Trzynastka dla byłego pracownika - koszty, PIT-2 i podatek

Czym jest trzynastka i komu przysługuje?

Dodatkowe wynagrodzenie roczne, potocznie nazywane trzynastką, jest świadczeniem przewidzianym przede wszystkim dla pracowników jednostek sfery budżetowej. Zasady jego nabywania, ustalania wysokości i wypłaty określa ustawa o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej. Co do zasady pracownik nabywa prawo do trzynastki w pełnej wysokości po przepracowaniu u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego, a w części proporcjonalnej po przepracowaniu co najmniej 6 miesięcy.

Szerzej opisujemy ten wątek w tekście: czym jest trzynastka i komu przysługuje.

Trzynastka dla byłego pracownika a przychód ze stosunku pracy

Trzynastka wypłacona po ustaniu zatrudnienia nadal pozostaje przychodem ze stosunku pracy. Wynika to z art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który obejmuje przychody ze stosunku pracy szeroko: nie tylko wynagrodzenie zasadnicze, ale też dodatki, nagrody, ekwiwalenty i inne kwoty związane z zatrudnieniem, niezależnie od tego, czy ich wysokość była z góry ustalona.

Kluczowe jest więc źródło świadczenia, a nie to, czy w dniu wypłaty pracownik nadal jest zatrudniony. Jeżeli trzynastka wynika z pracy wykonanej w poprzednim roku lub z pozostawania w stosunku pracy w okresie wymaganym przez ustawę, jej późniejsza wypłata byłemu pracownikowi nadal jest rozliczana jako przychód pracowniczy.

Podobna zasada ma znaczenie także przy innych należnościach wypłacanych po zakończeniu zatrudnienia, np. premii, wyrównaniach lub świadczeniach wynikających z ugody. W takich sytuacjach warto odróżnić samo źródło przychodu od technicznego momentu wypłaty, zwłaszcza gdy w grę wchodzi wypłata kwoty dla pracownika po zakończeniu sporu z pracodawcą.

Czy przy wypłacie trzynastki stosuje się koszty uzyskania przychodu?

Tak, przy wypłacie trzynastki byłemu pracownikowi co do zasady należy zastosować pracownicze koszty uzyskania przychodu. Skoro świadczenie jest przychodem ze stosunku pracy, zastosowanie mają koszty określone w art. 22 ust. 2 ustawy o PIT.

W praktyce oznacza to zastosowanie miesięcznych kosztów pracowniczych przy obliczaniu zaliczki za miesiąc wypłaty, o ile nie zachodzi szczególna sytuacja, np. podatnik złożył skuteczny wniosek o niestosowanie takich kosztów albo roczne limity kosztów zostaną ostatecznie rozliczone w zeznaniu rocznym. Podstawowe koszty pracownicze wynoszą obecnie 250 zł miesięcznie, a podwyższone 300 zł miesięcznie, jeżeli są spełnione ustawowe warunki ich stosowania.

Należy przy tym uważać na podwyższone koszty uzyskania przychodu. Jeżeli były pracownik złożył oświadczenie o prawie do podwyższonych kosztów jeszcze w czasie zatrudnienia, po ustaniu stosunku pracy nie należy automatycznie zakładać, że oświadczenie nadal działa w tym samym zakresie. Po zakończeniu zatrudnienia znaczenie ma art. 31a ust. 7 ustawy o PIT oraz to, czy podatnik złożył nowe, skuteczne oświadczenie po ustaniu stosunku prawnego.

PIT-2 i kwota zmniejszająca podatek po ustaniu zatrudnienia

Najważniejsza zmiana w stosunku do starszych opracowań polega na tym, że obecnie nie wystarczy powiedzieć, że byłemu pracownikowi nigdy nie stosuje się kwoty zmniejszającej podatek. Prawidłowa odpowiedź jest bardziej precyzyjna: po ustaniu stosunku prawnego płatnik pomija oświadczenia i wnioski złożone uprzednio przez podatnika, z wyjątkiem wniosków wskazanych w art. 31a ust. 7 ustawy o PIT.

