Studia doktoranckie a wymiar urlopu wypoczynkowego

Doktorat a urlop wypoczynkowy pracownika

Wymiar urlopu wypoczynkowego pracownika zależy od tzw. stażu urlopowego. Zgodnie z art. 154 Kodeksu pracy pracownikowi przysługuje 20 dni urlopu, jeżeli jest zatrudniony krócej niż 10 lat, albo 26 dni urlopu, jeżeli jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

Samo posiadanie stopnia doktora nie oznacza przyznania określonej liczby dodatkowych dni urlopu. Znaczenie ma natomiast okres kształcenia prowadzącego do uzyskania stopnia doktora. Jeżeli spełnione są warunki przewidziane w przepisach o szkolnictwie wyższym, odpowiedni okres szkoły doktorskiej albo dawnych studiów doktoranckich zalicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Dotyczy to również stażu decydującego o wymiarze urlopu wypoczynkowego.

Do stażu urlopowego wlicza się także poprzednie okresy zatrudnienia oraz inne okresy, które na podstawie odrębnych przepisów podlegają zaliczeniu do okresu pracy. Jeżeli problem dotyczy momentu osiągnięcia progu 10 lat, pomocne jest również wyjaśnienie, od kiedy przysługuje 26 dni urlopu wypoczynkowego.

Jakie okresy nauki wlicza się do stażu urlopowego?

Art. 155 § 1 Kodeksu pracy wskazuje, że do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się z tytułu ukończenia:

1. zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej niż 3 lata,
2. średniej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej niż 5 lat,
3. średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych lub równorzędnych szkół zawodowych - 5 lat,
4. średniej szkoły ogólnokształcącej - 4 lata,
5. szkoły policealnej - 6 lat,
6. szkoły wyższej - 8 lat.

Okresy te nie podlegają sumowaniu. Pracownik nie dodaje więc do siebie np. liceum, szkoły policealnej i studiów. Jeżeli ukończył szkołę wyższą, z tytułu nauki przewidzianej w art. 155 Kodeksu pracy przyjmuje się 8 lat. Osoby porównujące różne ścieżki edukacji mogą sprawdzić także, jak wygląda zaliczenie nauki w liceum i innych szkołach do wymiaru urlopu.

Nie oznacza to jednak, że do 8 lat za szkołę wyższą nigdy nie można doliczyć okresu kształcenia doktoranckiego. Okres szkoły doktorskiej lub dawnych studiów doktoranckich nie jest kolejnym okresem nauki z katalogu art. 155 Kodeksu pracy. Podstawą jego zaliczenia jest odrębny przepis szczególny, który nakazuje wliczyć określony okres kształcenia do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Szkoła doktorska - kiedy okres kształcenia wlicza się do stażu?

W przypadku szkoły doktorskiej podstawowe znaczenie ma art. 208 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Doktorantowi, który uzyskał stopień doktora w wyniku ukończenia szkoły doktorskiej, okres kształcenia w tej szkole, nie dłuższy niż 4 lata, zalicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Limit 4 lat jest limitem maksymalnym, a nie okresem przyznawanym automatycznie każdemu doktorowi. Jeżeli kształcenie trwało krócej, zaliczeniu podlega rzeczywisty okres objęty przepisem. Warunkiem zastosowania art. 208 ust. 2 jest uzyskanie stopnia doktora w wyniku ukończenia szkoły doktorskiej.

Art. 208 ust. 3 przewiduje ponadto szczególne przypadki, w których doktorant nie ukończył kształcenia w szkole doktorskiej z przyczyn wskazanych w ustawie, m.in. w związku z podjęciem zatrudnienia w charakterze nauczyciela akademickiego lub pracownika naukowego, a mimo to uzyskał stopień doktora. Także wtedy odpowiedni okres kształcenia, maksymalnie 4 lata, może zostać zaliczony do okresu pracy na zasadach określonych w tym przepisie.

Państwowa Inspekcja Pracy w publikacji z 2025 r. jednoznacznie wskazała, że zaliczenie okresu szkoły doktorskiej do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, obejmuje również staż uprawniający do urlopu wypoczynkowego. Nie należy więc traktować wpływu szkoły doktorskiej na staż urlopowy jako nierozstrzygniętego wyłącznie dlatego, że art. 155 Kodeksu pracy sam nie wymienia szkoły doktorskiej.

