Urlop rodzicielski dla ojca, kiedy i jak można go wykorzystać?

9 tygodni urlopu rodzicielskiego tylko dla ojca

W opisanej sytuacji ojciec może skorzystać z 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Wynika to z art. 182^1a Kodeksu pracy. Przy urodzeniu jednego dziecka pracownicy-rodzice mają łącznie prawo do 41 tygodni urlopu rodzicielskiego. Urlop ten przysługuje obojgu rodzicom łącznie, ale każdy z nich ma wyłączne prawo do 9 tygodni z tego wymiaru.

Oznacza to, że 9 tygodni urlopu rodzicielskiego przysługujących ojcu nie przechodzi na matkę, nawet jeżeli ojciec z nich nie skorzysta. Tak samo 9 tygodni przysługujących matce nie może zostać przeniesione na ojca. Jeżeli więc matka dziecka wykorzystała 32 tygodnie urlopu rodzicielskiego, pozostałe 9 tygodni może wykorzystać ojciec dziecka.

Nie ma przy tym znaczenia, że dziecko ma obecnie 2 lata i 6 miesięcy, o ile urlop zostanie wykorzystany w ustawowym terminie. Zgodnie z art. 182^1c Kodeksu pracy urlop rodzicielski jest udzielany nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.

Kiedy ojciec może wykorzystać urlop rodzicielski?

Urlopu rodzicielskiego nie trzeba obecnie wykorzystywać bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Można go wykorzystać później, także po powrocie matki dziecka do pracy, pod warunkiem zachowania końcowego terminu i limitu części urlopu.

Urlop rodzicielski może być wykorzystany jednorazowo albo w nie więcej niż 5 częściach. Liczbę części ustala się na podstawie liczby złożonych wniosków. Rodzice mogą także korzystać z urlopu rodzicielskiego jednocześnie, ale łączny wymiar wykorzystany przez oboje nie może przekroczyć przysługującego limitu.

Jeżeli dziecko posiada zaświadczenie, o którym mowa w ustawie "Za życiem", wymiar urlopu rodzicielskiego jest wyższy i wynosi do 65 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka albo do 67 tygodni przy porodzie mnogim. W zwykłej sytuacji, przy jednym dziecku i bez tego zaświadczenia, podstawowy limit wynosi 41 tygodni.

Jak złożyć wniosek o urlop rodzicielski?

Wniosek o urlop rodzicielski składa się do pracodawcy w postaci papierowej albo elektronicznej. Zgodnie z art. 182^1d Kodeksu pracy trzeba to zrobić w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Prawidłowo złożony wniosek jest dla pracodawcy wiążący.

We wniosku należy wskazać okres urlopu, którego dotyczy prośba, a także dołączyć dokumenty wymagane przepisami wykonawczymi, w szczególności informacje potrzebne do ustalenia, w jakim zakresie drugi rodzic korzystał albo zamierza korzystać z urlopu rodzicielskiego lub zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający temu urlopowi. W praktyce pracodawcy często wymagają oświadczenia drugiego rodzica o wykorzystanym urlopie.

Jeżeli ojciec złoży wniosek z zachowaniem 21-dniowego terminu i mieści się w przysługującym wymiarze urlopu, pracodawca powinien go uwzględnić. Wniosek złożony zbyt późno może spowodować przesunięcie planowanego terminu rozpoczęcia urlopu, chyba że pracodawca zgodzi się na wcześniejsze udzielenie urlopu.

Ile wynosi zasiłek za 9 tygodni urlopu rodzicielskiego ojca?

Za okres urlopu rodzicielskiego przysługuje zasiłek macierzyński. Co do zasady zasiłek za okres urlopu rodzicielskiego wynosi 70% podstawy wymiaru. Jeżeli matka dziecka złożyła po porodzie wniosek o wypłatę zasiłku w uśrednionej wysokości za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, nie zmienia to zasady dotyczącej nieprzenoszalnych 9 tygodni ojca. Za tę część ojcu przysługuje zasiłek w wysokości 70% podstawy wymiaru. Szczegółowe zasady dotyczące zasiłku macierzyńskiego i rodzicielskiego dla ojca, w tym przejęcia świadczenia i nieprzenoszalnych 9 tygodni, omawiamy osobno.

