Kradzież w sklepie a odpowiedzialność zleceniobiorcy

Umowa-zlecenie a odpowiedzialność za szkodę w sklepie

Osoba wykonująca pracę na podstawie umowy-zlecenia nie jest, co do zasady, pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy. Oznacza to, że jej odpowiedzialność za szkodę ocenia się przede wszystkim według Kodeksu cywilnego oraz treści zawartej umowy. Nie oznacza to jednak, że zleceniodawca może jednostronnie obciążyć zleceniobiorcę dowolną kwotą.

Jeżeli zleceniodawca twierdzi, że zleceniobiorca ma zapłacić za skradzione pieniądze, powinien wykazać podstawę prawną roszczenia. W praktyce może próbować powołać się na odpowiedzialność deliktową, czyli za czyn niedozwolony, albo na odpowiedzialność kontraktową za nienależyte wykonanie umowy. W obu wariantach samo twierdzenie, że na monitoringu widać niezamknięcie sejfu, nie przesądza jeszcze o obowiązku zapłaty całej kwoty.

Znaczenie ma przede wszystkim to, jakie obowiązki faktycznie powierzono zleceniobiorcy, czy istniała pisemna procedura zamykania sejfu, kto miał dostęp do pieniędzy, kto nadzorował zmianę, czy na miejscu była kierowniczka oraz czy kradzież była możliwa także z innych przyczyn, na przykład z powodu wadliwych zabezpieczeń.

Osobną kwestią może być dopuszczalność wykonywania czynności w niedzielę objętą ograniczeniem handlu. Zależy to od rodzaju placówki, charakteru czynności i ewentualnych ustawowych wyjątków. Sam fakt wpisania zleceniobiorcy do grafiku w taką niedzielę nie przesądza jednak automatycznie o odpowiedzialności za późniejszą kradzież.

Kiedy zleceniobiorca może odpowiadać za szkodę?

Podstawową zasadę odpowiedzialności odszkodowawczej wyraża art. 415 Kodeksu cywilnego: kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Odpowiedzialność nie wynika więc z samego faktu powstania straty, lecz z zawinionego zachowania osoby, której przypisuje się szkodę.

Znaczenie ma także art. 361 Kodeksu cywilnego. Odszkodowanie obejmuje tylko normalne następstwa działania albo zaniechania, z którego szkoda wynikła. Jeżeli pomiędzy zachowaniem zleceniobiorcy a szkodą nie ma adekwatnego związku przyczynowego, roszczenie może być bezzasadne albo zawyżone.

W sprawie dotyczącej niezamkniętego sejfu zleceniodawca musiałby zatem wykazać nie tylko to, że sejf nie został zamknięty, ale również to, że właśnie to zaniechanie doprowadziło do utraty konkretnej kwoty. Jeżeli sklep został napadnięty, a sprawcy mogli sforsować zabezpieczenia, ukraść klucze, znać kod lub skorzystać z innych zaniedbań organizacyjnych, związek przyczynowy może być sporny.

Ciężar dowodu spoczywa na zleceniodawcy

W sporze o odszkodowanie to osoba żądająca zapłaty powinna udowodnić fakty, z których wywodzi skutki prawne. W praktyce zleceniodawca powinien wykazać między innymi:

• że pieniądze rzeczywiście znajdowały się w sejfie w deklarowanej wysokości,
• że zleceniobiorca miał obowiązek zamknąć sejf i znał tę procedurę,
• że obowiązek ten nie należał do kierownika zmiany lub innej osoby,
• że inne osoby nie miały dostępu do sejfu, kluczy, kodów albo gotówki,
• że szkoda nie wynikała głównie z działania sprawców przestępstwa albo z braku zabezpieczeń po stronie sklepu.

Monitoring może być ważnym dowodem, ale zwykle nie odpowiada na wszystkie pytania. Nagranie może potwierdzać określone zachowanie, lecz nie zawsze przesądza o zakresie obowiązków, winie, przyczynach włamania i pełnej wysokości szkody.

Czy można obciążyć całą kwotą 22 tys. zł?

Obciążenie całą kwotą jest możliwe tylko wtedy, gdy zleceniodawca wykaże wszystkie przesłanki odpowiedzialności i udowodni wysokość szkody. Sama wysokość straty podana w wezwaniu do zapłaty nie jest jeszcze dowodem. Warto żądać dokumentów kasowych, raportów rozliczeniowych, protokołów, zgłoszenia szkody do ubezpieczyciela i informacji, jaka część kwoty została lub może zostać odzyskana.

Jeżeli na zmianie była kierowniczka albo inna osoba odpowiedzialna za zamknięcie sklepu, nadzór nad gotówką lub kontrolę zabezpieczeń, może to mieć istotne znaczenie. Odpowiedzialność nie powinna być przypisywana automatycznie jednej osobie tylko dlatego, że była ostatnią osobą widoczną przy sejfie.

