Świadczenie kompensacyjne nauczyciela, odprawa i stan nieczynny

Kiedy nauczyciel może przejść na świadczenie kompensacyjne?

Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne jest szczególnym świadczeniem dla nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w jednostkach wskazanych w ustawie o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Dotyczy przede wszystkim nauczycieli zatrudnionych w szkołach, przedszkolach oraz innych placówkach objętych ustawowym katalogiem.

Co do zasady nauczyciel musi spełnić łącznie trzy podstawowe warunki:

• osiągnąć wiek przewidziany w harmonogramie ustawowym dla danego okresu,
• mieć co najmniej 30 lat okresów składkowych i nieskładkowych,
• wykazać co najmniej 20 lat pracy nauczycielskiej w jednostkach objętych ustawą, wykonywanej w wymiarze co najmniej połowy obowiązkowego wymiaru zajęć,
• rozwiązać stosunek pracy albo doprowadzić do jego ustania w sposób uznawany przez ustawę za wystarczający do nabycia prawa do świadczenia.

W praktyce szczególnie ważna jest data rozwiązania stosunku pracy. Wymagany staż oraz wiek powinny być spełnione najpóźniej na dzień ustania zatrudnienia. Jeżeli nauczycielowi brakuje kilku miesięcy do wieku lub stażu, przed podjęciem decyzji warto dokładnie policzyć okresy zaliczane przez ZUS.

Jak liczyć 20 lat pracy nauczycielskiej?

Do 20-letniego okresu pracy nauczycielskiej nie wlicza się każdego okresu pozostawania w zatrudnieniu. Ustawa wyłącza m.in. okresy niewykonywania pracy, za które nauczyciel otrzymał wynagrodzenie lub świadczenie z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, a także niektóre przerwy w rzeczywistym wykonywaniu pracy pedagogicznej.

Przy ustalaniu tego okresu nie uwzględnia się w szczególności:

• urlopu dla poratowania zdrowia,
• pozostawania w stanie nieczynnym,
• urlopu udzielonego w związku z dalszym kształceniem się,
• urlopu wychowawczego,
• urlopu bezpłatnego,
• innych okresów niewykonywania pracy, jeżeli ustawa nakazuje je pominąć przy ustalaniu pracy nauczycielskiej.

Nie oznacza to, że każdy z tych okresów zawsze jest obojętny dla ogólnego stażu ubezpieczeniowego. Trzeba odróżnić 30-letni staż składkowy i nieskładkowy od 20 lat pracy nauczycielskiej wykonywanej w wymaganym wymiarze. To częsty błąd przy planowaniu przejścia na świadczenie kompensacyjne.

Ograniczenie etatu a rozwiązanie stosunku pracy

Jeżeli z powodu likwidacji szkoły, częściowej likwidacji, zmniejszenia liczby oddziałów albo innych zmian organizacyjnych dyrektor nie może zapewnić nauczycielowi zatrudnienia w dotychczasowym wymiarze, w grę mogą wchodzić różne rozwiązania. Najczęściej są to: propozycja ograniczenia zatrudnienia, wypowiedzenie stosunku pracy albo przeniesienie w stan nieczynny na wniosek nauczyciela. Szerzej opisujemy też zagadnienie: Przeniesienie nauczyciela a odprawa po likwidacji oddziału.

Przy nauczycielu zatrudnionym na podstawie mianowania odmowa zgody na ograniczenie zatrudnienia może prowadzić do rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela. Jeżeli natomiast nauczyciel przyjmie ograniczenie etatu, stosunek pracy trwa nadal, ale w niższym wymiarze i za proporcjonalnie niższym wynagrodzeniem. Samo przyjęcie ograniczenia nie jest przejściem na świadczenie kompensacyjne.

W opisanej sytuacji wymiar 13 godzin może nadal przekraczać połowę obowiązkowego wymiaru zajęć, jeżeli nauczyciela obowiązuje typowe pensum 18 godzin. Nie należy jednak zakładać tego automatycznie, ponieważ pensum zależy od stanowiska i rodzaju zajęć.