Wysokość świadczenia może zależeć od podstawy wymiaru zasiłku, tytułu ubezpieczenia, dokumentów przekazanych płatnikowi składek lub ZUS oraz od tego, czy urlop jest łączony z pracą. Jeżeli ojciec chce w czasie urlopu rodzicielskiego pracować u pracodawcy udzielającego urlopu, może to robić maksymalnie do połowy pełnego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku urlop ulega proporcjonalnemu wydłużeniu, a zasiłek jest odpowiednio obniżony.

Powrót do pracy po urlopie rodzicielskim

Po zakończeniu urlopu rodzicielskiego pracodawca powinien dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym albo innym odpowiadającym kwalifikacjom pracownika. Warunki zatrudnienia nie mogą być mniej korzystne od tych, które obowiązywałyby, gdyby pracownik nie korzystał z urlopu.

W praktyce warto zachować kopię wniosku o urlop, potwierdzenie jego złożenia oraz korespondencję z pracodawcą. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy pracodawca opóźnia odpowiedź, twierdzi, że urlop ojcu nie przysługuje, albo próbuje uzależnić zgodę od sytuacji kadrowej w zakładzie pracy.

Najczęstsze pytania

Czy ojciec może wziąć 9 tygodni urlopu, jeśli matka wykorzystała 32 tygodnie?

Tak. Przy jednym dziecku 32 tygodnie wykorzystane przez matkę oraz 9 tygodni wykorzystane przez ojca mieszczą się w łącznym wymiarze 41 tygodni. Dziewięć tygodni ojca jest jego własną, nieprzenoszalną częścią urlopu.

Czy 9 tygodni ojca przechodzi na matkę, jeżeli ojciec ich nie wykorzysta?

Nie. Ta część urlopu jest nieprzenoszalna. Jeżeli ojciec nie wykorzysta swoich 9 tygodni w ustawowym terminie, ta część urlopu co do zasady przepada.

Do kiedy można wykorzystać urlop rodzicielski?

Urlop rodzicielski trzeba wykorzystać najpóźniej do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Nie chodzi więc o dzień 6. urodzin, lecz o koniec tego roku kalendarzowego.

Czy wniosek o urlop rodzicielski można złożyć elektronicznie?

Tak. Wniosek może mieć postać papierową albo elektroniczną. Trzeba go złożyć co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.

Czy pracodawca może odmówić urlopu rodzicielskiego ojcu?

Jeżeli pracownik ma prawo do urlopu, mieści się w przysługującym wymiarze i składa prawidłowy wniosek w terminie, pracodawca powinien go uwzględnić. Inaczej wygląda sytuacja przy łączeniu urlopu z pracą, ponieważ taki wniosek może zostać nieuwzględniony ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy.

Czy urlop rodzicielski ojca to to samo co urlop ojcowski?

Nie. Urlop rodzicielski i urlop ojcowski to odrębne uprawnienia. Urlop rodzicielski wynika z puli przysługującej rodzicom po urodzeniu dziecka, natomiast urlop ojcowski ma własne zasady i krótszy wymiar.

Podsumowanie

Ojciec dziecka może skorzystać z 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, jeżeli matka wykorzystała 32 tygodnie urlopu rodzicielskiego przy jednym dziecku. Ta część urlopu jest zarezerwowana dla ojca i nie może zostać przeniesiona na matkę. Najważniejsze jest zachowanie terminu końcowego, limitu 5 części oraz złożenie wniosku co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 182^1a, art. 182^1c i art. 182^1d - ISAP.
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, informacja "Urlop rodzicielski" - gov.pl.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacja o zasiłku macierzyńskim za okres urlopu rodzicielskiego - ZUS.