Znaczenie może mieć również przyczynienie się zleceniodawcy do szkody. Jeżeli w sklepie nie było jasnych procedur, sejf był źle zabezpieczony, dostęp do kluczy miało wiele osób, a gotówka była przechowywana w nadmiernej wysokości, roszczenie wobec zleceniobiorcy może zostać skutecznie zakwestionowane.

Jak odpowiedzieć na wezwanie do zapłaty?

Nie warto ignorować wezwania, ale nie należy też pochopnie uznawać długu. Najbezpieczniej odpowiedzieć pisemnie, że kwestionuje się roszczenie co do zasady i co do wysokości, a przed zajęciem ostatecznego stanowiska żąda się przedstawienia dowodów.

W odpowiedzi można wskazać, że:

• nie uznaje się długu ani obowiązku zapłaty wskazanej kwoty,
• szkoda została wyrządzona przez sprawców kradzieży, a nie przez samo wykonywanie zlecenia,
• zleceniodawca powinien wykazać zakres obowiązków i procedur dotyczących sejfu,
• na zmianie były również inne osoby odpowiedzialne za organizację pracy,
• konieczne jest przedstawienie nagrań, protokołów, raportów kasowych i decyzji ubezpieczyciela.

Jeżeli zleceniodawca kieruje groźby, naciska na podpisanie ugody albo potrąca pieniądze bez podstawy, warto zachować wiadomości, nagrania rozmów, listy obecności, grafik, umowę i wszelką korespondencję. Te materiały mogą być przydatne, jeżeli sprawa trafi do sądu.

Jak bronić się w razie pozwu?

W odpowiedzi na pozew należy odnieść się do każdego twierdzenia zleceniodawcy. Kluczowe jest zakwestionowanie podstawy odpowiedzialności, wysokości szkody i związku przyczynowego. Warto podnieść, że bezpośrednim sprawcą szkody był złodziej, a zleceniodawca powinien wykazać, dlaczego odpowiedzialność za całą stratę ma ponieść zleceniobiorca.

Przydatne mogą być wnioski dowodowe o przedstawienie pełnego monitoringu, dokumentów kasowych, protokołu zgłoszenia szkody, korespondencji z ubezpieczycielem, procedur zamknięcia sklepu oraz danych osób, które miały dostęp do sejfu. Jeżeli była obecna kierowniczka, można wnosić o jej przesłuchanie oraz o przesłuchanie innych osób pracujących w sklepie.

Nie należy zakładać, że pozew oznacza przegraną. W sprawach odszkodowawczych sąd ocenia dowody, a nie same twierdzenia właściciela sklepu. Jeżeli roszczenie opiera się wyłącznie na fragmencie nagrania i pomija organizację pracy, dostęp innych osób oraz działanie sprawców kradzieży, obrona może być skuteczna.

FAQ

Czy zleceniobiorca odpowiada tak samo jak pracownik?

Nie. Przy umowie-zleceniu odpowiedzialność wynika przede wszystkim z Kodeksu cywilnego i z umowy. Nie stosuje się automatycznie pracowniczych limitów odpowiedzialności, ale zleceniodawca nadal musi udowodnić winę, szkodę i związek przyczynowy.

Czy nagranie z monitoringu wystarczy do żądania zapłaty?

Nie zawsze. Monitoring może potwierdzać określone zachowanie, na przykład niezamknięcie sejfu, ale zleceniodawca musi jeszcze wykazać, że to zachowanie było zawinione i doprowadziło do konkretnej straty.

Czy trzeba płacić po otrzymaniu wezwania do zapłaty?

Nie należy płacić tylko dlatego, że zleceniodawca wysłał wezwanie. Warto odpowiedzieć pisemnie, zakwestionować roszczenie i zażądać dowodów. Zapłata albo podpisanie ugody bez analizy może utrudnić późniejszą obronę.

Co zrobić, gdy zleceniodawca grozi pozwem?

Należy zabezpieczyć umowę, grafik, wiadomości, regulaminy, dane świadków i informacje o przebiegu zmiany. Jeżeli przyjdzie pozew, trzeba odpowiedzieć w terminie wskazanym przez sąd i zgłosić własne twierdzenia oraz dowody.

Czy odmowa wypłaty od ubezpieczyciela oznacza, że musi zapłacić zleceniobiorca?

Nie. Odmowa wypłaty z ubezpieczenia nie przenosi automatycznie odpowiedzialności na zleceniobiorcę. Zleceniodawca nadal musi udowodnić wszystkie przesłanki roszczenia wobec konkretnej osoby.

Podsumowanie

Zleceniobiorca może odpowiadać za szkodę w sklepie, ale nie na zasadzie automatycznego przerzucenia straty. W sprawie kradzieży pieniędzy z sejfu trzeba ustalić, kto miał obowiązek zabezpieczenia gotówki, jakie były procedury, kto miał dostęp do sejfu i czy szkoda rzeczywiście pozostaje normalnym następstwem zachowania zleceniobiorcy.

Najważniejsze jest nieuznawanie długu bez analizy dokumentów. Jeżeli zleceniodawca żąda zapłaty, powinien przedstawić dowody, a w razie pozwu wykazać swoje twierdzenia przed sądem.

Źródła:

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.