Odprawa z art. 20 Karty Nauczyciela

Jeżeli stosunek pracy zostanie rozwiązany z przyczyn określonych w art. 20 Karty Nauczyciela, nauczyciel może nabyć prawo do odprawy. Dla nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania jest to co do zasady odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. W przypadku nauczyciela zatrudnionego na podstawie umowy o pracę zastosowanie mogą mieć zasady odpraw wynikające z przepisów dotyczących rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

Odprawa z art. 20 Karty Nauczyciela nie jest odprawą za przejście na świadczenie kompensacyjne. To świadczenie związane z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn organizacyjnych po stronie szkoły. Dlatego w wielu przypadkach może wystąpić obok odprawy związanej z przejściem na świadczenie kompensacyjne, jeżeli nauczyciel spełnia warunki do obu świadczeń.

Odprawa przy przejściu na świadczenie kompensacyjne

Karta Nauczyciela przewiduje także odprawę dla nauczyciela, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę, rentę lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Wysokość tej odprawy zależy od stażu pracy w szkole i od tego, czy nauczyciel wcześniej nie otrzymał już odprawy tego rodzaju.

W praktyce oznacza to, że jeżeli nauczyciel spełnia warunki do świadczenia kompensacyjnego, a stosunek pracy ustaje z przyczyn organizacyjnych, należy osobno ocenić:

• czy przysługuje odprawa z art. 20 Karty Nauczyciela,
• czy ustanie zatrudnienia pozostaje w związku z przejściem na świadczenie kompensacyjne,
• czy nauczyciel nie otrzymał wcześniej odprawy emerytalnej, rentowej albo kompensacyjnej,
• czy dokumenty składane do pracodawcy i ZUS potwierdzają rzeczywisty związek ustania zatrudnienia z przejściem na świadczenie.

Stan nieczynny - kiedy może się opłacać?

Stan nieczynny jest rozwiązaniem właściwym przede wszystkim dla nauczycieli zatrudnionych w szkołach publicznych, gdy występują przesłanki z art. 20 Karty Nauczyciela. Nauczyciel może złożyć wniosek o przeniesienie w stan nieczynny w przewidzianym terminie po otrzymaniu wypowiedzenia lub informacji o przyczynach organizacyjnych.

W okresie stanu nieczynnego nauczyciel pozostaje w stosunku pracy i zachowuje prawo do wynagrodzenia zasadniczego oraz innych świadczeń pracowniczych. Jeżeli w tym czasie pojawi się możliwość zatrudnienia w pełnym wymiarze, dyrektor powinien brać pod uwagę przywrócenie nauczyciela do pracy na zasadach przewidzianych w Karcie Nauczyciela. Szerzej opisujemy też zagadnienie: Przywrócenie nauczyciela ze stanu nieczynnego.

Stan nieczynny może być korzystny, gdy nauczycielowi brakuje kilku miesięcy do osiągnięcia wieku, ogólnego stażu, nagrody jubileuszowej albo gdy realnie istnieje szansa na powrót do pełnego etatu. Może być mniej korzystny, gdy nauczyciel już spełnia warunki do świadczenia kompensacyjnego i chce jak najszybciej zakończyć zatrudnienie oraz uzyskać świadczenia związane z rozwiązaniem stosunku pracy.

Trzeba jednak pamiętać, że okres pozostawania w stanie nieczynnym nie jest okresem wykonywania pracy nauczycielskiej do 20-letniego stażu wymaganego przy świadczeniu kompensacyjnym. Jeżeli brakuje właśnie pracy nauczycielskiej w wymaganym wymiarze, stan nieczynny nie rozwiąże tego problemu.

Nagroda jubileuszowa po stanie nieczynnym

Nauczyciel pozostający w stanie nieczynnym zachowuje status pracownika. Dlatego jeżeli wymagany staż do nagrody jubileuszowej upłynie w okresie stanu nieczynnego, co do zasady należy ocenić prawo do nagrody tak jak przy trwającym stosunku pracy.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy wymagany staż upływa dopiero po wygaśnięciu lub rozwiązaniu stosunku pracy. Wtedy prawo do nagrody nie powstaje tylko dlatego, że nauczyciel po ustaniu zatrudnienia przechodzi na świadczenie kompensacyjne. Szczególne zasady wcześniejszej wypłaty nagrody należy sprawdzić na podstawie aktualnych przepisów o nagrodach jubileuszowych i dokumentacji kadrowej nauczyciela.