Oznacza to, że pracodawca nie powinien automatycznie stosować wcześniejszego PIT-2 złożonego w czasie zatrudnienia. Jeżeli więc były pracownik złożył PIT-2 przy rozpoczęciu pracy, a trzynastka jest wypłacana już po rozwiązaniu umowy, samo dawne oświadczenie nie daje podstawy do pomniejszenia zaliczki o kwotę zmniejszającą podatek.

Jednocześnie były pracownik nie traci statusu podatnika. Może złożyć płatnikowi nowe oświadczenie lub wniosek już po ustaniu zatrudnienia, jeżeli chce, aby miało ono wpływ na obliczenie zaliczki od świadczenia wypłacanego po zakończeniu stosunku pracy. Płatnik uwzględnia takie oświadczenie najpóźniej od miesiąca następującego po miesiącu, w którym je otrzymał, a jeżeli pozwalają na to okoliczności i organizacja rozliczeń, może uwzględnić je wcześniej.

Kwota zmniejszająca podatek może być stosowana przez płatnika w granicach wskazanych w art. 31b ustawy o PIT. Podatnik może wskazać pomniejszenie w wysokości 1/12, 1/24 albo 1/36 kwoty zmniejszającej podatek, czyli odpowiednio maksymalnie 300 zł, 150 zł albo 100 zł miesięcznie, jeżeli spełnione są ustawowe warunki.

Jak obliczyć zaliczkę na PIT od trzynastki byłego pracownika?

Przy rozliczeniu trzynastki płatnik powinien ustalić przychód, uwzględnić ewentualne składki finansowane przez pracownika, zastosować właściwe koszty uzyskania przychodu i obliczyć zaliczkę według aktualnej skali podatkowej. Jeżeli nie ma skutecznego nowego oświadczenia po ustaniu zatrudnienia, płatnik nie pomniejsza zaliczki o kwotę zmniejszającą podatek wynikającą z dawnego PIT-2.

W praktyce rozliczenie może wyglądać inaczej w zależności od tego, czy trzynastka jest jedyną wypłatą w danym miesiącu, czy razem z nią wypłacane są także inne należności, np. ekwiwalent urlopowy, wyrównanie wynagrodzenia, premia lub odprawa. Jeżeli kwota została wypłacona omyłkowo albo w podwójnej wysokości, osobnym problemem jest pomyłkowa podwójna wypłata wynagrodzenia i zasady jej zwrotu.

Czy były pracownik odzyska kwotę wolną w zeznaniu rocznym?

Jeżeli przy wypłacie trzynastki nie zastosowano kwoty zmniejszającej podatek, nie oznacza to automatycznie, że podatnik definitywnie traci prawo do kwoty wolnej. Zaliczka pobierana przez płatnika jest rozliczeniem wstępnym. Ostateczne rozliczenie dochodów, kosztów i podatku następuje w zeznaniu rocznym.

Były pracownik powinien sprawdzić informację PIT-11 i rozliczyć dochody w zeznaniu rocznym według swojej sytuacji podatkowej. Jeżeli w trakcie roku pobrano zbyt wysokie zaliczki, może powstać nadpłata podatku do zwrotu. Jeżeli natomiast kwota zmniejszająca podatek była stosowana u kilku płatników w zbyt dużej wysokości, może pojawić się dopłata.

Trzynastka po rozwiązaniu umowy, wypowiedzeniu albo umowie terminowej

Prawo do trzynastki zależy od spełnienia warunków ustawowych, a nie od tego, czy w dniu wypłaty nadal trwa zatrudnienie. Pracownik zwolniony, pracownik odchodzący na emeryturę, nauczyciel zmieniający szkołę czy osoba zatrudniona na czas określony mogą otrzymać świadczenie, jeżeli nabyli do niego prawo za dany rok.