Dawne studia doktoranckie a staż urlopowy

W odniesieniu do studiów doktoranckich prowadzonych na wcześniejszych zasadach zastosowanie mają przepisy przejściowe. Zgodnie z art. 279 ust. 3 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce osobie, która uzyskała stopień doktora po ukończeniu studiów doktoranckich objętych tym przepisem, okres odbywania tych studiów, nie dłuższy niż 4 lata, zalicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Skutek jest zatem analogiczny do rozwiązania dotyczącego szkoły doktorskiej: prawidłowo zaliczony okres dawnych studiów doktoranckich może zwiększyć staż urlopowy i doprowadzić do osiągnięcia progu 10 lat. Nie chodzi o przyznanie dodatkowych dni urlopu za sam tytuł lub stopień naukowy, lecz o wliczenie konkretnego okresu do stażu pracowniczego.

Czy studia doktoranckie zwiększają wymiar urlopu?

Tak, jeżeli spełnione są warunki przepisu pozwalającego zaliczyć okres studiów doktoranckich lub szkoły doktorskiej do okresu pracy. Wtedy okres ten ma znaczenie także przy ustalaniu, czy pracownik przekroczył próg 10 lat uprawniający do 26 dni urlopu wypoczynkowego.

Najczęstsza sytuacja dotyczy absolwenta szkoły wyższej. Za ukończenie szkoły wyższej otrzymuje on 8 lat stażu urlopowego na podstawie art. 155 Kodeksu pracy. Jeżeli dodatkowo można zaliczyć co najmniej 2 lata okresu doktoranckiego, osiąga wymagane 10 lat. Jeżeli okres doktorancki był krótszy, do osiągnięcia progu mogą być potrzebne także okresy zatrudnienia albo inne okresy podlegające wliczeniu na podstawie przepisów.

Nie jest zatem prawidłowe założenie, że każda osoba po doktoracie musi po ukończeniu studiów wyższych przepracować jeszcze dwa lata na etacie, zanim uzyska 26-dniowy wymiar urlopu. Jeżeli ma co najmniej dwa lata okresu doktoranckiego podlegającego zaliczeniu na podstawie właściwego przepisu szczególnego, próg 10 lat może osiągnąć jeszcze przed rozpoczęciem pierwszego etatu. Więcej o ogólnych zasadach obliczania stażu po ukończeniu szkoły wyższej wyjaśnia materiał dotyczący urlopu po studiach.

Nauka i praca w tym samym czasie

Jeżeli okres nauki wymieniony w art. 155 Kodeksu pracy przypadał w czasie zatrudnienia, zastosowanie ma art. 155 § 2 Kodeksu pracy. Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się wtedy albo okres zatrudnienia, w którym była pobierana nauka, albo okres nauki - zależnie od tego, co jest korzystniejsze dla pracownika.

Przy okresie doktoranckim trzeba dodatkowo pamiętać, że jego zaliczenie opiera się na odrębnej podstawie prawnej. Dlatego kadry powinny ustalić dokładne daty kształcenia i zatrudnienia oraz sprawdzić, czy poszczególne okresy nie pokrywają się. Tego samego okresu kalendarzowego nie należy mechanicznie doliczać ponownie tylko dlatego, że jednocześnie istniało zatrudnienie i kształcenie doktoranckie.

Inna jest natomiast sytuacja 8 lat przyznawanych za ukończenie szkoły wyższej. Jest to ustawowa wartość przypisana ukończonemu poziomowi nauki, a nie prosty zapis rzeczywistej liczby lat spędzonych na studiach. Dlatego zakaz sumowania szkół z art. 155 nie wyklucza doliczenia okresu doktoranckiego, jeżeli odrębny przepis nakazuje zaliczyć go do okresu pracy.

Jakie dokumenty złożyć pracodawcy?

Pracodawca ustala staż urlopowy na podstawie dokumentów, dlatego pracownik powinien wykazać zarówno ukończone wykształcenie, jak i okres doktorancki, który ma zostać zaliczony do stażu.