Jeżeli zatem nauczycielka osiąga 35-letni staż we wrześniu, a stan nieczynny nadal trwa w tym miesiącu, argument za wypłatą nagrody jest znacznie silniejszy niż wtedy, gdy stosunek pracy ustał wcześniej. Decydujące znaczenie mają dokładne daty: rozpoczęcia stanu nieczynnego, upływu sześciu miesięcy, osiągnięcia stażu oraz ewentualnego przejścia na świadczenie kompensacyjne.

Co zwykle jest korzystniejsze?

Jeżeli nauczyciel spełnia już warunki do świadczenia kompensacyjnego i otrzymuje wypowiedzenie z przyczyn organizacyjnych, często korzystne jest doprowadzenie do rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela. Może to pozwolić na uzyskanie odprawy organizacyjnej oraz, przy spełnieniu dodatkowych warunków, odprawy związanej z przejściem na świadczenie kompensacyjne.

Jeżeli nauczycielowi brakuje kilku miesięcy do wieku, stażu lub nagrody jubileuszowej, stan nieczynny może być rozwiązaniem praktycznym. Daje czas, wynagrodzenie zasadnicze i może pozwolić na nabycie dodatkowych uprawnień jeszcze w okresie zatrudnienia. Nie wolno jednak podejmować decyzji wyłącznie na podstawie ogólnej zasady, bo skutki finansowe zależą od konkretnych dokumentów kadrowych.

Przed złożeniem oświadczenia warto sprawdzić zwłaszcza: podstawę zatrudnienia, pensum, wymiar ograniczenia, datę osiągnięcia wymaganego wieku, dokładny staż ogólny, 20 lat pracy nauczycielskiej, termin nabycia nagrody jubileuszowej oraz treść pisma dyrektora szkoły.

FAQ

Czy przy przejściu na świadczenie kompensacyjne przysługuje odprawa z tytułu likwidacji szkoły?

Tak, ale tylko wtedy, gdy są spełnione przesłanki odprawy z art. 20 Karty Nauczyciela. Sama decyzja o przejściu na świadczenie kompensacyjne nie zastępuje przyczyny organizacyjnej po stronie szkoły.

Czy można dostać dwie odprawy?

Może to być możliwe, ponieważ odprawa z art. 20 Karty Nauczyciela i odprawa związana z przejściem na świadczenie kompensacyjne mają różne podstawy prawne. Trzeba jednak sprawdzić, czy nauczyciel spełnia warunki do każdej z nich i czy wcześniej nie pobrał odprawy tego samego rodzaju.

Czy stan nieczynny wlicza się do 20 lat pracy nauczycielskiej?

Nie. Okres pozostawania w stanie nieczynnym nie jest okresem wykonywania pracy nauczycielskiej zaliczanym do 20 lat wymaganych przy świadczeniu kompensacyjnym.

Czy w stanie nieczynnym można otrzymać nagrodę jubileuszową?

Jeżeli wymagany staż upływa w czasie trwania stanu nieczynnego, nauczyciel nadal pozostaje w stosunku pracy, więc prawo do nagrody należy ocenić jak przy zatrudnieniu. Jeżeli staż upływa dopiero po ustaniu stosunku pracy, sytuacja jest znacznie trudniejsza.

Czy przyjęcie ograniczenia etatu zamyka drogę do świadczenia kompensacyjnego?

Nie zamyka jej definitywnie, ale przesuwa moment przejścia na świadczenie, ponieważ stosunek pracy nadal trwa. Do uzyskania świadczenia kompensacyjnego konieczne jest ustanie zatrudnienia w sposób zgodny z ustawą.

Źródła

• Ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych
• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela
• Rozporządzenie dotyczące szczegółowych zasad ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających nauczyciela do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.