Nie każda sytuacja jest jednak identyczna. Przy rozwiązaniu umowy w trakcie roku trzeba sprawdzić długość przepracowanego okresu, podstawę rozwiązania stosunku pracy, ewentualne wyjątki ustawowe i regulacje szczególne dotyczące danej grupy zawodowej. Dla osób zatrudnionych terminowo praktyczne znaczenie ma także to, czy okres pracy na zastępstwo pozwala nabyć prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego.

Najczęstsze pytania

Czy byłemu pracownikowi należy naliczyć koszty uzyskania przychodu od trzynastki?

Tak, co do zasady należy je naliczyć, ponieważ trzynastka jest przychodem ze stosunku pracy. Moment wypłaty po ustaniu zatrudnienia nie zmienia źródła przychodu.

Czy przy trzynastce dla byłego pracownika można zastosować PIT-2 złożony przed rozwiązaniem umowy?

Nie należy stosować go automatycznie. Po ustaniu stosunku pracy płatnik pomija wcześniejsze oświadczenia i wnioski podatnika, z wyjątkami wskazanymi w ustawie o PIT.

Czy były pracownik może złożyć nowe PIT-2 po ustaniu zatrudnienia?

Tak. Aktualna praktyka interpretacyjna potwierdza, że podatnik może złożyć płatnikowi nowe oświadczenia lub wnioski po ustaniu stosunku prawnego, jeżeli mają one wpływać na rozliczenie świadczeń wypłacanych później.

Czy brak pomniejszenia zaliczki oznacza utratę kwoty wolnej?

Nie zawsze. Zaliczka pobrana przez płatnika jest rozliczana w zeznaniu rocznym. Jeżeli podatnik ma prawo do kwoty wolnej i zaliczki były za wysokie, może otrzymać zwrot nadpłaty.

Czy trzynastka przysługuje po zwolnieniu z pracy?

Może przysługiwać, jeżeli pracownik spełnił warunki ustawowe, w szczególności dotyczące okresu przepracowanego u danego pracodawcy albo mieści się w jednym z wyjątków. Samo zakończenie zatrudnienia przed wypłatą nie przekreśla prawa do świadczenia.

Do kiedy wypłaca się trzynastkę?

Co do zasady trzynastkę wypłaca się nie później niż w ciągu pierwszych 3 miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który świadczenie przysługuje. Szczególne reguły mogą dotyczyć m.in. likwidacji pracodawcy.

Podsumowanie

Trzynastka wypłacona byłemu pracownikowi jest nadal przychodem ze stosunku pracy, dlatego przy jej rozliczeniu należy uwzględnić pracownicze koszty uzyskania przychodu, chyba że konkretna sytuacja podatkowa uzasadnia inne postępowanie. Nieaktualne jest natomiast proste stwierdzenie, że dawny PIT-2 zawsze działa albo że były pracownik nigdy nie może skorzystać z pomniejszenia zaliczki.

Po ustaniu zatrudnienia pracodawca jako płatnik pomija wcześniejsze oświadczenia i wnioski podatnika, z ustawowymi wyjątkami. Były pracownik może jednak złożyć nowe oświadczenie po ustaniu stosunku pracy. Dlatego przy wypłacie trzynastki trzeba sprawdzić nie tylko prawo do samego świadczenia, ale też aktualne dokumenty podatkowe i datę wypłaty.

Źródła:

Stan prawny uwzględniony w artykule: 7 czerwca 2026 r.

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osĂłb fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350.

2. Ustawa z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracownikĂłw jednostek sfery budĹźetowej - tekst aktu.

3. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 23 marca 2023 r., nr 0114-KDIP3-2.4011.1095.2022.2.MN, dotycząca oświadczeń i wniosków po ustaniu zatrudnienia.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.