W praktyce warto przygotować:

• dyplom ukończenia studiów wyższych albo inny dokument potwierdzający ukończenie szkoły wyższej,
• dokument potwierdzający uzyskanie stopnia doktora,
• zaświadczenie potwierdzające dokładny okres kształcenia w szkole doktorskiej albo odbywania studiów doktoranckich,
• w razie potrzeby dokument potwierdzający ukończenie szkoły doktorskiej lub studiów doktoranckich albo spełnienie szczególnych warunków właściwego przepisu,
• świadectwa pracy oraz dokumenty dotyczące innych okresów podlegających zaliczeniu do stażu,
• pisemny wniosek o ponowne przeliczenie stażu urlopowego, jeżeli okres doktorancki nie został wcześniej uwzględniony.

Dokument powinien pozwalać przede wszystkim ustalić datę rozpoczęcia i zakończenia okresu kształcenia. Ma to szczególne znaczenie, gdy kształcenie trwało krócej niż 4 lata albo pokrywało się z zatrudnieniem. Jeżeli pracownik nie ukończył szkoły wyższej, przy ustalaniu stażu mogą mieć znaczenie inne okresy nauki, np. szkoła policealna a wymiar urlopu wypoczynkowego.

FAQ

Czy doktorat zawsze daje 26 dni urlopu?

Nie. Sam stopień doktora nie oznacza automatycznie 26 dni urlopu. O wyższym wymiarze decyduje osiągnięcie co najmniej 10 lat stażu urlopowego. Doktorat może jednak pozwolić zaliczyć odpowiedni okres szkoły doktorskiej lub studiów doktoranckich do tego stażu, dzięki czemu próg 10 lat może zostać osiągnięty wcześniej.

Czy studia doktoranckie dolicza się do 8 lat za studia wyższe?

Tak, jeżeli okres studiów doktoranckich spełnia warunki właściwego przepisu szczególnego. Osiem lat za ukończenie szkoły wyższej wynika z art. 155 Kodeksu pracy, natomiast okres doktorancki jest zaliczany na odrębnej podstawie jako okres pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Nie jest to więc niedozwolone sumowanie dwóch szkół z katalogu art. 155.

Czy szkoła doktorska liczy się do stażu urlopowego?

Tak. Jeżeli spełnione są warunki art. 208 ust. 2 albo ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, odpowiedni okres kształcenia w szkole doktorskiej, nie dłuższy niż 4 lata, zalicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje wprost, że dotyczy to również stażu uprawniającego do urlopu wypoczynkowego.

Czy dawne studia doktoranckie liczą się do stażu urlopowego?

Tak, jeżeli zastosowanie ma art. 279 ust. 3 przepisów wprowadzających ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce i spełnione są określone w nim warunki. Wówczas okres odbywania studiów doktoranckich, maksymalnie 4 lata, zalicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, w tym staż urlopowy.

Co zrobić, gdy pracodawca nie zalicza szkoły doktorskiej lub studiów doktoranckich?

Najlepiej złożyć pisemny wniosek o ponowne przeliczenie stażu i dołączyć dokument potwierdzający uzyskanie stopnia doktora oraz dokładny okres kształcenia. W zależności od rodzaju kształcenia należy wskazać art. 208 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce albo art. 279 ust. 3 przepisów wprowadzających tę ustawę. Jeżeli pracodawca podtrzymuje odmowę, można zwrócić się o pomoc do Państwowej Inspekcji Pracy albo dochodzić uprawnienia przed sądem pracy.

Czy okres pracy i kształcenia doktoranckiego można liczyć podwójnie?

Nie należy automatycznie dublować tego samego okresu kalendarzowego. Jeżeli kształcenie doktoranckie pokrywało się z zatrudnieniem, trzeba ustalić dokładne daty oraz podstawę zaliczenia każdego okresu i prawidłowo obliczyć staż. Osobno należy pamiętać o art. 155 § 2 Kodeksu pracy, który reguluje zbieg zatrudnienia z nauką uwzględnianą na podstawie art. 155.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 153-155 - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141.

2. Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w szczególności art. 208 ust. 2-3 - Dz.U. 2018 poz. 1668.

3. Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w szczególności art. 279 ust. 3 - Dz.U. 2018 poz. 1669.

4. Państwowa Inspekcja Pracy, "Nauka jak praca. Szkoła doktorska nie jest luką w stażu pracy", Inspektor Pracy 10/2025 - publikacja PIP.