnia ochronę podobną do urlopu lub chorobowego z Kodeksu pracy. W relacji cywilnoprawnej podstawowe znaczenie ma treść umowy oraz konkretne okoliczności niewykonania usług.

Jeżeli w kontrakcie znajduje się kara za niedostarczenie usług, a nie ma postanowień o chorobie, urlopie i uzgodnionej przerwie, ryzyko sporu jest realne. Najlepszym rozwiązaniem jest dopisanie do umowy jasnych zasad nieobecności, przesuwania terminów, zastępstwa i wyłączenia kar w określonych przypadkach.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28.01.1998 r., sygn. akt II UKN 479/97
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15.10.1999 r., sygn. akt I PKN 307/99
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28.03.2000 r., sygn. akt II UKN 386/99
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9.12.1999 r., sygn. akt I PKN 432/99
7. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18.06.1998 r., sygn. akt I PKN 191/98
8. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28.03.2017 r., sygn. akt II PK 15/16

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.